ÁLEM APTA ІShІNDE: Sırııa janjaly - kelisimge kelý «qyr astynda» ma?

Sırııadaǵy bılik pen qarýly oppozıtsııa arasyndaǵy qaqtyǵys 2011 jyldyń naýryz aınynan beri jalǵasýda. BUU alǵa tartqan derekterge qaraǵanda, osy ýaqyt aralyǵynda elde shamamen 70 myń adam qaza tapty. Al elden bas saýǵalap qashqan bosqyndardyń sany 850 myń adamǵa jetip otyr.

Ótken aptada AQSh Memlekettik departamentiniń resmı ókili Vıktorııa Nýland Vashıngton Máskeýmen Sırııadaǵy ahýaldy retteý máseleleri boıynsha kelissózder júrgizýde, dep málimdegen edi. AQSh Reseıdiń Sırııa prezıdenti Bashar Asadqa áskerı ári ekonomıkalyq qoldaý kórsetýin doǵarýyn talap etýde. Sonymen qatar amerıkandyq tarap Reseı Sırııa Ulttyq oppozıtsııalyq jáne revolıýtsııalyq kúshteri koalıtsııasynyń kóshbasshysy Mýaz ál-Hatybtyń bılikti berý máseleleri týraly rejım ókilderimen kelissózder ótkizý bastamasyna qoldaý bildiredi dep úmit artýda.

Qańtar aıynyń sońynda oppozıtsııa 160 myń saıası tutqyn bosatylǵan jaǵdaıda Sırııa bıligi ókilderimen janama kelissózder júrgizýge daıyn ekendikterin málimdegen bolatyn.

Sońǵy ýaqytta reseılik tarap ta janjaldasýshylardyń kelissózder ústeline otyrýǵa daıyn degen paıymda. «Eń bastysy, biz dıalog taqyryby qazirgi ýaqytta basymdyqqa aınalyp kele jatqanyn sezinýdemiz», - dep málimdegen bolatyn seısenbi kúni RF Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov. Onyń atap ótýinshe, bul máseleniń mańyzdylyǵy tipti prezıdent B.Asadtyń túbegeıli otstavkasyn ǵana jaqtaǵandar qatarynda bolǵan oppozıtsııa ókilderi arasynda da artyp otyr. Bul rette S.Lavrovtyń paıymdaýynsha, qazirgi ýaqytta Sırııa úkimeti is júzinde oppozıtsııamen suhbattasýǵa ózderiniń daıyn ekendikterin qýattaý qajet.

Eýroodaq ta Sırııa bıligi ókilderin eldegi saıası hám áleýmettik-ekonomıkalyq daǵdarysty retteý joldaryn qarastyrý úshin oppozıtsııamen kelissózder júrgizýge shaqyrdy.

Buǵan deıin bılik «qoly qanǵa malynbaǵandarmen» tek eldiń ishinde ǵana suhbattasýǵa kelisken edi. Degenmen, osy aptada Sırııanyń ulttyq tatýlastyrý máseleleri jónindegi mınıstri Álı Haıdar Damaskiniń qarýly oppozıtsııa toptary ókilderimen kelissózderdi aldyn ala shartsyz, sonymen qatar, múmkin bolǵan jaǵdaıda Sırııadan tysqary jerde de bastaýǵa daıyn ekendigin málim etti.

Alaıda, kelissózder júrgizý perspektıvasyna áli de bolsa qaýip bar. Óıtkeni, beısenbi kúni Damaskiniń ortalyq jiáne soltústik aýdandarynda kólikterge jarylys zat qoıý arqyly birneshe lańkestik áreket jasalǵan-dy. Jarylys saldarynan 80-nen astam adam qaza taýyp, shamamen 250 adam jaraqat aldy.

Sırııa Ulttyq oppozıtsııalyq jáne revolıýtsııalyq kúshteri koalıtsııasy mundaı lańkestik áreketti aıyptaýda. Al bılik bul qylmysqa «Ál-Kaıdamen» baılanysty lańkestik toptardyń qatysy bar degen aıyp taǵýda. BUU men Arab memleketteri lıgasynyń arnaýly ókili Lahdar Brahımı lańkestik áreketti «áskerı qylmys» dep baǵalap otyr. Ol eldegi óziniń mıssııasyn taǵy da jarty jylǵa uzartatyndyǵyn málimdeýde.

Degenmen de rejım men oppozıtsııa arasyndaǵy qarýly qaqtyǵystar áli de bolsa jalǵasýda. Bul jaǵdaıda bılik kóterilisshilerdiń bekinisterine jappaı oq jaýdyrýdy odan ári órbitýde. Zymyranmen soqqy berý keshe ǵana Alepponyń jekelegen aýdandarynda oryn aldy. Osydan keıin birqatar buqaralyq aqparat quraldary beıbit turǵyndardyń qaza tapqandyǵyn habarlaǵan bolatyn. Budan bólek aqparattar legine qaraǵanda, kóterilisshiler Sırııada jańa aýmaqtardy basyp alýda, olardyń qatarynda qarý-jaraǵy mol áskerı bólim de bar.

Keshe Sırııa oppozıtsııasy rejım baqylaýynan azat etilgen aýmaqtarda ózderiniń úkimetin qurýǵa nıet tanytyp otyrǵandyqtaryn jarııa etti. Úkimet quramy týraly sheshim 2 naýryz kúni Ystambulda ótetin keńeste qaralady dep josparlanǵan.

Jekelegen baǵalaýlarǵa qaraǵanda, taıaý ýaqytta Sırııadaǵy ahýal aıtarlyqtaı ózgeriske ushyraýy múmkin. Batys elderi oppozıtsııanyń bıleýshi rejımmen kelissózder ótkizý múmkinshiligine den qoıýda, ıaǵnı kóterilisshilerge qoldaý kórsetý taktıkasy eshqandaı nátıje bermeıdi. Sondyqtan da kún tártibine oryn alýy múmkin kelissózderi ótkizetin oryndy aıqyndaý máselesi shyǵarylýda. Janjaldasýshy taraptar kelissózder alańy Sırııadaǵy ahýaldy retteý úderisine qatyspaǵan elde bolǵandyǵyn qalaıdy. Tek osyndaı qadam ǵana barlyq qatysýshylardyń qyzyýshylyǵyn oıatyp, máseleniń óli núkteden qozǵalýyna septigin tıgizedi.