ÁLEM APTA ІShІNDE: Parıj Afrıkanyń batysynda áskerı ınterventsııaǵa kiristi

Naqty aıtqanda, Malıdegi úkimet pen ıslamshyl toptardyń arasyndaǵy teke-tires barynsha ýshyǵyp, eldegi janjaldy joıý úshin sheteldik áskerı kontıngent kiretindigi belgili boldy. Batys Afrıkadaǵy 13 mln. halqy bar Malı memleketinde áskerı tóńkeris oryn alǵannan keıin eldiń soltústigindegi ahýal aıtarlyqtaı nasharlap ketken edi. Eldiń soltústiginde basym qonystanǵan týareg taıpasy áskerıler bılik basyna kelgen jańa úkimettiń basty jaýyna aınaldy, al eki taraptyń bir-birine qarsy turýy azamattyq soǵys sıpatynda órbýde.

Týareg taıpasy birneshe ondaǵan jyldar boıy memlekettiń saıası ómirine yqpal etýge talpynyp keledi. Biraq ta áli kúnge deıin olardyń umtylysynan esh nátıje shyǵar emes. Olardyń basym bóligi Malıdiń soltústik-shyǵysy men shyǵysyn, Býrkına-Fasonyń soltústigin, Nıgerııanyń batysy men soltústik-batysyn, sonymen qatar Aljırdiń ońtústik-shyǵysy men Lıvııanyń ońtústik-batys aımaǵyn qosatyn «Azavadty (týareg taıpasynyń tarıhı otany) azat etý ulttyq qozǵalysy» uıymynyń tóńiregine shoǵyrlanǵan.

Ótken jyldyń naýryz aıynyń ishinde týareg taıpasynyń belsendiligi aıtarlyqtaı ósip, úkimettik kúshtermen aradaǵy qaqtyǵystar turaqty oryn ala bastady. Bul el ómiriniń barlyq salalaryna óziniń jaǵymsyz áserin tıgizbeı qoıǵan joq. Іs júzinde qazirgi bılik týareg taıpasynyń ereýiline toqsaýyl qoıý mindetin oryndaı almaı otyr. Al bul óz kezeginde Amadý Týmanı Týreni prezıdenttik taǵynan tóńkerip, shektes memlekettermen aradaǵy shekarany japqan, áli elde komendanttyq saǵat engizgen áskerılerdiń kúrt narazylyǵyn týdyrdy.

2012 jyldyń 29 sáýir kúni elde kezekti prezıdenttik saılaý ótýi tıis bolatyn. Degenmen 22 naýryz kúni oryn alǵan áskerılerdiń kezekti búliginen keıin konstıtýtsııanyń óz kúshine enýi ýaqytsha toqtatylǵan edi. Malıdegi memlekettik tóńkeristi BUU, Frantsııa, AQSh jáne Reseı aıyptap otyr. Afrıkalyq odaqtaǵy jáne Batys Afrıka elderiniń ekonomıkalyq qoǵamdastyǵyndaǵy músheligi toqtatyldy. Sonymen bir mezette Dúnıejúzilik bank pen Eýroodaq tarapynan da ekonomıkalyq kómek shekteldi. Osydan keıin áskerıler kezekten tys saılaýdyń qorytyndysy boıynsha qalyptasqan jańa úkimetke bıliktiń beriletindigin habarlady.

Budan soń týaregter ıslamshylarmen birlesip, odaqtan shyǵyp, eldiń soltústiginde avtonomııa qurý bastamasyn kóterdi. Degenmen eldegi ahýalǵa negizinen «Ansar ad-Dın» ıslamshylar toby yqpal ete bastady. Aıta keterligi, bul top «Ál-Kaıda» lańkestik jelisiniń soltústikafrıkalyq bólimshesimen baılanysy bolýy arqasynda tanymal. Sońǵy ýaqytqa deıin «Ansar ad-Dındikter» ıslamshylar men olarǵa qosylǵan «Soltústik-Batys Afrıkadaǵy birlik pen djıhad úshin qozǵalysy» Malıdiń soltústigindegi eń negizgi qalalar Tımbýktý, Gao jáne Kıdal qalalaryna baqylaý jasady. 10 qańtar kúni sodyrlar eldiń ońtústigine jol ashatyn strategııalyq mańyzy bar Konna qalasyn basyp alǵandyqtaryn málimdedi. Sondaı-aq olar osymen toqtap qalmaı Moptı jáne avıabaza ornalasqan Sevara qalalaryn da basyp alatyndyqtaryn jarııa etip otyr.

