ÁLEM APTA ІShІNDE: Soltústik Koreıanyń sýtegi bombasyn synaqtan ótkizýi shyndyq pa?
ASTANA. QazAqparat - Meshin jylynyń alǵashqy jumys aptasy ǵalamshar turǵyndarynyń jadynda Eýro odaq elderine aǵylǵan bosqyndarǵa qatysty pikirtalastyń qyza túsýimen este qaldy. Este bolsa, Taıaý Shyǵys pen Afrıka elderinen kelgen mıgranttar Jańa jylda nemis áıelderine shabýyldaǵan edi. Munan bólek, osy aptada Soltústik Koreıa ıadrolyq qarýdy synaqtan ótkizip, bul jaıt Birikken Ulttar Uıymy tarabynan halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke tóngen kezekti qater retinde baǵalanǵan bolatyn. Degenmen, bul máseleniń búge-shigesi áli de bolsa aıqyn emes. Sebebi, ıAdrolyq synaqtarǵa jalpyǵa birdeı tyıym salý uıymy Soltústik Koreıadaǵy jarylysty tehnogendik dep tanıtyndyǵyn málimdegen bolatyn.
Shengen tóńiregindegi kómeski tirlik
Dúısenbi kúni Shvetsııa bıligi 2015 jyldyń jeltoqsanynda shved parlamenti negizinen Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka elderinen keletin bosqyndardyń legin tómendetý maqsatynda qabyldaǵan zańǵa sáıkes Danııamen shekarasynda ary qaraı uzartylý múmkinshiligimen jarty jyldyq merzimge tólqujat baqylaýyn engizdi.
Endigi ýaqytta bul elge Danııadan avvtobýs, poıyz nemese parom arqyly keletin azamattardyń barlyǵy da tekserýden ótetin bolady. Sáıkes qujaty joq adamdar keri qaıtarylady.
Osydan biraz ýaqyt buryn ǵana bosqyndardy erkin qabyldap jatqan Shvetsııa endigi ýaqytta rekordtyq kórsetkishke jetken mıgranttar legine shamasy jetpeıtindigin málim etti. Bılik aqparatyna sáıkes, qazirgi ýaqytta olar baspana izdegen bosqyndardyń barlyǵyn birdeı turǵyn úımen qamtamasyz etýge múmkinshilikteri joq.
9,5 mln. halqy bar bul el ótken jyly 165 myń bosqynǵa pana bolǵan edi. Atalǵan kórsetkish Shvetsııany jan basyna shaqqanda mıgranttardyń eń kóp adamyn qabyldanǵan eldermen qatar turýǵa múmkindik beredi. Osy oraıda aıta keterligi, Shvetsııaǵa bas saýǵalaǵan bosqyndardyń basym bóligi Danııa arqyly kelgen bolatyn.
Shekaralyq baqylaý engizý kún saıyn Eresýnn buǵazy arqyly kópirmen Danııadan keletin jolaýshylarǵa birqatar kedergiler týyndatatyndyǵy aıtylýda. Baqylaý olardyń keminde jarty saǵat bos ýaqytyn alady.
Birneshe saǵat ótkennen keıin Stokgolmniń áreketine jaýap retinde Danııa da Germanııamen shekarasynda irikteme baqylaý engizý týraly sheshim qabyldady. Danııanyń Premer-Mınıstri Lars Lekke Rasmýssen bul sharalardy «qýantarlyq sát emes» dep atady. Biraq, Danııanyń da Shvetsııa engizgen shekteýlerine jaýap berýi tıis ekendigin de atap ótti.
Danııa polıtsııasy Germanııamen shekaradaǵy tekserýdi taıaý 10 kún boıy júrgizedi. Odan keıin dat-nemis shekarasyndaǵy baqylaý sharalaryna qatysty is-qımylǵa qatysty naqty sheshim qabyldanady,
Aıta keterligi, Shvetsııa men danııa Shengen aımaǵyna kiretin elderdiń ishinde eń sońǵy bolyp tólqujat baqylaýyn engizip otyr. Qazirgi ýaqytta shekaralyq baqylaý Avstrııa, Germanııa, Norvegııa jáne Frantsııa elderinde bar.
Germanııadaǵy suryqsyz Jańa jyl
Dúısenbi kúni álem jurtshylyǵy Jańa jyl keshinde Germanııanyń Keln qalasynda qaraqshylyq shabýyldar men jynystyq sıpattaǵy qylmystar qatary arta túskendiginen qulaǵdar boldy.
Qalalyq polıtsııaǵa zardap shegýshilerden 120-dan astam shaǵym tústi. Olardyń aıtýynsha, jańajyldyq túnde «názik jandylarǵa» shabýyldaǵan jastar sómekelerin, smartfondaryn tartyp alǵan.
