ÁLEM APTA ІShІNDE: Sırııadaǵy hımııalyq shabýyl - basqynshylyq jolynda júzdegen qurban

Osy sársenbide birqatar arab telearnalary Damaskige taqaý ornalasqan Irbın shaharynda hımııalyq qarýdyń keń aýqymda qoldanǵany týraly aqparat taratty. «Zarın» gazynan qaza tapqandar sany 600 adamnan asyp jyǵylady. Aralarynda kóptegen balalar bar qaza tapqandar týraly kadrdy búkil álemniń basylymdary jarysa jarııalady.

Sırııa ulttyq koalıtsııasynyń resmı ókili Haled Salehtiń málimdeýinshe, shabýyl saldarynan 1188 adam, onyń ishinde eki júzden astam bala qaza tapqan. Óz kezeginde sırııalyq bılik resmı túrde atalǵan oqıǵaǵa qandaı bar qatystylyǵy bar ekendikterin joqqa shyǵaryp, shabýyl jaıly aqparatty BUU mıssııasynyń kelýi qarsańynda oppozııatsııa qasaqana jasady dep atap kórsetti.

BUU Qaýipsizdik keńesiniń shuǵyl keńesiniń nátıjesinde, atalǵan jıynǵa qatysýshylar Damaski túbindegi hımııalyq shabýyl týrasynda aqparatqa barynsha alańdaýshylyq tanytatyndyqtaryn bildirdi. BUU Bas hatshysynyń orynbasary ıAn Elıassonnyń málimdeýinshe, shabyl týraly aqparat tyńǵylyqty tergelý tıis, degenmen, mundaı sharalardy elde soǵys is-qımyldary toqtamaı júrgizý múmkin emes. Al BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn atalǵan oqıǵany kidirmesten tergeýge shaqyrdy. Ol Sırııa úkimetine oqıǵa oryn alǵan jerde BUU ınspektorlarynyń tergeý júrgizýine esh kedergi bolmaýyn qamtamasyz etýdi ótindi.

Hımııalyq shabýyldan keıin batystaǵy odaqtastar Sırııanyń qazirgi rejimine qatysty kúsh-qýat stsenarııin qoldaný qajettigi týraly sóz qozǵaı bastady. Frantsııa syrtqy ister mınıstrligi BUU-ny oraǵytyp ótetindeı jaǵdaı týyndaıtyn bolsa, onda áskerı basqynshylyq jasaý kerektigin alǵa tartýda. Al Ulybrıtanııa SІM-i hımııalyq shabýyldy negizinen Bashar Asad rejiminiń qolymen istelgen qylmys dep atady. Juma kúni Vashıngton tarabynan da málimdeme jasaldy. Onda qazirgi ýaqytta Sırııaǵa kúsh qoldanýdy qosa alǵandaǵy barlyq is-qımyl múmkinshilikteri qarastyrylyp jatqandyǵy aıtylǵan.

Aıtpaqshy, sál erterek shildede AQSh Kongresi Sırııa oppozıtsııasyna atqysh qarý-jaraq jetkizýge óz kelisimin bergen edi. Shtattardyń áskerı is-qımyl jospar daıyndap jatqandyǵy, onda sırııalyq armııa nysandaryna qashyqtan soqqy berý, sonymen qatar el áýesine ushýǵa tyıym salynǵan aımaq engizý máselesi qarastyrylatyndyǵy habarlanǵan bolatyn. Amerıkandyq BAQ-tardyń aqparatyna qaraǵanda, Aq úı Sırııaǵa Iordanııa arqyly qarý-jaraq jetkizý esebinen oppozıtsııa men sırııalyq úkimettiń jaýyngerlik múmkinshilikterin 4-5 aıdyń ishinde teńestirýge úmit artyp otyr. Keshe Aq úı ókili Djosh Ernest AQSh tarabynan oppozıtsııaǵa kómek «Órleý traektorııasy boıynsha» júrgizilip jatqandyǵyn málimdedi.

Oryn alǵan jaıtqa baılanysty Reseı Sırııany BUU ınspektorlaryn hımııalyq qarý qoldanylǵan orynǵa jiberýge shaqyrdy. Reseılik taraptyń málimetterine qaraǵanda, ýlaıtyn zattary bar hımııalyq zymyran búlikshiler ıelik etip otyrǵan pozıtsııadan jiberilgen. Reseı SІM-niń resmı ókili Aleksandr Lýkashevıchtiń málimdeýinshe, Sırııa áskeri Damask túbindegi hımııalyq qarý qoldanýǵa aıyptalatyn materıal oqıǵa bolmastan buryn daıyndalǵan jáne bul qylmystyq áreket naqty arandatýshylyq sıpatqa ıe.

Baqylaýshylardyń baǵalaýlaryna qaraǵanda, sońǵy hımııalyq shabýyl aǵymdaǵy jyldyń maýsymynda halyqaralyq araaǵaıyndyqtyń arqasynda qol jetkizilgen Jenevada ótýi tıisti Sırııa boıynsha kezekti halyqaralyq konferentsııa jumysyna kedergi keltirý maqsatynda jasalýy múmkin. Strategııalyq turǵyda hımııalyq shabýyl Sırııa basshylyǵyna kezekti soqqy bolyp sanalady jáne kúsh qoldaný stsenarııin jaqtaýshylardyń naqty qadamǵa barýyna túrtki.

Tolyqtaı alǵanda, sarapshylar sırııalyq úkimettik kúshter tarapynan hımııalyq shabýyldyń jasalýy múmkindigin qarastyrýda, biraq bul nusqaǵa olardyń ózderi de nyq senimdi emes. Prezıdent Bashar Asad bastaǵan qazirgi rejimge hımııalyq qarý qoldaný múldem tıimsiz. Óıtkeni bul jaıt eldegi janjalǵa NATO koalıtsııasy elderi áskerleriniń aralasýyna ákelip soǵady. Al bul jaǵdaıda Asad basyna qara bult úıirilýi múmkindigi tym joǵary.

Al taktıkalyq turǵyda, úlken aýmaqta ornalasqan naqty tulǵany ne bolmasa topty iriktep alyp, hımııalyq qarýdyń qoldanylmaıtyndyǵy aıdan anyq. Eger, úkimet sodyrlar tobynyń kózin joıý úshin beıbit turǵyndardy qurbandyqqa shalýǵa barsa, onda bul resmı Damaski shaqyryp otyrǵan ulttyq birlik, baýyrlastyq jolyndaǵy kúrestiń táýekeli basym qadam bolmaq.

BUU Qaýipsizdik keńesiniń músheleri Reseı men Qytaı bul joly da sırııalyq problemany janjaldasýshy taraptar men halyqaralyq araaǵaıynnyń suhbaty arqyly ǵana sheshýdi jaqtap otyr. Kúni keshe ǵana BUU bas hatshysy Pan Gı Mýn «Jeneva-2» kezdesýin ótkizý úshin barlyq tehnıkalyq ári logıstıkalyq máselelerdiń tolyǵymen qarastyrylǵandyǵyn atap ótken-di. Tek sırııalyq bılik pen oppozıtsııanyń atalǵan jıynǵa qatysýǵa daıyn ekendigi týraly másele ǵana sheshilmeı otyr. Degenmen, sırııalyq janjal tóńirgende oryn alyp otyrǵan ahýal qutqarý dıalogynyń áli de bolsa keıinge shegeriletindigin ańǵartsa kerek.