Osyǵan oraı beısenbi kúni shuǵyl ótkizilgen BUU Qaýipsizdik keńesinde Malı Prezıdenti Dıonkýnda Traore Frantsııa men BUU-dan kómek surady.

Kelesi kúni ol ıslamshyl kóterilisshildermen kúres úshin barlyǵynyń jumylýy qajettigin jarııalady.

BUU Qaýipsizdik keńesi otyrysynyń qorytyndysy boıynsha ázirlengen málimdemede Konna qalasynyń basyp alynýyna baılanysty alańdaýshylyq tanytylǵan. «Ahýaldyq mundaı kúrdelene túsýi Malıdiń turaqtylyǵy men bútindigine zor qaýip tóndiredi ári halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke tikeleı qateri bar», - delingen baspasózge arnalǵan málimdemede.

Qaýipsizdik keńesi BUU-ǵa múshe memleketterdi Malıde órship kele jatqan lańkestik qaýip-qaterdi tómendetý úshin malılik bılikke kómek kórsetýge shaqyrdy. Este bolsa, jeltoqsan aıynda BUU Qaýipsizdik keńesi Malıge Batys Afrıka elderi Ekonomıkalyq qoǵamdastyǵynan 3,3 myń áskerı qyzmetkerdi jóneltýdi sanktsııalaıtyn qarar qabyldaǵan edi. Al áskerı operatsııa aǵymdaǵy jyldyń qyrkúıegine taman júrgiziledi dep josparlanǵan bolatyn.

Biraq, BUU Qaýipsizdik keńesiniń sońǵy otyrysynan keıin EO elderi naqty sheshimder qabyldap, Malıge shetel áskerleriniń kirgizilgendigi týraly aqparattar da taraı bastady. Sheteldik BAQ silteme jasap otyrǵan kýágerlerdiń aıtýynsha, kelesi kúni qarý-jaraq pen jeke quram tıelgen ushaqtar basyp alynǵan Konna qalasyna taqaý jerde nazarǵa ilikken.

Juma kúni Frantsııa Prezıdenti Fransýa Olland Parıjdiń Malıge áskerı bólimshe jibergendigin qýattap, frantsýz jaýyngerleriniń afrıkandyq memleket aýmaǵynda qansha ýaqyt qajet bolsa, sonsha ýaqyt bolatyndyǵyn basa aıtty. Keıbir derekterge qaraǵanda, frantsýz áskerı áýe kúshteri eldegi ıslamshylardyń negizgi ordalaryna áýeden shabýyl jasaǵan kórinedi. Sonyń nátıjesinde Malıdiń úkimettik áskeri Konna qalasyna baqylaý jasaýyn qaıta qalpyna keltirýge kirisip te ketken.

Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Malıdegi ıslamshylardyń belsendiliginiń artýy Lıvııadaǵy ahýaldyń turaqsyzdyǵymen baılanysty bolyp otyr. Bir qyzyǵy, ıslamshylar osydan jarty jyl buryn Malıdiń soltústiginde sharıǵat zańymen ómir súretin óz memleketterin qurǵandyǵyn jarııa etken bolatyn. Al onyń táýelsizdigin halyqaralyq qoǵamdastyq moıyndamaǵan edi. Tek endi ǵana sodyrlardyń el astanasy Bamakoǵa deıin jetý jospary batys elderin shyrt uıqysynan oıatyp, asyǵys bolsa da batyl qadamdar jasaýǵa, Batys Afrıkada ekstremıstik ári lańkestik toptardyń bılik basyna kelýine jol bermeýge ıtermeleýde.