ÁLEM APTA ІShІNDE: Nepaldaǵy jer silkinisi 6 myńnan astam adamnyń ómirin jalmady

Aıtyp kelmegen apat

25 sáýir kúni Nepalda qýaty 7,9 balldy quraǵan qýatty jer silkinisi oryn aldy. Zilzala oshaǵy Katmandýdan soltústik-batysqa qaraı shamamen 80 shaqyrym jerde 10 myń shaqyrymdyq tereńdikte tirkeldi. Birinshi qýatty jer silkinisinen keıin de 60-ta astam dúmpý baıqaldy.

Tabıǵı apat shamamen 70 myń baspanany, joldar men kópirlerdi, eski shirkeýlerdi, sonymen birge el astanasynyń týrıster úshin tartymdy ortalyǵyna aınalǵan, ıÝNESKO-nyń tarıhı mańyzy bar nysandary tizimine engen 19-shy ǵasyrda salynǵan 60 metrlik Dharahara munarasyn kúl-talqan etti.

Zilzaladan ásirese, Nepal astanasy Katmandý qalasy qatty zardap shekti. Aıta keterligi, jer silkinisi búginge álemniń barsha alpınısteri úshin tartymdy orynǵa aınalǵan álemdegi eń bıik shyńdardyń biri Everesten qar kóshkininiń júrýine túrtki boldy.

Nepal bıliginiń aldyn ala derekterine sáıkes, tabıǵı apat saldarynan qaza tapqandardyń sany 6,5 myń adamnan asyp otyr. Munan bólek, zilzaladan Úndistannyń 72, Qytaıdyń 25 azamaty mert boldy. Buǵan qosa, Nepal polıtsııasynyń resmı ókili qaza tapqan adamdardyń sany munan da kóp bolýy múmkin ekendigin aıtýda. Óıtkeni, qırandylar astynda áli de kóptegen adam qalyp qoıǵan.

Eldiń jer bederiniń kúrdeligine baılanysty taýly eldi mekenderde turatyn adamdardy qaýipsiz jerge kóshirýde tek tikushaq qana kádege jarap tur. Mine, osy kóliktiń jetispeýshiligi saldarynan apatty aýdannan birinshi bolyp boı tasalaýǵa umtylǵan jergilikti turǵyndar arasynda da qaqtyǵystar jıi oryn alýda.

Búginde Nepaldyń kóptegen turǵyndary ashyq aspan astynda túneýge májbúr. Biri jer silkinisiniń qaıta oryn alýy múmkindiginen qaýiptense, kelesi bir baspanasy qırap, amalsyzdan dalaǵa túneýde.

BUU málimetterine sáıkes, taıaý úsh aıdyń ishinde shamamen 2 mıllıon adamǵa shatyrlar, sý, azyq-túlshik jáne dári-dármek qajet bolady. Uıymnyń baǵalaýynsha, atap saldarynan 8 mıllıon adam zardap shegip otyr. Bul el halqynyń shıregine teń.

Mamandardyń atap ótýinshe, bul jer silkinisi atalǵan el tarıhynda sońǵy 80 jyldan astam ýaqyttyń ishinde alǵash ret tirkelip otyr. Ony 1934 jyly oryn alǵan apatpen teńeýshilerdiń de qarasy basym. Este bolsa, sol jyly Everest taýy aýmaǵynda qýaty 8 balldyq jer silkinisi tirkelip, 10 myń adam qaza tapqan bolatyn.

Ámbebap «EKSPO-2015» kórmesi ashyldy

Juma kúni Italııanyń Mılan qalasynda aldaǵy 6 aıǵa sozylatyn «EKSPO-2015» Dúnıejúzilik ámbebap kórmesi «Ǵalamshardy qorektendirý. Tirshilikke arnalǵan energııa» taqyrybymen ashyldy. Bul jahandyq shara azyq-túlikke qatysty mańyzdy problemalardy sheshýdegi ınternatsıonaldyq pikirsaıys alańyna aınalýy tıis.

