ÁLEM APTA ІShІNDE: Parıjde jahandyq klımat máseleleri talqylandy

Parıjdegi klımat jónindegi konferentsııa

Dúısenbi kúni Parıj mańyndaǵy Le Býrje qalasynda BUU-nyń klımat máselelerine arnalǵan konferentsııa óz jumysyn bastady. Bul jıynǵa álemdik kóshbasshylardyń eń kóp sany qatysyp, Frantsııaǵa 150-den astam memlekettiń basshylary men Premer-Mınıstrleri kelgen edi.

Іs-shara kezinde qaýipsizdik sharalary barynsha kúsheıtildi. Mundaı qadamǵa 13 qarasha kúni Parıjde oryn alǵan birneshe lańkestik árekettiń túrtki bolǵany sózsiz. Le Býrje forýmyn 3 myńnan astam, al búkil Frantsııanyń qaýipsizdigin 120 myń quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkeri qamtamasyz etti.

Ótip jatqan forýmnyń basty qorytyndysy 2020 jyldan keıin Kıoto hattamasynyń ornyn basatyn mańyzdy halyqaralyq kelisim bolýy tıis. Atalǵan qujat klımat júıesindegi júktemeni tómendetý boıynsha halyqaralyq kúsh-jigerdiń shoǵyrlanýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Qazirgi ýaqyttaǵy halyqaralyq qoǵamdastyqtyń mindeti ǵasyr sońyna qaraı Jer atmosferasynyń ortasha temperatýrasynyń 2 gradýs Tselsııge deıin kóterilýine jol bermeý bolyp tur. Eger álem kóshbasshylary ortaq ymyraǵa kele almaıtyn bolsa, onda osy ǵasyrdyń sońynda Jerdiń ortasha temperatýrasy 5 gradýsqa kóteriletin bolady. Bul álemdegi muhıttardyń deńgeıin 1 metrge kóterip, adamzat balasy úshin zor qaýip tóndiredi.

Osyǵan baılanysty ekologtar klımattyń ózgerýine baılanysty adamzat balasyna týyndaıtyn qater lańkestikten para-par ekendigin eskertýde. Óıtkeni, bul eki qater de ǵalamshardaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqqa barynsha qaýip tóndiredi.

Halyqaralyq konferentsııanyń ashylýynda sóz sóılegen BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn oılanatyn ýaqyttyń ótip ketkendigin aıtyp, mundaı sáttiń endigi ýaqytta qaıtyp kelmeıtindigin basa atap ótti.

«Klımattyń ózgerýimen baılanysty sharalardyń ulttyq josparyn 180-nen astam el usynyp otyr. olar jahandyq shyǵaryndylardy 100 paıyz qamtıdy. Bul óte jaqsy bastama. Degenmen, jahandyq jylyný ósimin 2 Tselsıı gradýspen shekteý úshin bizder alǵa qaraı ilgerilep, munan da jyldam is-qımyl jasaýymyz kerek», - dedi BUU basshysy.

Pan Gı Mýn álemdik kóshbasshylar klımat boıynsha «óktem» kelisim jasaı alatyndyǵyna senetindigin bildirdi. Óıtkeni, is júzinde barlyq memleketter shyǵaryndylardy tómendetý boıynsha shuǵyl is-qımyldyń jáne klımattyń ózgerýine qarsy is-qımyl áleýetin arttyrýdyń qajettigin túsinip otyr.

Parıjde taıaýda ǵana oryn alǵan lańkestik áreketterden keıin sherý uıymdastyrýǵa shekteý qoıylǵanyna qaramastan jıyn ótetin kúnniń qarsańynda qala kóshelerine myńdaǵan qorshaǵan ortany qorǵaýshylar shyqty. Bastapqyda belsendiler Respýblıka alańynda óz aıaq kıimderin qoıdy. Olar osy áreketteri arqyly shekteý qoıylǵanyna qaramastan ózderiniń klımat ózgeristerine narazylyq bildiretindigin pash etýge tyrysty.

Bastapqyda beıbit túrde órbigen sherý sońynda jappaı tártipsizdikterge ulasyp ketti. Osydan keıin polıtsııa kózden jas aǵyzatyn granata qoldanyp, 200-den astam belsendi tutqynǵa alyndy.

