ÁLEM APTA ІShІNDE: Nobel syılyǵynyń laýreattary belgili boldy

Nobel syılyǵy tabystaldy

Aǵymdaǵy jyldyń 10 jeltoqsany Alfred Nobeldiń ómirden ozǵan kúninde ádettegideı Shvetsııa koroli Stokgolmde fızıka, hımııa, ádebıet, ekonomıka, fızıologııa jáne medıtsına boıynsha syılyqtardy, al Osloda (Norvegııa) beıbitshilik syılyǵy tabys etildi. Aıta keterligi, bul mártebeli syılyqty eki qalada tabys etýdi Alfred Nobeldiń ózi ósıet etken bolatyn.

Aǵymdaǵy jyly syılyq syıaqysy 8 mln. shved kronasyn qurady. Saltanatty jaǵdaıda ótken shara barysynda Shvetsııa koroli Karl XVI Gýstav óz qolymen laýreattarǵa syılyqty tabystady.

Neıtrıno ostsıllıatsııasyn ashqan ǵylymı qyzmetkerler - Takaakı Kadzıta men Artýr Makdonald fızıka boıynsha 2015 jylǵy Nobel syılyǵynyń laýreaty atandy. Olarǵa «Neıtrıno pishinin ózgerte alatyndyǵyn tájirıbe júzinde dáleldegeni úshin» Nobel syılyǵy berildi. Bul jańalyq materııanyń ishki úrdisteri boıynsha ǵalymdardyń túsinigin ózgertti. Takaakı Kadzıta Japonııa aýmaǵynda atmosferalyq neıtrınolar bir kúıden ekinshisine óte alatynyn ashty. Sonymen qatar Kanadada Makdonald bastaǵan bir top ǵalym bizdiń planetaǵa kele jatqan neıtrıno joǵalmaıtynyn kórsetti.

Bıylǵy jyly hımııa salasynda Nobel syılyǵynyń laýreattary bolyp Tomas Lındal, Pol Modrıch jáne Ázız Sankar tanyldy. Birinshi ǵalym óz qyzmetin Anglııada júrgizse, onyń eki áriptesi zertteýlerin AQSh-ta júrgizip júr. Olar syılyqty DNQ reparatsııasy mehanızmderin zertteýde alǵa ozǵany úshin aldy. Nobel komıtetiniń baspasóz paraqshasynda bul úsh ǵalymnyń jumysy «tiri aǵzalardyń qyzmeti, máselen, obyrmen kúres júrgizýdiń jańa ádisterinde olardy paıdalaný týraly irgeli bilim ekeni» aıtyldy. Ǵalymdar zaqymdalǵan DNQ-ny aǵzalarmen qalpyna keltirý qalaı júretinin jáne bul rette genetıkalyq aqparat qalaı saqtalyp otyratynyn molekýlalyq deńgeıde kórsete aldy.

Stokgolmde ádebıet boıynsha Nobel syılyǵynyń laýreaty da belgili boldy. Bul joly úlken mártebege belarýstik jazýshy Svetlana Aleksıevıch ıe. S. Aleksıevıch «Ý voıny ne jenskoe lıtso», «Tsınkovye malchıkı», «Chernobylskaıa molıtva» jáne t.b. kóptegen shyǵarmalardyń avtory. 2000 jyldardyń basynda Aleksıevıch Belarýsten kóship ketken, qazir Batys Eýropada turady.

2015 jyly ekonomıka boıynsha Nobel syılyǵynyń laýreaty bolyp AQSh-ǵy Prıston ýnıversıtetiniń professory Angýs Dıton tanyldy. Ǵalym bul syılyqty «tutyný, kedeıshilik jáne ál-aýqat taldaýy» úshin alǵan. Shvetsııa koroldik ǵylym akademııasynyń pikirinshe, Dıtonnyń jumystary qatardaǵy tutynýshylardyń óz shyǵyndaryn úlestirý týraly sheshimderdi qalaı qabyldaıtynyn, sondaı-aq qandaı da bir taýarǵa suranys onyń baǵasy jáne tutynýshylar tabysynyń deńgeıine qalaı baılanysty bolyp otyratynyn jaqsyraq túsinýge kómektesedi.

