ÁLEM APTA ІShІNDE: Sektoraldy sanktsııa - geosaıası oıyndaǵy kezeki syn-qater

Aǵymdaǵy jyldyń 17 shildesinde Malaızııa áýe joldaryna tıesili Boıng-777 jolaýshylar kemesiniń apatqa ushyraýy batys elderiniń Ýkraınada oryn alyp jatqan jaǵdaıdyń damýyndaǵy Reseıdiń rólin qaıta qaraýlaryna túrtki boldy. Bul eldiń shyǵysyndaǵy jaǵdaıdyń turaqsyzdanýy, sonymen birge ushaqtyń atyp túsirilýi jaýapkershiligin Máskeý moınyna júktegen AQSh alǵashqylardyń biri bolyp Reseıge qatysty sektoraldy sanktsııa qabyldaǵan bolatyn. Amerıkanyń izin ile-shala dál osyndaı shekteýlerdi Avstralııa, Kanada jáne EO elderi engizdi.

Búgingi tańda sanktsııalyq tizimge Reseıdiń 80-nen astam azamaty iligip otyr. Batystyń paıymynsha, dál osy azamattardyń Ýkraınadaǵy daǵdarystyń ýshyǵýyna qatysy bar kórinedi. Sanktsııa qaqpanyna túsken Reseı azamattarynyń atalǵan elderdegi aktıvteri tosqaýylǵa iligip, al olarmen baılanysy bar kompanııalarǵa kommertsııalyq qyzmet jasaýǵa tyıym salyndy. Sonymen qatar olardyń ózderine de bul elderge kelýge jol jabyldy.

Buǵan qosa, AQSh pen EO reseılik ekonomıkanyń jekelegen sektorlaryna, atap aıtqanda, qarjy, munaı salalaryna, qorǵanys ónerkásibine qarsy sektoraldy sanktsııa engizdi. Engizilgen sanktsııa 1 tamyzǵa deıin jasalǵan kelisimsharttardy qospaǵanda qosarlanǵan maqsattaǵy taýarlarmen, qarý-jaraqtardy, áskerı qural-jabdyqtardy jetkizýge tosqaýyl qoıýdy da qarastyrady.

Sanktsııa tizimine Reseıdiń mynadaı iri bankteri iligip otyr: VTB, Máskeý banki, Rosselhozbank, Gazprombank, «Vneshekonombank» memlekettik korporatsııasy, NOVATEK kompanııasy jáne «Rosneft». Shekteýler atalǵan uıymdarǵa 50 jáne odan da joǵary paıyzy tıesili kompanııalarǵa da qatysty.

Eýroodaq munaı salasyna qajetti taýarlar men tehologııalardy Reseıge eksporttaýdy lıtsenzııalaý rejimin engizdi. Eger bul taýarlar munaıdy tereń sýda barlaý jáne óndirý, arktıkalyq shelfte munaı ken oryndaryn ıgerý nemese slanetsti munaı óndirýmen baılanysty jobalardy paıdalanatyn bolsa, onda EO olardy jetkizýden bas tartatyn bolady. Sektoraldy sanktsııa EO men AQSh azamattary men kompanııalaryna reseılik kompanııalar shyǵarǵan jańa aktsııalardy, oblıgatsııalardy nemese 90 kúnnen astam aınalym merzimi bar «osyndaı qarjylyq quraldardy» satyp alýǵa jáne satýǵa shekteý qoıady. Sonymen qatar joǵaryda atalǵan bankter amerıkandyq bankter men ınvestorlardan zaımdar tarta almaıdy.

Taıaýda «Úlken jetilik» elderi toby Dúnıejúzilik banktiń Reseıdegi jalpy somasy shamamen 1,5 mlrd. dollardy quraıtyn jańa jobalaryn júzege asyrýǵa qarsy daýys berýge daıyndalyp jatqany belgili boldy. EO tarabynan qabyldanǵan sanktsııalar batysta Batys pen RF qarym qatynasynyń syndarly sáti retinde qarastyrylýda.

EO elderi arasynda London Reseıge qatysty sanktsııalardy keńeıtý ári bul elde odan ary oqshaýlaý saıasatyna barynsha qoldaý bildirip otyr.

Reseıge sanktsııalyq qysymdar áskerı saıası salada da beleń alyp keledi. Bul saladaǵy Reseı men Batys elderiniń ózara is qımyldary túbegeıli ózgeristerge ushyrap kele jatqandyǵy baıqalady. Búginde NATO Reseımen aradaǵy yntymaqtastyqty toqtatý bastamasyn kóterip otyr. bul rette atalǵan dúnıejúzilik uıym «ReseıNato» keńesi aıasyndaǵy baılanystardy ǵana qaldyrýǵa nıetti. Aıta keterligi RFnyń batystyq seriktesteri tarabynan oryn alatyn negizgi ózgerister qyrkúıekte Ulybrıtanııada ótetin NATO sammıtinde jarııa etilmek.

Reseıge sanktsııalyq qysymnyń kúsheıip, beleń alyp kele jatqanyndaǵy geosaıası qyspaqtyń arta túsýi Keden odaǵy men bolashaqtaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda seriktes sanalatyn Qazaqstanǵa da azdaǵan áseri tıetindigi sózsiz. Sondyqtan da aldyn ala qamdanyp, óz ekonomıkasyna tónýi múmkin táýekelderge qarsy naqty sharalardy aldyn ala eskergen jón.

Birqatar sarapshylardyń baǵalaýynsha, Qazaqstan sanktsııalar aıasynda týyndap otyrǵan ahýaldy óz paıdasyna paıdalana alady. ıAǵnı, batys naryǵyna enýine shekteýge ushyraǵan reseılik kompanııalar ınvestıtsııa úshin balama retinde qazaqstandyq jobalardy qarastyrýy múmkin. Sonymen qatar kómirsýtekterdi satý esebinen ulttyq bıýdjettiń tolyǵýyna da qaýip joq. Batys kompanııalary Qazaqstanda munaı óndirý isine belsendi aralasýda, bul da Reseıge salynatyn sanktsııalardan qorǵan bolatyny sózsiz.

Úkimet te eger sanktsııa reseılik shıkizattyń eksportyna áser etetin bolsa, onda onyń kólemi Qazaqstan naryǵyna shyǵarylatyndyǵyna senimdi. Sondyqtan da eldegi reseılik joǵary oktandy benzınniń tapshylyq bolýy múmkindigine qaýiptenýdiń esh reti joq.

Tolyqtaı alǵanda, baıqaýshylardyń paıymynsha, sanktsııa engizý Qazaqstan ekonomıkasyna tikeleı áser etpeıdi. Al onyń janama áserlerin ahýaldyń ortamerzimde damýy negizine oraı qarastyrý qajet.