Álem kóshbasshylary elderine qaıtqannan keıin de konferentsııa 11 jeltoqsanǵa deıin qorytyndy sheshim qabyldanǵansha jumys isteıdi.

Kalıfornııa qandy qyrǵyny

Sársenbi kúni Kalıfornııanyń San-Bernardıno qalasynda, aqyl-oıynda aýytqýshylyǵy bar adamdarǵa kómek kórsetýmen aınalysatyn «Inland» óńirlik ortalyǵynda okrýgtyń densaýlyq saqtaý departamenti merekelik is-shara uıymdastyrǵan bolatyn. Kenet mekeme aýmaǵyna basyp kirgen qarýly eki adam oq jaýdyrdy. Sál keıinirek shabýyldaýshylardyń densaýlyq saqtaý departamentinde jumys isteıtin 28 jastaǵy Saıed Farýk pen onyń 27 jastaǵy jubaıy Tashfın Malık ekendigi belgili boldy.

Tergeý málimetterine qaraǵanda, Farýk merekelik is-shara barysynda bireýmen jaǵa jyrtysqannan keıin ketip qalǵan. Odan keıin áıelimen birge ortalyqqa kelip, oq jaýdyrǵan. Qandy qyrǵyn saldarynan 14 adam qaza taýyp, taǵy 17 adam túrli dene jaraqatyn aldy.

Jantúrshigerlik oqıǵa oryn alǵannan keıin ol jol talǵamaıtyn qara kólikpen qashyp ketken. Qalada jáne onyń tóńireginde qylmyskerlerdi tutqynǵa alý operatsııalary júrgizildi. Quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń kásibı ári jedel is-qımylynyń nátıjesinde qylmyskerlerdiń kóligi turǵan jer anyqtaldy.

Polıtsııa qylmyskerlerdiń izine túskennen keıin arada qarýly qaqtyǵys oryn aldy. Qylmyskerler 70-ten astam oq atsa, polıtsııa qyzmetkerleri olarǵa qarata 380-nen astam oq jaýdyrǵan. Qarýly qaqtyǵys barysynda erli-zaıyptylar oqqa ushsa, 2 polıtsııa qyzmetkeri jeńil jaraqat alǵan.

Poltsııa qyzmetkerleriniń aıtýynsha, qylmyskerler jaqsy qarýlanǵan. Farýktyń úıinen kóptegen qarý-jaraq, jarylǵysh zat jáne 12 myń oq-dári alynǵan.

Bılik organdary qylmyskerlerdiń mundaı qadamǵa barýyna ne túrtki bolǵanyn túsinbeı dal. Bastapqyda kúsh-qýat qurylymdary lańkestik nusqasyn qarastyrmaǵan bolatyn. Alaıda, sál keıinirek Federaldy tergeý bıýrosy bul qandy qyrǵyndy lańkestik áreket dep baǵalady.

Farýktyń ákesi óz ulyn dinge moıynsunǵan musylman dep ataýda. Dostary men áriptesteri de onyń óte sypaıy adam bolǵanyn aıtýda. AQSh-tyń Amerıkan-musylman qarym-qatynasy jónindegi keńesi oryn alǵan jaıtty dinmen baılanystyrmaýdy ótinýde.

San-Bernardınoda oryn alǵan qaıǵyly oqıǵany estigen AQSh Prezıdenti el Kongressin qarý-jaraq alyp júrýge shekteý qarastyrylǵan zań jobasyn qoldaýǵa shaqyrdy. Barak Obama prezıdent bolǵan sátten beri AQSh aýmaǵynda oryn alǵan jaıttarǵa baılanysty osymen 18-shi márte jarııa málimdeme jasaýda.

Aıta keterligi, bul 2012 jyldan beri AQSh aýmaǵynda oryn alǵan eń iri qandy qyrǵynnyń biri bolyp tur. Este bolsa, osydan 3 jyl buryn Konnektıkýttegi «Sendı Hýk» mektebinde oryn alǵan qarýly shabýyl barysynda 20 jastaǵy qylmyskerdi qosa alǵanda 28 adam qaza tapqan edi.