Úsh ǵalym Nobel syılyǵynyń fızıologııa jáne medıtsına salasyndaǵy 2015 jylǵy laýreaty atandy. Syıaqynyń jartysy parazıt qurttar týdyratyn ınfektsııalardan emdelýdiń jańa ádisin tapqany úshin Ýılıam Kempbell men Satosı Omýraǵa, ekinshi jartysy bezgekti emdeýdiń jańa ádisi úshin ıÝıý Týǵa berildi

2011 jyly jupar qozǵalysynan keıin Týnıste plıýralıstik demokratııany qurýda qosqan úlesi úshin «Týnıstegi ulttyq dıalog kvarteti» 2015 jylǵy Beıbitshilik salasyndaǵy Nobel syılyǵynyń ıegeri atandy. 2013 jyly qurylǵan «Kvartet» tórt negizgi azamattyq uıymnan turady. Olar: Jalpyǵa birdeı Týnıs eńbek birlestigi, Túnıs ónerkásip jáne saýda konfederatsııasy, Týnıstik adam quqyǵy lıgasy jáne Týnıs advokattar qaýymdastyǵy.

«Elde azamattyq soǵys týý qaýpi tóngende "Kvartet" beıbit saıası úrdistiń ótýine septesti.

Twitter 2015 jyldyń qorytyndysyn shyǵardy

Dúısenbi kúni qysqa aqparattardy jarııa almasý úshin qurylǵan Twitter áleýmettik jelisi ótip bara jatqan jyldyń qorytyndysyn shyǵardy.

Jyldyń eń úzdik trendi retinde Twitter #TheDress ınternet-fenomenin usynyp otyr. Este bolsa álemdegi barlyq áleýmettik jeli paıdalanýshylary kóılek túsiniń qara jáne kók (#BlueandBlack) nemese aq jáne altyn tústes (#WhiteandGold) ekenin taba almaı dal bolǵan edi. Jelide kóılek túsin barynsha talqylaý 26-27 aqpan kúnderi júrgizilip, dál osy aralyqta kóılek túsine qatysty pikir bildirgen adamdardyń sany 4,4 mıllıonǵa jetken.

Áleýmettik jelidegi kelesi tanymal jaıt #PrayForParis jáne #JeSuisParis heshtegimen oryn aldy. Bul rette jeli paıdalanýshylary Parıjde oryn alǵan birqatar lańkestik oqıǵalar kezinde adamdardyń qaza bolýyna qatty kúızelip, olardyń týǵan-týystaryna, jaqyndaryna kóńil aıtqan bolatyn.

Al áleýmettik jelisine jazýshylar jınaýda amerıkandyq telejuldyz ári burynǵy jeńil atlet, keıinnen jynysyn aýystyryp Keıtlın Djennerge aınalǵan Ýılıam Brıýs Djenner rekord ornatty. Onyń #CaitlynJenner heshtegi 4 saǵat 3 mınýttyń ishinde 1 mıllıon jazylýshy jınaǵan edi.

«One Direction» tobynyń múshesi Garrı Staılzdyń shaǵyn jazbasy eń kóp kóshirilip jarııalanǵany belgili. Onyń jankúıerleri mahabbat jaıyndaǵy jazbasyn 714 myń ret kóshirgen.

Sonymen qatar #JeSuisCharlie («Sharlı Ebdo» redaktsııasyna lańkestik), #BlackLivesMatter (AQSh-taǵy polıtsııanyń is-qımylyna qara násildilerdiń narazylyǵy), #MarriageEquality (AQSh-tyń barlyq shtattarynda bir jynysty nekeni zańdastyrý), #RefugeesWelcome (mıgranttar máselesi), #IStandWithAhmed (bombaǵa uqsas saǵat jasaǵan balanyń tutqynǵa alynýy), #PlutoFlyby ( Plýtonǵa ǵarysh apparatynyń ushyrylýy) syndy heshtegter aǵymdaǵy jyly barynsha tanymaldyqqa ıe boldy.

Aǵymdaǵy jyly áleýmettik jelini paıdalýshylar qatary elge esimderi belgili tulǵalarmen de tolyqty. Olardyń qatarynda Barak Obama, Edvard Snoýden, Gaı Rıchı, Lıýk Besson, Antonıo Banderos, Gılermo Del Toro jáne Djeb Bezos bar.