ÁLEM APTA ІShІNDE: Túrkııadaǵy kómir kenishinde oryn alǵan iri apat eldegi qaqtyǵystarǵa túrtki boldy
ASTANA. QazAqparat - Seısenbi kúni Ystambuldan 200 shaqyrym qashyqtaǵy Soma eldi mekenindegi kómir shahtasynda gaz qospasy jaryldy. Aldyn ala málimetterge sáıkes, shamamen 2 shaqyrymdyq tereńdikte elektr symynyń qysqa tuıyqtalýy saldarynan durys jumys istemeı turǵan transformator jarylǵan. Sonyń saldarynan shahtany elektr jaryǵymen qamtamasyz etý júıesi buzylyp, jer astynan adamdardy kóterip shyǵaratyn qurylǵy jumys isteýin toqtatqan.
Dál jarylys bolǵan kezde jer astynda 787 adam bolǵan. Juma kúni Túrkııanyń Energetıka jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Taner Iyldyz Somadaǵy kómir shahtasynda qaza bolǵandardyń sany 282 adamǵa jetkenin habarlaǵan bolatyn. Budan bólek, ondaǵan adam iz-tússiz joǵalǵandar sanatyna jatqyzylyp otyr. Qazirgi ýaqytta apat bolǵan jerde Densaýlyq saqtaý men Otbasy jáne áleýmettik saıasat mınıstrleri oqıǵany tikeleı baqylaýǵa aldy. Al 500 adamnan turatyn qutqarý qyzmeti táýlik boıy shahta ishinde qutqarý-izdestirý jumystaryn júrgizýde. Kúni keshe Manısa qalasyna Úkimet basshysy Taıyp Erdoǵan kelip, marqum bolǵandardyń otbasylarymen kezdesip, kóńil aıtqan edi. Búgin oqıǵa ortasyna el Prezıdenti Abdýlla Gúl de keldi. Ol áýeli jergilikti aýrhanalarǵa túsken jaraly kenshilerdiń hal-jaǵdaıyn surap, memleket tarapynan barlyq járdem beriletinin aıtty. Qazir aýrýhanalarda 80-nen astam ártúrli deńgeıde jaraqat alǵan kenshilerge medıtsınalyq kómek kórsetilip jatyr.
Osy qaıǵyly oqıǵaǵa baılanysty kóptegen elderdiń memleket basshylary Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúlge kóńil aıtý jedelhatyn joldaýda. Qazaqstan Prezıdenti de jedelhat joldap, onda sýyt habardy tereń kúızelispen qabyldaǵanyn atap ótip, qaıtys bolǵandardyń týǵan-týystary men jaqyndaryna kóńil aıtty. Sondaı-aq shahtadaǵy apattan aman qalǵandardyń tezirek saýyǵyp ketýine tilektestigin bildirdi.
Apattan keıin Túrkııada 3 kúndik ulttyq aza tutý kúni bolyp jarııalandy. Premer-Mınıstr Taıyp Erdoǵan osy aptadaǵy eldegi jáne shetelge josparlaǵan jumys saparlaryn ózgertti. Prezıdent Abdýlla Gúl Qytaıǵa, al Parlament spıkeri AQSh-qa jumys saparymen barmaıtyn boldy.
Energetıka mınıstri Taner Iyldyzdyń málim etýine qaraǵanda, shahterlerdiń basym bóligi gazdan ýlanyp, sonyń saldarynan jaryq dúnıemen qosh aıtysqan. Al kenshilerdiń bir bóligi, joǵaryǵa shyǵatyn orynnan 4 shaqyrym qashyqtyqta bolǵan. Budan bólek jarylys dál aýysym sátinde oryn alyp, sonyń saldarynan jer astynda bir aýysymdaǵydan áldeqaıda kóp adam bolǵan. Sondaı-aq mınıstr tehnıkalyq qaýipsizdiktiń saqtalmaýyna kináli adamdardyń barlyǵy da jazaǵa tartylatynyn aıtýda.
Al eldiń eńbek jáne áleýmettik qamtamasyz etý mınıstriniń aıtýynsha, 14 naýryz kúni shahta tolyq tekserýden ótip, belgilengen qaýipsizdik erejelerine tolyǵymen sáıkestigi anyqtalǵan.
Bul apat Túrkııa tarıhyndaǵy eń iri tótenshe oqıǵa bolyp otyr. Jalpy, 1940 jyldan beri Túrkııa shahtalarynda 3 myńnan asa adam qaza boldy. Apattardyń eń irisi 1992 jyldyń 3 naýryzynda oryn aldy. Onda 263 jumysshy qaza bolǵan edi.
Túrkııa buqaralyq aqparat quraldarynyń jazýynsha, el basshylyǵy oppozıtsııa tarapynyń barlyq kómir kenishterin tekserýge shaqyrýyn qulaqtaryna da ilmegen. 29 sáýirde Premer-Mınıstr jetekshilik jasaıtyn bılik partııasynyń ókilderi oppozıtsııanyń ınspektsııa júrgizý qajettili týraly usynysyna nazar aýdarmaǵan.
Somadaǵy apatqa búkil túrik halqy qaıǵyryp jatyr. Adamdar ortaq qasiretke ózderinshe ún qatýda. Mysaly Erzýrým qalasynda qant zaýytynyń jumysshylary men Chanakkaleniń qurylysshylary marqum bolǵandardyń rýhyna quran baǵyshtap, bir kúndik jumystaryn toqtatty. Qazir apat oryn alǵan Manısa qalasynda qaıtys bolǵan kenshilerdi jer qoınyna tapsyrýda. Qalanyń shetinen beıit úshin 5 myń sharshy metr jer bólinip, qala ákimshiligi jergilikti turǵyndardyń kómegimen 80 adamdyq qabir qazdy. Manısada marqumnyń týystary janaza rásimin ótkizip jatsa, Túrkııanyń ózge aımaqtarynda stýdent jastardyń qatysýymen narazylyq sherýler ótýde. Izmırlik jastar qalanyń ortalyǵyna shyǵyp, tártip saqshylarymen tikeleı qaqtyǵysqa túsýde. Mundaı sherý Ankara, Ystambul men eldiń ózge óńirlerinde de kórinis tabýda. Ankara kóshelerine shyqqan 500-den astam sherýshi úkimetke qarsy urandatyp, polıtsııa qyzmetkerlerin tas astyna aldy. Soma qalasynda da jergilikti jurt arasynda tártipsizdikter bastaldy. Tártipsizdikke qatysýshylar úkimet basshysy Redjep Taıyp Erdoǵanǵa narazylyq bildirýde. Narazylyqqa shyǵyp, Ádilettilik jáne damý partııasynyń aımaqtyq bólimine bet alǵandardyń aldyna tártip saqshylarynyń tosqaýyly qoıdy.
Aıta keterligi, halyqtyń mundaı qadamǵa barýyna atalǵan kenishti ıgerip jatqan Soma Komur Isletmeleri AS kompanııasynyń apatty oryn alýyna ózderiniń kinásizdigin aıtyp, málimdeme jasaýy túrtki bolǵan edi. Búginde bul kompanııa eldegi iri óndiris oshaǵy sanalady. Onda 5 myńnan astam adam jumys isteıdi.
