ÁLEM APTA ІShІNDE: Sırııalyq kıkiljiń nemese «NATO-ǵa qarsy» koalıtsııanyń damý katalızatory

Ásirese, ótken jyldyń kókteminen beri oppozıtsııalyq kúshter men bılik arasyndaǵy teketires jalǵasyp kele jatqan Sırııadaǵy jaǵdaıdy retteý sharalaryna erekshe nazar aýdaryldy. BUU málimetteri boıynsha osy ýaqyt aralyǵynda 5,4 myń adam jáne shamamen 2 myńǵa jýyq úkimettik kúsh-qýat qurylymdarynyń qyzmetkerleri qaza tapty.

Degenmen, álemniń birqatar jetekshi elderiniń óńirdegi turaqtylyqty qalyptastyrýǵa jumsap jatqan kúsh-jigeri oń nátıje berer emes. Eldegi zorlyq-zombylyq jasandylyq sıpatqa ıe, al janjaldardy sheshý úshin alǵyshart áli de bolsa qarastyrylyp otyrǵan joq. Budan bólek Sırııa máselesi boıynsha eń bedeldi halyqaralyq alańdarda ártúrli elder ókilderiniń basqosýyna ile-shala óńirde qarýly qaqtyǵystardyń oryn alýy tájirıbesi qalyptasyp otyr.

Beısenbi kúni BUU Bas assambleıasy Egıpettiń Sırııa boıynsha daıyndaǵan qararyn qabyldady. Onda Damaskini beıbit oppozıtsıonerlerge qatysty qýǵyn-súrgindi toqtatýǵa shaqyrǵan. Daýys berý barysynda 137 memleket qarardyń qabyldanýyn jaqtasa, 12 memleket, onyń ishinde Reseı, Qytaı, Venesýela, KHDR jáne Iran qarsylyq tanytty, sonymen qatar 17 el qalys qaldy. Jobany qýattamaǵan elder atalǵan qararda ózderiniń Sırııanyń barlyq oppozıtsııalyq kúshterin zorlyq-zombylyqqa jaqyn qarýly toptardan qashyqtatýǵa shaqyrǵan usynystary eskerilmegendigin atap ótti.  

Qararda sırııalyq bılik tarapynan quqyq pen bostandyqtyń jappaı jáne júıeli túrdi buzylýy jalǵasyp jatqandyǵy aıyptalynady. Sırııa daǵdarysyndaǵy barlyq kiná eldiń basshylyǵyna júkteledi. Sonymen qatar osy elge BUU-nyń arnaıy elshisin taǵaıyndaý usynylady.

BUU Qaýipsizdik keńesiniń sheshiminen bul qujattyń aıyrmashylyǵy usynystyq sıpatqa ıe ári qandaı da bir áskerı kúshterdiń aralasýyn qarastyrmaıdy.

BUU janyndaǵy Sırııanyń turaqty ókili Bashar Djafarı Bas Assambleıa qabyldaǵan qarar jaǵdaıdy odan ári qıyndatatyndyǵyn jáne «elde budan da zor beıbereketsizdikke» ákeletindigin málim etti. Juma kúniniń ózinde-aq sırııa armııasy Homs qalasyn artıllerııalyq soqqynyń astyna alýdy bastady.

Esterińizge sala keteıik, buǵan deıin jeksenbi, 12 aqpan kúni Arab memleketteriniń lıgasy BUU-nyń qaýipsizdik keńesin Sırııaǵa beıbit maqsattaǵy  kontıngent kirgizýge shaqyrǵan qararyn jarııalaǵan bolatyn. Kútkendeı-aq Arab memleketteri lıgasy elderiniń ókilderi Sırııany dıplomatııalyq oqshaýlaýǵa shaqyrdy jáne sırııalyq oppozıtsııaǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý úshin onymen tyǵyz baılanys ornatý qajettigin kóterdi. Bul nusqanyń Damaskidan jáne qandaı-da bir sheteldik kúshterdiń aralasýyna qarsy bolyp otyrǵan basqa da elder tarapynan synǵa ushyraǵandyǵy túsinikti.

Sondaı-aq Parıjdiń «Sırııa dostary» konferentsııasyn ótkizý týraly bastamasy da birjaqty bolyp otyrǵan joq. Onyń alǵashqy otyrysy 24 aqpan kúni Týnıste belgilengen edi. Bir apta buryn AQSh memlekettik departamentiniń ókili Vıktorııa Nýland bul forýmda Reseı men Qytaıǵa oryn joq ekendigin málimdegen bolatyn. Óıtkeni olar «sózimen de, isimen de sırııa halqyn qoldaýshylardyń» qataryna kirip otyrǵan joq. Máskeý balama «dostar» tobyn qurý Lıvııaǵa NATO-nyń áskerı operatsııalar bastaýyna jol ashqandyǵyna súıenip, konferentsııa shaqyrý ıdeıasyna saqtyqpen qaraýda.  

BUU Bas Assambleıasyndaǵy Sırııaǵa qatysty sońǵy daýys berý álemdik arenada jańa aýyrlyq ortasynyń qalyptasýyna birtindep úrdis qalyptasyp kele jatqandyǵyn bildiredi. Eń durysy, ol bolashaq álemdik qurylym boıynsha erekshe pikirdi (eýroatlantıkalyq sheńberden ózgeshe) qorǵaýǵa baǵyttalatyn bolady. Sonymen qatar «NATO-ǵa qarsy» qadamdardyń kúsheıýi batys oıynshylarynyń ymyrasyz ári shabýyldyq ustanymymen kelispeıtin, biraq ózderiniń ulttyq múddesin qorǵaýǵa daıyn birqatar elder tarapynan májbúrli sharalarǵa aınalyp keledi. 

Qazirgi ýaqytta Batys álemniń basty óńirlerine yqpal etýdegi kúresti laıyqty qarsylasqa ıe boldy dep aıtýǵa erterek. Búginde qarardyń qabyldanýyna qarsy bolǵandar strategııalyq áriptester emes, kerisinshe óńirlik jáne basqa da yqpal etýde ózara básekelester retinde kórinip júrgen elder bolyp tabylady.

Degenmen de olardyń Taıaý Shyǵys baǵytyndaǵy yqtımal jetistigi jalpy tujyrymdamasy ózindik halyqaralyq baǵalaý men qadamdardy alǵa jyljytý bolatyn jańa myǵym saıası bloktyń qalyptasýy úshin negiz qalaı alady ári kóptegen aspektiler boıynsha eýroatlantıkalyq kózqarastan erekshelenetin bolady.