Aıta keterligi, Mılanda EHRO kórmesin ótkizý týraly sheshimdi 2008 jyldyń ózinde-aq Halyqaralyq kórmeler bıýrosy qabyldaǵan bolatyn. Italııa bul halyqaralyq sharaǵa Birikken Ulttar Uıymyna múshe barlyq elderdi shaqyrdy. Shaqyrtýdy 144 el, BUU-ny qosa alǵanda, úsh halyqaralyq uıym, ondaǵan kompanııalar men korporatsııalar qabyl aldy.

Kórmeniń ashylý saltanatynda Italııa premer-mınıstri Matteo Rentsı barsha qatysýshylardy quttyqtap sóz sóıledi. «Bolashaq búginnen bastalady. Qazir biz ómir súrip otyrǵan álemde azyq-túlik qory boıynsha teńsizdikter anyq baıqalady. Bir jerlerde tamaq qaldyǵy taý bolyp úıilip jatsa, kóptegen elderde bir tilim nanǵa zar bolyp otyrǵandar bar. Sonyń saldarynan mıllıardtaǵan adamnyń ashtyqtan qyrylýy jalǵasyp jatyr. Al kelesi mıllıard adam, kerisinshe, kúndelikti astyń kóptiginen semizdik dertine shaldyǵýda. Sol sebepti, qazirden bastap mundaı qarama-qaıshylyqtardy joıýǵa kúsh jumsaýymyz kerek», - dedi Matteo Rentsı. EXPO-2015 búkilálemdik kórmesi Mılanda 2015 jylǵy 1 mamyr men 31 qazan aralyǵynda ótedi. Kórme aýdany 1 mln. sharshy metrden asady. Ony ótkizý kúnderi mılandyqtardyń 20 mln. qonaq kútýi boljanýda.

Kórmedegi qazaqstandyq pavılonnyń aýmaǵy 2,3 sharshy metrdi quraıdy. Elimiz tabıǵı jáne aýyl sharýashylyǵy resýrstaryn qorǵaý taqyrybyn usynyp, mádenıetimizben de kelýshilerdi jete banystyrmaq. Munan bólek, Qazaqstan álem jurtshylyǵynyń nazaryn Aral teńizi problemasyna aýdaratyn bolady. Este bolsa, ony osydan bir jyl buryn «Expo Milano-2015» Búkilálemdik kórmesindegi Qazaqstan Respýblıkasy sektsııasynyń Bas komıssary Ánýarbek Mýsın málim etken bolatyn. «Mılanda uıymdastyrylatyn kórmemizde biz aýyl sharýashylyǵy taqyrybyna basa nazar aýdaratyn bolamyz. Bizdiń myqty taqyryptarymyz - bul mal sharýashylyǵy men akvamádenıet. Ózderińiz de biletindeı, Qazaqstan aýmaǵynda ekologııalyq apat dep sanaýǵa bolatyn Aral teńizi bar. Biz ekologııa taqyryby aıasynda osy máseleni kótermekpiz. Degenmen, Qazaqstan Úkimeti Aral teńizin saqtap qalýǵa baǵyttalǵan tyńǵylyqty sharalar qabyldaýda», - degen edi ol. Aıta keterligi, qazaqstandyq pavılondy 1,5 mıllonnan astam adam tamashalaıdy dep kútilýde.

Qazaqstandyq pavılonda kelýshilerdiń nazaryna ulttyq taǵamdarymyz ben aýyl jáne mal sharýashylyǵy ónimderimiz usynylady. Sonymen qatar qonaqtar 2017 jyly Astanada ótetin EHRO kórmesi jaıynda da mol maǵlumat ala alady.

Búginde Mılanda qala turǵyndary men qonaqtardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan teńdessiz sharalar qolǵa alynǵan. Óıtkeni, jergilikti bılik lańkestik árekettermen qatar ektremıstik jastar uıymdary tarabynan da arandatýshylyq áreketterdiń oryn alýy múmkin dep qaýiptenýde. Sondyqtan da qoǵamdyq tártipti qadaǵalaýǵa kúsh-qýat qurylymdarynyń 4 myńnan astam qyzmetkeri jumyldyrylǵan.