ÁLEM APTA ІShІNDE: Sırııadaǵy hımııalyq qarý - janjaldyń burylysty sáti

Mine, osymen 2 jyldan astam ýaqyttan beri elde úkimettik ásker men oppozıtsııa arasyndaǵy qarýly-qaqtyǵystar tynshyr emes. Qalalardyń basym bóligi qıraǵan. Quqyq qorǵaý uıymdarynyń málimetterine sáıkes, osy ýaqyt aralyǵynda 70 myńnan astam adam mert bolsa, olardyń 50 myńy beıbit halyq, 1 mıllıonnan astamy bosqynǵa aınalǵan.

Halyqaralyq qoǵamdastyq ahýalǵa yqpal etý úshin tyrysyp baǵýda, alaıda bul máseledegi aýyzbirshilik te baıqalatyn túr kórsetpeıdi. Dúısenbi kúni Lıýksembýrgte Eýroodaq elderiniń 27 syrtqy ister mınıstrleriniń kezdesý qorytyndysy boıynsha EO «oppozıtsııa men beıbit turǵyndardy qoldaý úshin» Sırııaǵa qarsy birqatar ekonomıkalyq sanktsııalardy álsiretýge sheshim qabyldady. Atalǵan qujatqa sáıkes úkimetke qarsy sanktsııa óz kúshinde qalady, al munaı tek oppozıtsııalyq kúshterden ǵana satyp alynady. Atalǵan sheshim aıasynda munaı men munaı ónimderin ımporttaýǵa, Sırııaǵa munaı men gaz úshin negizgi tehnologııalardy eksporttaýǵa, sonymen qatar sırııalyq munaı ónerkásibin ınvestıtsııalaýǵa ruqsat berildi.

Halyqaralyq energetıkalyq agenttiktiń baǵalaýy boıynsha, 2011 jyldyń naýryzynda embargo engizilgen kezden bergi aralyqta Sırııada munaı óndirý kólemi shamamen úsh esege qysqardy. Bul oraıda sırııalyq munaıdyń 95 paıyzy Eýropaǵa eksporttalǵany belgili.

Sondaı-aq Sırııada hımııalyq qarýdyń qoldanylý máselesi de jalǵasýda. Sırııa úkimeti 19 naýryz kúni oppozıtsııa Aleppo ólkesinde hımııalyq qarýdy qoldandy dep málimdeýde. Degenmen oppozıtsııa buǵan qarsy shyǵyp, úkimettik áskerdiń ózderimen kúreste hımııalyq qarýdy iske qosqandyǵyn aıtýda.

Osy aptada ızraıldik BAQ áskerı barlaý málimetterine súıenip, sırııalyq úkimettik ásker oppozıtsııaǵa qarsy soǵystar barysynda birneshe ret hımııalyq qarýdy qoldanǵanyn jazýda. Óz kezeginde Aq úı men Pentagon amerıkandyq barlaýdyń málimetteri boıynsha Sırııa bıligi «shaǵyn kólemde» hımııalyq qarýdy qoldana aldy dep málimdedi.

BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn Damaskini atalǵan qarýdyń qoldanylýy týraly málimdeme aıasynda búkil el aýmaǵynda hımııalyq qarý boıynsha ınspektsııany erkin kirgizýge kelisim berýge shaqyrdy.

Hımııalyq qarý týraly másele Sırııadaǵy jańa ózgerister úshin bastapqy núkte bolýy yqtımal. AQSh Prezıdenti Barak Obama sál erterek ózara janjal barysynda hımııalyq qarý qoldaný halyqaralyq qoǵamdastyq úshin «oıyn erejesin» ózgertip jiberetindigin eskertken edi. Juma kúni kongresste ótken tyńdaýlar barysynda AQSh-tyń memlekettik hatshysy Djon Kerrı sırııalyq bıliktiń hımııalyq qarýdy qoldaný týraly málimetter aıqyndalǵan jaǵdaıda AQSh-tyń oppozıtsııaǵa qarý jetkizýdi bastaıtyndyǵyn nemese ushýsyz aımaq engizetindigin habarlaǵan bolatyn.

Búginde álemdik qoǵamdastyq Sırııadaǵy ahýal lıvııalyq stsenarıı boıynsha órbimeıtindigine úmit artýda. NATO Bas hatshysy Anders Fog Rasmýssen málim etkendeı, alıans ázirshe Sırııa aýmaǵy bóliginde ushýsyz aımaq engizýdi josparlap otyrǵan joq. Buǵan qosa, batys ahýaldyń kez kelgen sátte ózgerýi múmkin ekendigin joqqa shyǵarmaıdy, al bul jedel sheshimderdi qajetsinedi.

Taıaý aralyqta Sırııada hımııalyq qarýdyń qoldanylǵany týraly aqparatqa ıe BUU sarapshylary elge saparlaýdy josparlap otyr.

Sál ereterek brıtandyq MI-6 barlaýshysy Sırııadan ýlaýshy zattardyń izi bar topyraqty jetkizgen bolatyn. Aldyn ala boljam boıynsha, qaqtyǵystar barysynda zarın gazy qoldanylýy múmkin.

Tolyqtaı alǵanda, Sırııadaǵy ahýal qandaı da bir aıqyn sheshimder perspektıvasynsyz bulyńǵyr bolyp otyr. Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń bir bóligi Sırııada saıası retteýdiń balamasy joq jáne ol bılik pen oppozıtsııanyń arasyndaǵy ınklıýzıvti suhbattastyq nátıjesinde ǵana qol jetkiziletin ulttyq kelisimge ǵana arqa súıeı alady dep sanaıdy. Al Batys elderi Damaskiniń qazirgi bıligi óz ókilettiginen bas tartyp, oppozıtsııany bılikke jiberý qajet degen paıymda.