ÁLEM APTA ІShІNDE: Ońtústik Sýdan - Afrıkadaǵy turaqsyzdyqtyń jańa núktesi
ASTANA. 28 jeltoqsan. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde halyqaralyq tynys-tirshilikte oryn alǵan basty oqıǵalardyń biri Ońtústik Sýdanda tutanǵan janjal boldy.
16 jeltoqsan kúni túnde Ońtústik Sýdannyń astanasy Djýbada rýlyq toptardyń bastamasymen tártipsizdikter ushqyny burq etti. Al odan keıingi kúnderi eldiń birqatar óńirlerinde atalǵan toptar men úkimettik kúshterdiń arasynda qaqtyǵystar oryn aldy. Osylaısha elde bastalǵan janjaldar saldarynan bılik birqatar aýmaqtan aıyryldy.
Ótken 2 apta ishinde ereýilshiler kómirsýtek shıkizatynyń basym bóligi shoǵyrlanǵan eldiń soltústigindegi birqatar qalalardy basyp aldy. Búginde Djonglıı shtatynyń basym bóligi men Bentıý qalasyn jáne munaı óndirý shtatynyń astanasy El-Vahda qalasyn baqylaýynda ustap otyr. Óz kezeginde bılik atalǵan aımaqtardaǵy qarýly toptardy yǵystyrý úshin qoldarynan kelgen barlyq is-qımyldy júzege asyrýda. Osy aptada Ońtústik Sýdan armııasy eldiń soltústik-shyǵysyndaǵy munaı óndirýshi shtattyń biri Joǵary Nildiń ortalyq alańy - Malakal qalasyn ereýilshilerden azat etti.
BUU qurylymdarynyń málimetterine qaraǵanda, qaqtyǵystar barysynda shamamen myń adam mert bolǵan. Al beıresmı derekterge qaraǵanda, qaza tapqandardyń sany 4 myńǵa jýyqtaıdy. Ońtústik Sýdan halqyna 166 mln. dollar kóleminde gýmanıtarlyq kómek qajet degen de boljam bar.
Keıbir málimetterge sáıkes, janjal eldegi eń iri nýer men dınka taıpalary arasyndaǵy qarsylyqtan týyndaǵan. Aıta keterligi, memlekettiń burynǵy vıtse-prezıdenti Rıek Machar - nýer, al el prezıdenti Salva Kıır dınka taıpasynan shyqqan. Degenmen Sýdan bıligi osyndaı dúrbeleń arqyly memlekettik tóńkeris jasaýǵa áreket jasap otyr degen paıymdy alǵa tartady.
Eldegi dúrbeleń bastalǵanǵa deıin Ońtústik Sýdanda ár táýlik saıyn óndirilgen munaıdyń 500 myń tonna bareliniń 75-85 paıyzy ońtústiktegi ken oryndarynyń úlesine tıesili bolatyn. Sondyqtan da janjal saldarynan álemdik munaı baǵasynda turaqsyzdyq oryn ala bastady.
Bul kúnderi álemdik qoǵamdastyq janjalǵa qatysýshy taraptardy qantógisti toqtatýǵa ári kelissóz ústeline otyrýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń ótinishimen dúnıejúzilik uıymnyń Qaýipsizdik keńesi 24 jeltoqsan kúni Ońtústik Sýdandaǵy bitimgershilik kúshterin kóbeıtýdi maquldap, mıssııa sanyn 7 myńnan 12,5 myńǵa deıin ulǵaıtý týraly qarar qabyldady. Osy apta ishinde Ońtústik Sýdan halqyn qorǵaý úshin 5,5 myń qosymsha bitimgershilik kúshiniń alǵashqy toby men BUU polıtsııa kúshteriniń keńesshileri keldi.
Sýdannan Ońtústik Sýdannyń bólinip shyǵýy ári 2011 jyldyń 8 shildesinde óz táýelsizdigin jarııa etýi sońǵy 10 jyl ishindegi Afrıkanyń saıası ómirindegi mańyzdy oqıǵalardyń birine aınalyp otyr. Degenmen, qazirgi Sýdannyń aýmaǵyndaǵy saıası baqtalastyq áli de bolsa óte kúrdeli jaǵdaıda tur. Sońǵy 40 jyl boıy eldegi bılik úshin kúres taıpalyq klandar arasyndaǵy jaýlyqtyń saldarynan órshı túsýde.
Bul turǵyda barlyq demokratııalyq protsedýralar boıynsha bólinýine qatysty referendým ótkizgen Ońtústik Sýdan jańa Afrıkadaǵy úmit ári aýqymdy joba retinde qarastyrylǵan bolatyn.
Al Ońtústik Sýdanda bul kúnderi oryn alyp otyrǵan qaqtyǵystar Afrıka qurlyǵyndaǵy taıpaaralyq kúrestiń tamyryna balta shabylmaıtyndyǵyn, al saıası teńdestirýdegi batystyq standarttardy jergilikti erekshelikterge tyńǵylyqty beıimdeý qajettigin kórsetip berdi. Qalaı bolǵanda da qazirgi kezeńde eldegi ahýaldy turaqtandyrýdyń jalǵyz joly - taraptardyń qańtógisterden tıylyp, ymyraǵa kelýi.
