ÁLEM APTA ІShІNDE: Polonıı-210-nyń taıaýshyǵystyq izi

Esterińizge sala keteıik, 75 jastaǵy Arafat 2004 jyly Parıj túbindegi klınıkada ómirden ozǵan bolatyn. Onyń ómiriniń sońǵy kúnderi denesin jaılaǵan dertterdiń biri retinde mı-qan aınalymynyń buzylýy men qan aýrýy atalǵan edi. Arafat ólimine qatysty onyń zorlyq-zombylyq saldarynan qaza tapqandyǵy jaıly nusqa da budan buryn san márte aıtylǵan-dy. Onyń jubaıy Sahı Arafattyń aryzy boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, 2012 jyly Palestınanyń burynǵy kóshbasshysynyń múrdesi eksgýmatsııalandy.

Jyl boıy shveıtsarııalyq zerthananyń bilikti mamandary onyń múrdesinen ýlaǵysh zattardyń, onyń ishinde radıoaktıvti zattardyń da bar-joǵyna tekserý júrgizgen bolatyn. Buǵan qosa, dál osy jumystardy Arafat múrdesi qaldyǵynyń úlgileri berilgen reseılik jáne frantsýzdyq sarapshylar da júrgizgen edi.

Osy apta ishinde Arafattyń jesiri Sýha shveıtsarııalyq zerthanada kúıeýiniń súıegine júrgizilgen saraptama nátıjesinde polonıı-210 radıoaktıvti ızotoptardyń bar ekendigi anyqtalǵandyǵy jaıynda málimdeme jasady.

«Nátıjeler bizdiń barlyq kúdigimizdi naqtylap berdi. Endigi ýaqytta onyń tabıǵı sebeppen ólmegendigi, ıaǵnı qasaqana óltirilgendigi ǵylymı turǵyda dáleldendi», - dedi ol. Degenmen, Sahı Arafattyń jaýy barynsha kóp bolǵandyǵyn basa aıta kele, onyń ólimine qatysty qandaı da bir tulǵanyń ne bolmasa uıymnyń qatysy bolýy múmkin ekendigin naqty kórsetken joq.

Bir kúnnen keıin Lozannada uıymdastyrylǵan baspasóz máslıhaty barysynda Shveıtsarııanyń Radıofızıka ınstıtýtynyń dırektory Frantsýa Boshý Arafattyń ýlanýy týraly nusqa ekspertter tarapynan «aqylǵa syıymdy deńgeıde» qýattalatyndyǵyn málimdedi. Onyń atap ótýinshe, zertteý materıaldarynda «polonıı-210 men qorǵasynnyń shamadan tys mol mólsheri anyqtalǵany ári áńgime úshinshi tulǵanyń aralasýy múmkindigi» týrasynda aıtylǵan. Degenmen, zertteýlerde qatelikterdiń de oryn alýy atalyp ótilgen. Óıtkeni, zerthanaǵa kelip túsken materıaldyń kólemi shekteýli ǵana bolǵan. Buǵan qosa, Arafattyń kóz jumǵanyna 8 jyl bolǵandyǵynyń da zertteý nátıjelerine belgili bir deńgeıde áser etýi múmkin.

Óz kezeginde, jyl boıy Arafat súıegine zertteý júrgizgen reseılik sarapshylar palestınalyq kóshbasshynyń ýlanǵandyǵy týraly nusqany qaýqarsyz dep tanydy. BAQ málimetterine qaraǵanda, olardyń qorytyndylary nátıjeniń aıqynsyzdyǵyn bildiredi.

Al Frantsııa bolsa óz zertteýleriniń nátıjelerin jarııa etýge asyǵar emes. Qazirgi ýaqytta Palestına Ulttyq Ákimshiliginde de bul zertteýlerge qatysty birjaqty tujyrym jasalǵan joq. Arafattyń óliminiń sebebin zertteýmen aınalysyp jatqan Palestına tergeý komıssııasy frantsýz zertteýleriniń qajetti nátıjeleri, sondaı-aq áli kúnge deıin qolǵa túspeı otyrǵan 2004 jylǵy gospıtaldiń qorytyndysyn almaı birjaqty qorytyndy shyǵarý múmkin emes degen ustanymda.

Árıne, Arafattyń ólimine qatysty jaıttar rastalatyn bolsa, onda basty kúdikti Izraıldiń aty atalatyndyǵy belgili. Degenmen, Tel-Avıv barlyq aıyptaýlardan shuǵyl arada bas tartty. Izraıldiń qazirgi Óńirlik damý mınıstri, al ıA.Arafat qaza tapqan kezde eldiń Syrtqy ister mınıstrligin basqarǵan Sılvan Shalom Izraıldiń palestınalyq kóshbasshynyń kózin qurtý týraly sheshim qabyldamaǵandyǵyn málimdedi. Onyń atap ótýinshe, búginde Arafat óliminiń sebebine qatysty naqty qorytyndy shyǵarý úshin jetkilikti negiz joq.

Álemdik qoǵamdastyqqa polonıı-210 Reseıdiń Federaldy qaýipsizdik qyzmetiniń burynǵy qyzmetkeriniń isi boıynsha da keńinen tanymal bolatyn. Ol osy radıaktıvti hımııalyq elementpen ýlanyp, Londonda qaıtys bolǵan edi. Áli kúnge deıin brıtandyq jáne reseılik taraptar atalǵan arnaıy operatsııany uıymdastyrdy dep bir-birin kinálap keledi.

Mamandardyń atap ótýinshe, polonıı-210 shaǵyn mólsherde azyq-túlik taǵamdarynda da kezdesýi múmkin, tabıǵı jolmen aǵzaǵa da kiredi ári kez kelgen temekiniń hımııalyq quramynda da kezdesedi. Alaıda, polonıı-210-nyń zerthanalyq úlgisin paıdalanǵan kezde qaıtymsyz saldary bolady. Arnaıy óndirilgen polonıı-210 álemniń barlyq elderinde bola bermeıdi. Element 138 kún jáne 9 saǵatta jartylaı ydyraı alady. Sondyqtan da arnaıy qyzmetterde qoldanylýy múmkin.