Kýágerlerdiń aıtýynsha, shabýyldaýshylardyń syrtqy kelbeti arab nemese soltústikafrıkandyqtarǵa qatty uqsaıdy. Muny quqyq qorǵaý organdarynyń qolyna túsken beınebaqylaý kameralaryndaǵy jazbalar da qýattaı túsedi. Dál osyndaı keleńsiz jaıttar Germanııanyń ózge de qalalarynda oryn alǵany belgili.
Germanııa kantsleri Angela Merkel shyqqan tegine qaramastan barlyq qylmyskerlerdi ustaý úshin qolda bar barlyq sharalardy qoldaýdy talap etti. Sonymen qatar, ol «jıirkenishti shabýyldar men jynystyq azǵyndyqqa» tosqaýyl qoıý qajettigin aıtyp, mundaı jaıttarǵa «quqyqtyq memleket tarabynan qatań reaktsııa» bolýy kerektigin talap etti.
Aıta keterligi, bastapqyda Germanııada naqty tirkeletin bosqyndar sany shamamen 800 myń adamdy quraıdy dep boljanǵan edi. Biraq, ótken jyldyń qorytyndysynda mıgranttardyń sany 1 mıllıon adamdy qurady. Degenmen, keıbir sarapshylardyń paıynsha, shynaıy san resmı derekterden álde qaıda kóp bolýy múmkin.
Soltústik Koreıa ıadrolyq qarýyn synaqtan ótkizdi
Ótken jyldyń jeltoqsan aıynda Soltústik Koreıa basshysy Kım Chen Yn sýtegi bombasyn jasaǵanyn jarııa etken bolatyn. Alaıda, bul habarǵa halyqaralyq qoǵamdastyq sene qoımaǵan edi. Biraq, sársenbi kúni Soltústik Koreıa Úkimeti eldiń ortalyq telearnalary arqyly tuńǵysh ret sýtegi bombasy synaǵynyń sátti ótkendigin málimdedi. Soltústikkoreılik BAQ-tardyń habarlaýynsha, Phenıan turǵyndary qýatty qarý synaǵynyń tabysty ótýin qobaljýmen ári zor qýanyshpen qabyldapty-mys.
«Bul synaq Soltústik Koreıanyń ıadrolyq kúshterin jańa deńgeıge jetkenin bildiredi», - delingen soltústik koreıalyq resmı BAQ-ta jarııalanǵan úkimettiń málimdemesinde.
Sonymen qatar, Phenıan sýtegi bombasyn synaý - bul Chýchhe tóńkerisshil ıdealdar jeńisin jaqyndata túsetin, el tarıhyna engiziletin, álemdi dúr silkindirgen oqıǵa ekendigin basa atap ótken.
Soltústik Koreıa ıadrolyq synaq ótkizgendigi jaıyndaǵy aqparat taraǵannan keıin Seýl men Tokıo Ulttyq qaýipsizdik keńesteri shuǵyl jıyn ótkizdi. Sonymen qatar, Ońtústik Koreıa men Japonııa qarýly kúshteri ózderiniń qorǵanys qabiletteriniń deńgeıin eseleı tústi.
Dál osy kúni KHDR málimdemesine baılanysty shaqyrtylǵan BUU Qaýipsizdik keńesiniń shuǵyl otyrysynda birlesken málimdeme jasaldy.
Ony keńestiń 15 múshesi, onyń ishinde Phenıannyń odaqtasy bolyp sanalatyn Qytaı da qoldap shyqty. Málimdemede sýtegi bombany synaqtan ótkizý Qaýipsizdik keńesiniń aldyńǵy qararyn tikeleı buzatyndyǵy aıtylǵan. Osyǵan baılanysty BUU Qaýipsizdik keńesi Soltústik Koreıaǵa qatysty taǵy bir qarar jobasyn ázirlep, Phenıanǵa qarsy salynatyn sanktsııany kúsheıtýdi oılastyryp otyr. Qaýipsizdik keńesiniń músheleri Phenıannyń taratqan sýtegi bombasyn synaqtan ótkizý týraly aqparaty shyndyqqa aınalsa, bul ǵalamshardyń beıbitshiligi men qaýipsizdigine eleýli qaýip tóndiretinin atap ótti.
Degenmen ıAdrolyq synaqtarǵa jalpyǵa birdeı tyıym salý uıymy Soltústik Koreıadaǵy jarylysty tehnogendik dep tanydy. Muny atalǵan uıymnyń basshysy Lassıno Zerbo málimdedi. Onyń aıtýynsha, muny ıadrolyq synaq dep aıtýǵa áli tym erte. ıAǵnı, jer silkinisi bolýy múmkin. Endigi ýaqytta ǵalymdar aýaǵa radıoaktıv bóligi taralǵan-taralmaǵanyn kútetin bolady. Bul jarylys kózin aıqyndaýǵa jáne Phenıannyń sýtegi bombasyn synaqtan ótkizý jaıyndaǵy málimdemesin rastaýǵa nemese joqqa shyǵarýǵa járdemdesedi. Zerbonyń aıtýynsha, radıoaktıvti zattardyń aýada bar-joǵyn anyqtaýǵa 50 kún ketedi.
