ÁLEM APTA ІShІNDE: Sırııasha taıaýshyǵystyq gambıt. Oıyn bastaldy

Senbi kúni, 4 aqpanda Reseı men Qytaı BUU Qaýipsizdik keńesiniń Sırııa boıynsha qarary qabyldanýyna tosqaýyl jasady, munda 2011 jyldyń naýryzynan beri armııa men qazirgi rejimge qarsylastar arasyndaǵy qarýly qaqtyǵystar jalǵasýda. Eki el Qaýipsizdik Keńesi usynǵan qujat jobasyna veto qoıdy.

«Daýys berýge shyǵarylǵan qarar jobasy Sırııadaǵy qalyptasqan búgingi bolmystyń naqty jaı-japsaryn aıqyn kórsete almady, sırııalyq taraptarǵa teńdestirilmegen dabyl berildi», - dedi RF-nyń BUU-daǵy turaqty ókili Vasılıı Chýrkın.  Ol qararda reseılik túzetýler eskerilmegenin túsindirdi. Sóıtip, Qaýipsizdik Keńesiniń 13 múshe-eli qarardy jaqtap daýys berdi, 2-ýi qarsy boldy.

Máskeý men Beıjińniń Sırııa máselesi boıynsha ustanymy burynnan belgili. Ekeýi de eldegi zombylyqty aıyptaıdy, biraq ta syrttan kirisýge, ásirese qarýly aralasýǵa qarsy. «Biz, árıne, qandaı da bolsyn, zombylyqqa, bul qaı taraptan shyqsa da qarsymyz. Adamdarǵa óz taǵdyryn derbes sheshýine múmkindik berý qajet», dep osy aptada reseılik ustanymdy RF úkimetiniń basshysy Vladımır Pýtın taǵy da atap kórsetti. Máskeý  Sırııadaǵy jaǵdaı jáne eldiń reformalarǵa qaraı jyljýyn el ishindegi ekstremıstik toptar sonyń ishinde qarý qoldaný arqyly da, oppozıtsııany bılikpen dıalogqa barmaýǵa shaqyra otyryp,  bıleýshi rejımdi aýystyrýǵa tyrysýda dep sanaıdy.  

BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesindegi eki eldiń «demarshy» qandaı pikir týǵyzǵany aıtpasaq ta túsinikti. BUU-nyń amerıkandyq ókili Sıýzan Raıs endi «Reseı men Qytaıdyń qoly qanǵa malshynady» dese, Ulybrıtanııa syrtqy ister mınıstri Ýılıam Heıg olar sırııa halqyn satyp, «úlken qatelik» jiberdi dep atap ótti. RF-nyń Eýroodaqtaǵy eń senimdi áriptesi Germanııa da bul sheshimdi synǵa aldy. «Biz BUU qararyn maquldaı almaǵymyzǵa qaıran qalyp, tipti eseńgirep qalyp otyrmyz», - dedi GFR kantsleri Angela Merkel.

Dúısenbi kúni AQSh pen Ulybrıtanııa ózderiniń Sırııadaǵy eshlikterin japqany belgili boldy, olardyń sońynan birqatar eýropalyq jáne arab elderi Damaskiden ózderiniń elshilerin áketti. Sarapshylar ortasynda bul qadamdar eldegi janjaldy jasandy ýshyqtyrýǵa ákep soǵatyn eń qıyn jaǵdaıǵa dýshar etý múmkin dep baǵalaýda (resmı soqqy berý jóninde BUU sheshimi joq).   

Bastamashylardan basqa birden-bir el - Iran qarardyń buǵalyqtalǵanyn úlken qanaǵat sezimimen qarsy aldy. «BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesi Batystyń  qorqytý aktsııasy quralyna aınaldy, ol basqa elderdi aıyptaýdy ǵana biledi, osy joly Reseı men Qytaı buǵan qarsy shyqty» - dedi jeksenbi kúni Irannyń SІM basshysy Álı Akbar Salehı.  

Óziniń ustanymynyń berik ekenin seısenbi kúni, 7 aqpanda Máskeýdiń Damaskige Reseı syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov pen RF Syrtqy barlaý qyzmetiniń dırektory Mıhaıl Fradkovty jiberýi de qýattaıdy. Sırııa prezıdenti Bashar Asadpen jáne onyń aınalasyndaǵylarmen kezdesýlerdiń qorytyndysy boıynsha S.Lavrov B.Asad qaı jaqtan bolsa da, zombylyqty toqtatý mindetterin jaqtaıdy jáne eldegi barlyq saıası kúshtermen dıalogqa ázir» dep habarlady. Budan basqa, «taıaýdaǵy ýaqytta elde jańa konstıtýtsııa boıynsha referendým ótkiziletini jarııalandy».

