ÁLEM APTA ІShІNDE: Saıası qýǵyn-súrgin jáne sóz bostandyǵyn shekteý - AQSh-tyń bulyńǵyr tusy

Shtattardaǵy kezekti saıası janjal AQSh-tyń Federaldy salyq qyzmetiniń jumysymen baılanysty órbidi. Atalǵan vedomstvo Aq úı ákimshiligine qarsy oppozıtsııalyq ońshyl konvervatıvtik kúshter ókilderine shekten tys tyńǵylyqty tekserý júrgizgen edi.

Salyqshylardyń saıası qushtarlyǵy týraly alǵashqy aqparat BAQ-ta 10 mamyrda-aq jaryq kórgen bolatyn. Ol kezde Federaldy salyq qyzmetiniń sheneýnigi abaısyzda bul jaıynda jergilikti BAQ ókilderine aıtqan-dy. Ótken jumada salyq qyzmeti tergeý amaldaryn júrgizgennen keıin qosymsha tekserýler bolǵandyǵyn resmı qýattady, sonymen qatar atalǵan tekserýlerdiń qatardaǵy oryndaýshylardyń tehnıkalyq qateliginen oryn alǵandyǵyn aıtyp aqtaldy.

Osy aptada AQSh-tyń bas prokýrory Erık Holder Federaldy salyq qyzmetine salyq qyzmetiniń is-áreketinde zań buzýshylyqtardyń oryn alýyna qatysty tergeý júrgizýdi tapsyrdy. Tergeý qosymsha tekserýlerge dýshar bolǵan salyqsyz mártebe alýǵa úmitker 75 úkimettik emes uıymnyń aryzdarynan keıin qolǵa alyndy.

Belgili bolyp otyrǵandaı, salyq qyzmeti «bostondyq shaı ishý» jáne «patrıot» (Bul uıymdar negizinen Respýblıkalyq partııaǵa tıesili) syndy sózderdi oppozıtsııalyq toptardan salyq tóleýden bosatý úshin berilgen ótinishterdi tabý jáne odan ári arnaıy tekserý júrgizý úshin qoldanǵan. Bul tekserýlerdiń nátıjesinde eshkimge de salyqsyz mártebeni berýden bas tartylǵan joq. Degenmen jalpy protsedýra uzaq merzimdi alyp, úzdiksiz saýaldarmen ótinish berýshilerdi sarsańǵa salyp qoıdy.

Respýblıkalyq partııa atalǵan tekserýlerdi zyǵyrdandy qaınatatyn fakti dep atap, Aq úı ákimshiliginiń jumysyn qatań synady. Demokrattar partııasynyń keńselerine tyńdaý apparattaryn ornatqan prezıdentter Nıkson men Djonson rejimimen de teńedi.

B.Obamanyń nusqaýymen AQSh-tyń qarjy mınıstri Djek Lıý eldiń salyq qyzmetiniń dırektory Stıven Mıllerdi otstavkaǵa jiberdi. Sonymen qatar atalǵan qyzmettiń jekelegen qurylymdyq bólimsheleriniń basshylary jaıly oryndaryn sýytýǵa májbúr boldy. Kongreste ótken tyńdaýlar barysynda S.Mıller tekserýdiń saıası astary joq ekendigin, tipti óziniń demokrat B.Obamanyń ekinshi merzimge prezıdent bolyp saılaný naýqanyna qoldaý kórsetpegendigin ashyq aıtty.

B.Obama baspasózge arnalǵan málimdemesinde óziniń saıası qarsylastaryna salyq vedomstvosynyń mundaı qysym jasap otyrǵandyǵy beımálim bolǵandyǵyn aıtty. Ol sondaı-aq respýblıkashylardy salyqtyq tekserý áreketi «keshirmeıtin» qadam dep atap ótti.

Saıası astary bar taǵy janjal bıliktiń AQSh-taǵy iri aqparat agenttikteriniń biri «Asoshıeıted press» (AR) jýrnalısteriniń qońyraý shalý derekterin alýmen baılanysty oryn aldy. AQSh-tyń ádilet mınıstrligi 10 mamyr kúni atalǵan agenttikti 2012 jyldyń sáýiri men mamyry aralyǵynda AR-diń 20 telefon jelisinen qońyraý shalýlar derekterin alǵandyǵyn eskertti. Degenmen, tergeý amaldarynyń ne úshin júrgizilgendigin ashyp aıtpady. Óz kezeginde agenttik mundaı áreketke óz qarsylyǵyn bildirip, bıliktiń bul áreketin túsindirip berýdi talap etti.

Bul taqyryptan basyn birden ala qashqan Aq úı B.Obamanyń sóz bostandyǵy qaǵıdattaryn qatań qorǵaıtyndyǵyn ári baspasózge táýelsiz tekserýler júrgizýine kedergiler bolmaýyn qoldaıtyndyǵyn málimdedi. Óz kezeginde AQSh bas prokýrory E.Holder ádilet mınıstrliginiń egerde eldiń ulttyq qaýipsizdigine qatysty aqparattyń syrtqa shyǵýymen baılanysty oqıǵa oryn alǵan jaǵdaıda tekserý júrgizýge quqyly ekendigin málimdedi.

Mine osy eki saıası oqıǵa halyq arasynda Aq úıdiń qazirgi ákimshiliginiń reıtıngisin quldyraýyna naqty sebep bolyp otyr. Sondaı-aq keıbir elderdi sóz bostandyǵyn buzyp, oppozıtsııaǵa qysym kórsetti dep daýryǵatyn AQSh-tyń da kerek kezinde mundaı qadamnan ket ári emestigin kórsetip berdi.