ÁLEM APTA ІShІNDE: Óńirlik janjaldar aımaǵynda ahýal qıyndap barady

Ońtústik Sýdandaǵy teketires Sonymen, osy apta ishinde 14-16 sáýir kúnderindegi Ońtústik Sýdannyń munaıly ortalyǵy sanalatyn Bentıý qalasyndaǵy sodyrlardyń qarýly shabýylyna qatysty mán-jaılar belgili bola bastady. Aıta keterligi, sodyrlardyń basyp alý shabýyly kezinde 200-den astam adam mert bolyp, taǵy 400-i túrli dárejede dene jaraqatyn alǵan edi. Olardyń meshitke, shirkeýge, aýrýhana men BUU mıssııasynyń burynǵy ǵımaratyna shabýyl jasaǵandyǵy jaıynda aqparat bar. Beıbit adamdardyń qany tógilgen sátter jergilikti radıodan habarlanyp, belgili bir etnıkalyq toptardyń qalany tastap shyǵýy qajettigi qulaǵdar etilip otyrǵan. Oqqa ushqan turǵyndar qalany basyp alǵan sodyrlardy qarsy almaı, úılerde bas saýǵalaǵandyqtary úshin ómirlerin qıdy. Ońtústik Sýdannyń úkimettik kúshteri men kóterilisshiler arasyndaǵy qaqtyǵys ótken jyldyń jeltoqsan aıynan tynar emes. Urys amaldaryna bılik úshin basyn báıgege tigetin túrli taıpalyq topqa jatatyn armııa bólimsheleri qatysýda. Janjal bastalǵannan beri eldiń basqa da aımaqtaryna taralyp úlgerdi. Keıbir málimetterge sáıkes, janjal eldegi eń iri nýer men dınka taıpalary arasyndaǵy qarsylyqtan týyndaǵan. Aıta keterligi, memlekettiń burynǵy vıtse-prezıdenti Rıek Machar - nýer, al el prezıdenti Salva Kıır dınka taıpasynan shyqqan. Degenmen Sýdan bıligi osyndaı dúrbeleń arqyly memlekettik tóńkeris jasaýǵa áreket jasap otyr degen paıymdy alǵa tartady. Beısenbi kúni BUU Qaýipsizdik keńesi janjaldasýshy taraptardy turǵyndardyń jappaı ólimine kinálilerdi jaýapqa tartýdy talap etken málimdeme qabyldady. Sonymen qatar Ońtústik Sýdanǵa oryn alǵan jaǵdaıdy tergeý úshin adam quqyǵy jónindegi mıssııa jóneltý týraly sheshim qabyldaǵandyǵy belgili bolyp otyr. BUU Bitimgershilik mıssııasynyń basshysy Erve Ladsýs Ońtústik Sýdandaǵy janjaldasýshy eki tarapty da aıyptaýda. Qańtarda IGAD Shyǵys Afrıka elderi óńirlik blogynyń mámilegerligi nátıjesinde biri-birine qarsy turǵan taraptar arasynda beıbitshilik kelisimine qol jetkizilgen edi. Alaıda, janjal túbegeıli sheshimin tapqan joq. Tipti, osy ýaqyt aralyǵynda ol barynsha tereńdeı túskendeı. Sýdannan Ońtústik Sýdannyń bólinip shyǵýy ári 2011 jyldyń 8 shildesinde óz táýelsizdigin jarııa etýi sońǵy 10 jyl ishindegi Afrıkanyń saıası ómirindegi mańyzdy oqıǵalardyń birine aınalyp otyr. Degenmen, qazirgi Sýdannyń aýmaǵyndaǵy saıası baqtalastyq áli de bolsa óte kúrdeli jaǵdaıda tur. Sońǵy 40 jyl boıy eldegi bılik úshin kúres taıpalyq klandar arasyndaǵy jaýlyqtyń saldarynan órshı túsýde. Ońtústik Sýdan 90 paıyzǵa munaı satylymyna táýeldi. Munaı ken oryndaryna baqylaý júrgizý máselesi janjaldyń basty sebebi degen de paıymdar bar. Qazirgi ýaqytta janjal etnıkalyq jaýlyqqa aınalyp, jappaı adam ólimine ulasyp barady. Sırııadaǵy hımııalyq shabýyl Osy aptada birqatar buqaralyq aqparat quraldary Sırııanyń Kafr-Zeıt qalasynyń mańynda taǵy da hımııalyq shabýyldyń oryn alǵandyǵyn jarysa habarlady. Taratylǵan aqparattarǵa qaraǵanda, 11-13 sáýir kúnderi oryn alǵan úkimettik ásker men kóterilisshiler arasyndaǵy qarýly qaqtyǵys barysynda taraptardyń biri hlorın paıdalanǵan. Sonyń saldarynan 2 adam mert bolyp, júzdegen adam zardap shekken. Sarapshylardyń derekterine qaraǵanda, bul hımıkat birinshi jáne ekinshi sanatqa jatatyn asa qaýipti zat. Degenmen onyń adam densaýlyǵyna tıgizer zalaly aıtarlyqtaı aýyr emes. Resmı Damask bul lańkestik áreketke «Djebhat an-Nýsra» ıslamshyldar tobynyń qatysy bar degen aıyp taǵýda. Al oppozıtsııa ókilderi bolsa shabýyldy úkimettik ushaqtar jasaǵanyn aıtýda. Osydan keıin Hımııalyq qarýǵa shekteý qoıý uıymynyń basshysy Ahmet Ýzıýmdjıý oqıǵanyń shyǵý tegin tergeý úshin Sırııaǵa arnaıy sarapshylar tobyn jiberý múmkinshiligin qarastyratyndyǵyn málimdedi. Sırııadaǵy hımııalyq qarýdyń kózin túbegeıli joıý buǵan deıin eldegi janjaldy retteý jónindegi qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtyń basty tarmaqtarynyń biri bolatyn. Bul Prezıdent Bashar Asadqa óz laýazymyn saqtaýǵa múmkindik bergen jaıttardyń retinde baǵalanǵan edi. BUU Qaýipsizdik keńesiniń qararyna jáne Hımııalyq qarýǵa shekteý qoıý uıymynyń sheshimine sáıkes 2014 jylǵy maýsymnyń sońyna deıin sırııalyq hımııalyq qarýdy joıý jumystary tolyǵymen aıaqtalýy tıis. Búginde Hımııalyq qarýǵa shekteý qoıý uıymy eldegi hımııalyq qarýdyń 92,5 paıyzy áketilgendigin habarlaýda.