ÁLEM APTA ІShІNDE: Tabıǵı apattar men qarýly qaqtyǵystar júzdegen jannyń ómirin qıdy

Qulaqtandyrý joq - adam shyǵyny kóp

Ózderińizge belgili bolyp otyrǵandaı, shildeniń 6-synan 7-sine qaraǵan túnde tosyn tabıǵı apat, ıaǵnı sý tasqyny Qyrym, Gelendjık, Novorossıısk qalalary men Krasnodar ólkesiniń birqatar eldi mekenin basyp qalǵan bolatyn. Nebári bir saǵattyń ishinde 7 myńnan astam turǵyn úı sýǵa ketti. Apat avtomobıl men temir jol qozǵalysyn, sý, gaz, elektrmen jabdyqtaý júıesin toqtatty. Sý tasqynynan eńiste ornalasqan Qyrym aýdany zor zardap shekti. RF TJM málimetterine sáıkes, sý tasqynynan 35 myń adam japa kórdi, Kýbanda 171 myń adam qaza tapty. Shamamen 26 500 adam baspanasynan aıyryldy.

Qazirgi ýaqytta Qyrymda qutqarýshylar men eriktiler qala kóshelerin kir-qoqystan tazalaý ústinde. Sońǵy aqparattarǵa qaraǵanda, qalany tazalaýǵa áli de 3-4 kún qajet. Al bılikke qalanyń barlyq ınfraqurylymyn qalpyna keltirý mindeti júktelip otyr. Bul rette aıta keterligi, shamamen 1300 baspana qaıta qalpyna keltirýge jatpaıtyndyǵy málim.

Alǵashqy kúnderde sý tasqynynyń shyǵý tórkinine qatysty aıtylǵan túrli nusqalar óte kóp boldy. Tipti, bul suraqtyń jaýabyn federaldy jáne jergilikti bılik te birjaqty bere almady. Al apat oryn alǵan sátten keıin ǵalamtor arqyly taralǵan aqparattar tipti jaǵa ustatady. Olarda tasqyn sý qoımasynan sýdy ádeıi jiberýden keıin oryn aldy, ólgen adamdardyń múrdeleri júk kóligimen tasymaldanýda, al halyq kelesi kúni oryn alatyn budan da alapat tasqynǵa daıyndalýy kerek, degen syndy habarlar boldy. 

Bılik óńirdegi jaǵdaıdy turaqtandyryp, úreı qushaǵyndaǵy halyqty sabasyna túsire aldy. Degenmen, tónip kele jatqan qaýipti aldyn ala halyqqa eskertýde kemshilikter oryn alǵandyǵy jasyryn emes. Máselen, Qyrym halqynyń basym bóligi eshqandaı eskertý dabylyn estigen emes, eshbir habarlandyrý da alǵan joq, tipti kóshe boılarynda da eshkim kerneı tartyp, dabyl qaqqan emes.  Qazirgi ýaqytta tergeý organdary sý tasqyny tabıǵı faktorlardan oryn aldy, biraq mert bolǵandardyń sanynyń kóp bolýy qulaqtandyrýdyń tıimdi júıesiniń bolmaýynan degen qorytyndyǵa kelip otyr.

Juma kúni reseılik buqaralyq aqparat quraldary Reseı ǵylym akademııasy Geografııa ınstıtýtynyń qorytyndysyn jarııalady. Atalǵan ınstıtýt mamandarynyń paıymynsha, apattyń oryn alýyna birneshe faktor áser etken. Ǵaryshtan túsirilgen sýretterdiń saraptama nátıjesine oraı, sý tasqynyna eki táýlik boıy 220 mm-lik jańbyrdyń jaýýy basty faktor bolǵan. Tolyqtaı alǵanda, Krasnodar ólkesine bir táýliktiń ishinde 4-5 aılyq jaýyn-shashyn normasy túsken. Ǵalymdardyń atap ótýinshe, alǵashqy túsken 65 mm-lik jaýyn topyraqqa sińgen. Ekinshi jaýyn leginen jınalǵan 50 mln. tekshe metr sý tolyǵymen Qyrym qalasyn basyp qalǵan.

Taýdan túsken sýdyń alǵashqy tolqyny  bastapqyda temirjoldyń, odan keıin avtomobıl joldarynyń kópirlerindegi qulaǵan aǵash, avtomobılder, shaǵyn qora-jaılar syndy tabıǵı kedergilerge tirelgen. Mine, osy tosqaýyldar birshama ýaqyt sýdyń aldyn bógegen. Alaıda, sý nópiri bul kedergilerdi buzyp-jarǵannan keıin topan sý saǵamen tómen quldılaǵan.

Osy demalys kúnderi Kýbannyń birqatar aýdandarynda  nóserletip jańbyr jaýyp, burshaq túsedi dep kútilýde. RF Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi turǵyndarǵa tótenshe jaǵdaılar oryn alýy múmkin ekendigin eskertýde. 

Sırııany sharpyǵan órttiń jalyny basylar emes

Beısenbi kúni Sırııanyń Hama provıntsııasyna qarasty Tremse eldi mekeninde úkimettik ásker men oppozıtsııa arasyndaǵy eń iri qaqtyǵys oryn alyp, bir táýlikke jaqyn ýaqyttyń ishinde shamamen 200 adam mert boldy.

12 shilde kúni qas qaraıa Tremse aýylyna úkimettik ásker basyp kirip, oppozıtsııamen arada keskilesken urys boldy. Qarýly qaqtystardyń nátıjesine 200-den astam qazaǵa ushyrady. Biraq ta bir birine kereǵar aqparattar tasqyny tolastar emes. Bir málimette qaza tapqandardyń barlyǵy da Sırııanyń erkin armııasynyń jaýyngerleri delinse, kelesinde beıbit turǵyndardyń, onyń ishinde balalardyń da óltirilgendigi aıtylady.  Janjaldasýshy eki tarapta jappaı shabýyl jasamaǵandyqtaryn, tek bireýlerdiń beıit turǵyndarǵa bassyzdyqpen oq jaýdyrǵandyǵy úshin qarý qoldanǵandyqtaryn aıtyp aqtalý ústinde.

Juma kúni BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn men onyń Sırııa boıynsha arnaıy elshisi Kofı Annan Qaýipsizdik keńesin egerde urystar jalǵasyp, beıbit turǵyndar qaza ushyraı beretin bolsa, onda Damaskige qarsy qatań shara qabyldaýǵa shaqyrdy. Olarǵa AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Hılları Klınton qosylyp, BUU Qaýipsizdik keńesiniń barlyq múshelerin Sırııa prezıdenti Bashar Asad rejimine barynsha qysym kórsetý úshin birigýge úndedi.

Óz kezeginde Máskeý oqıǵanyń shyǵý tórkinine tergeý júrgizip, taraptardy tezarada qantógisti toqtatýǵa shaqyrý qajet dep sanaıdy. Aıta keterligi, bul qaqtyǵystyń Sırııa elindegi BUU mıssııasynyń mandaty aıaqtalǵannan keıin, ıaǵnı 21 shildeden soń ótetin BUU Qaýipsizdik keńesi otyrysyndaǵy tartysty pikirsaıystyń biri bolatyndyǵy sózsiz.