Bul álem jurtshylyǵyn eleń etkizgen sapar boldy. Budan batystyń buqaralyq aqparat quraldary Máskeý ókilderin B.Asadty bılik basynan ketirýge shaqyryp, sol arqyly «ıemen stsenarııin» júzege asyrýǵa múmkindik jasaý degen baılam jasady. Al arab basylymdary kerisinshe, reseılik delegatsııa Damaskige rejım qarsylastarynyń bekinisteri jónindegi spýtnıktik túsirilimderdi berdi dep túıdi. Soǵan qaramastan, qazir zorlyq-zombylyq áreketteri jalǵasyp jatyr. Sársenbi kúni CNN arnasy Pentagonnyń Sırııaǵa Qarýly Kúshterdiń kómegimen basyp kirý jónindegi josparyn daıyndaı bastady degen habar taratty. Bul josparda bolýy yqtımal túrli jaǵdaılar kezinde  gýmanıtarlyq kómek jetkizýden bastap, áskerı basqynshylyq áreketterge deıin, tipti oppozıtsııalyq kúshterdi qarý-jaraqpen qamtamasyz etý sııaqty máselelerge deıin qamtylyp otyr-mys. Kelesi kúni qorǵanys vedomstvosy AQSh-tyń Sırııaǵa basyp kirý jospary joq ekenin jáne bul máselede dıplomatııalyq qadamdarǵa basymdyq beretinin aıtyp, bul aqparatty joqqa shyǵardy. Alaıda Vashıngtonnyń  kez-kelgen áskerı  operatsııanyń aldynda óziniń aqparat quraldaryna qandaı mindet júkteıtinin bilý mańyzdy.

Damask men Sırııa rejımi qarsylastarynyń arasynda arazdyqty qozdyrýdyń joly - baskóterýshi toptardy qarýlandyrý, olarǵa qarjylyq jáne túrli tehnıkalar túrinde kómek kórsetý bolyp tabylady. Juma kúni, ıaǵnı 10-shy aqpanda birqatar amerıkandyq senatorlar Sırııa oppozıtsııasyna tikeleı materıaldyq-tehnıkalyq qyzmet kórsetý jónindegi  bastamamen shyqty.

Atalmysh qarardyń jobasyna qoıylǵan veto halyqaralyq qatynastardyń jańa baǵytta órbýine yqpal etedi. KSRO qulaǵannan keıingi 20 jylda áskerı-saıası aktsııalar uıymdastyrý bastamasy batystyń ıeliginde bolyp keldi. Árıne ıÝgoslavııa men Irakta jáne jaqynda ǵana bolǵan Lıvııadaǵy shıelenister kezinde Máskeý men Beıjiń birshama kereǵar kózqaras tanytýǵa umtylyp baqty. Alaıda olardyń barlyq bastamalary birde túsiniksizdeý bolyp, birde qalyń kópshilik tarapynan qoldaý tappaı, sátsiz aıaqtalyp jatty. BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesi Lıvııadaǵy jaǵdaıǵa baılanysty qararyn oryndaýmen baılanysty sońǵy tájirıbe batysqa degen senimniń ózin aqtamaıtyndyǵyn kórsetti. Birqatar sarapshylar bul qadamdy Máskeýdiń  álemdik saıası sahnada óziniń rólin qaıtarýǵa degen umtylysy dep baǵalady. Bul rette árıne jeke múddelerdiń de nazardan tys qalmaǵandyǵyn aıta ketý kerek. Eger B.Asad rejımi qulaıtyn bolsa, Iran strategııalyq áriptessiz qalady. Al budan keıin Tegeranǵa kúsh kórsetiletin bolsa, amerıkandyqtar nemese NATO kúshteri Kaspııge ózderiniń áskerı bazasyn ornatyp, Reseı úshin qolaısyz jaǵdaı týady. Al Qytaı Parsy shyǵanaǵyndaǵy sheksiz baı munaı kózinen ajyraıdy. Osynyń barlyǵyn saraptap kelgende álemdegi oıynshylar «álemdik úlken shahmat taqtasynda» jańa oıyn bastaǵaly otyrǵandyǵyn baıqaýǵa bolady. Trýmennen úlken Býshqa deıin sozylǵan alǵashqy oıynnyń tájirıbesi boıynsha, AQSh álemdik keńistiktegi saıası oıyndy ózi bastap, ózi aıaqtaǵysy keletindigin aıtpaı-aq túsinýge bolady. Al Sırııanyń Batys bastaǵan osy oıynda degenge kónetin usaq fıgýraǵa aınalý-aınalmaýy belgisiz. Alaıda Taıaý Shyǵystyń álemdik akterlerdiń geostrategııalyq bıleýshi bolsam degen talpynysyn synǵa salatyn alańǵa aınalǵany anyq.