ÁLEM APTA ІShІNDE: Máskeý men Bishkektiń óńirlik ózara is-qımyldaǵy ara-jigi ajyrap barady

Aıtarlyqtaı olqylyq janjaldasýshylardyń bir áskerı-saıası jáne ekonomıkalyq óńirlik uıymdarǵa kiretindigine qaramastan-aq bizdiń óńirdegi  elderdiń arasyndaǵy qarym-qatynastarda da baıqaldy.

Qazirgi ýaqytta halyqaralyq sarapshylardyń nazary Reseı men Qyrǵyzstannyń qarym-qatynastarynda oryn alyp otyrǵan ózgeristerge barynsha aýyp keledi. Bul ózgeristerdiń  sıpaty strategııalyq áriptestiktiń nyǵaıýyna qaraǵanda birqatar basty óńirlik jáne ekijaqty qarym-qatynastar boıynsha ortaq kózqarastardyń birtindep joǵalyp bara jatqandyǵyn bildiredi.

Eki eldiń ózara qarym-qatynastaryndaǵy problemaly tustar alǵash ret aǵymdaǵy jylǵy aqpannyń sońyndaǵy Qyrǵyzstan Prezıdenti Almazbek Atambaevtyń Reseıge sapary barysynda aıtyldy. Sol kezde qyrǵyz kóshbasshysy reseılik tarapqa RF-men aradaǵy yntymaqtastyqtyń bolashaǵyna qatysty óziniń paıymyn eshqandaı iltıpat seziminsiz-aq málim etken bolatyn. Ásirese ol reseılik taraptyń shamamen 4 jyl boıy tólemeı kelgen áskerı bazanyń jalǵa alý qaryzyn (keıinirek reseılik BAQ qaryzdyń Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy jalǵa alynǵan basqa áskerı bazalarǵa qatysty ekenin jazǵan bolatyn) tóleýdi talap etken-di. Sonymen qatar ol Máskeýde amerıkandyqtardyń sońyn ile-shala Kanttaǵy reseılik avıabazanyń da jabylýy múmkin ekendigin basa aıtqan edi.

Degenmen de onyń Máskeý men Astanaǵa qatysty kelesi aıyptaýy  aıtarlyqtaı tosyn estildi. Sapardan elge oralǵannan keıin qyrǵyz tilinde jaryq kóretin birqatar basylymdarǵa suhbat bergen A.Atambaev qazaqstandyq jáne reseılik arnaıy qyzmetterdiń Qyrǵyzstan aýmaǵyndaǵy belsendi is-áreketterin aıyptady. Al bul aıtylǵan pikir Máskeýde óte ushqary dep baǵalandy ári kremldik jáne sarapshylyq deńgeıde shuǵyl jaýap qaıtaryldy.

Bastapqyda Reseıdiń A.Atambaev el úshin kezekti márte nesıe suraıdy dep topshylaǵyndyǵy da anyq, al is júzinde ol «ózinikin qaıtarýǵa» kelipti. Al bul ótkir kinálaýlarmen shyrmalǵan barynsha pragmatıkalyq rıtorıkamen qabysyp, Kremldi aıtarlyqtaı sastyrdy. Reseılik sarapshylardyń basym bóligi óz túsindirmelerinde qyrǵyz kóshbasshysynyń aıtqan sóziniń basym bóligi  oǵan bireýlerdiń belgili bir kózqarasty  tańbaýyna erterek qamdanyp, odan qashqalaqtaýdan týyndaǵan emotsııa degen pikirge toqaılasty. Bul shyndyǵynda da  dál solaı ma, ony  qazirgi ýaqytta aıtý qıyn.

Sonymen birge  eki eldiń qarym-qatynastaryndaǵy salmaqty alaýyzdyq baıqalady. Eki eldiń tarapynan da týyndaǵan ózara sońǵy kinálasýlar eki memlekettiń de Vashıngtonmen yntymaqtastyǵyna qatysty boldy. Ótken aptada  RF Syrtqy ister mınıstrligi qyrǵyzdyń birqatar buqaralyq aqparat quraldarynyń  Reseı NATO-nyń áskerı bazalaryna qatysty ekijaqty standarttar saıasatyn júrgizip otyr degen qorytyndysyn teriske shyǵaratyn málimdeme jasady.

Aıtpaqshy, ótken aptada qyrǵyz tarapy úshin mańyzdy taǵy bir máselege núkte qoıyldy. Sársenbi kúni Federaldyq kóshi-qon qyzmetiniń basshysy K.Romodanovskıı RF Úkimetiniń reseılik azamattyqty alýdy jeńildetý týraly Reseı men Qyrǵyzstan arasyndaǵy kelisimdi joıý týraly sheshim qabyldaǵanyn jarııa etti. Atalǵan másele naýryzdyń basynda engizilgen bolatyn, degenmen úsh aptadan astam ýaqyttyń ishinde tolyǵymen sheshildi, endi tek parlament tarapynan ǵana qoldaý qalyp otyr. Oqıǵaǵa Kremldegi derekkózdiń túsinik berýinshe, egerde buǵan deıin óńirlik aýqymdaǵy saıası yntymaqtastyqty Ortalyq Azııadaǵy memleketterdiń biri «erekshe ustanymmen» tejep, al áriptes elder týyndaǵan qaıshylyqtardy áýpirimdep eńsere alsa, dál qazirgi ýaqytta osy rólge Qyrǵyzstan usynylyp otyr. «Qyrǵyzstan strategııalyq áriptestik jelisinen aýlaqtap barady.  Bul kóptegen kelisimderden tolyqtaı keıinge sheginýge ákeledi. Al biz munyń ornyna batys álemimen tyǵyz qarym-qatynastyń artyp kele jatqandyǵyn kórip otyrmyz», - dedi sheneýnik.

«Qazirgi ýaqytta Batys Qyrǵyzstanda óziniń qyzmetin júrgizip jatqan júzdegen úkimettik emes uıymdary arqyly eldi belsendi túrde ıkemdep jatyr. Olardyń maqsaty «Manas» tranzıttik tasymal ortalyǵyn saqtap qalý jáne Bishkek pen RF arasyndaǵy qarym-qatynasty nasharlatý bolyp otyr», - dep sanaıdy ol. Degenmen de sheneýniktiń basa aıtýynsha, Máskeý «jaǵdaı túzeletindigine, al eldiń jańa basshylyǵy keýdemsoqtyq ósimin jeńe alatyndyǵyna» bek úmit artady. Sondyqtan da reseılik tarap  áreket etýdiń baısaldy tetikterin iske qosýǵa ázirshe asyǵar emes. RF-daǵy qyrǵyz dıasporasynyń jekelegen ókilderiniń atap ótýinshe, Máskeý Bishkektiń ekijaqty yntymaqtastyqtyń birqatar máselelerine qatysty mánsiz málimdemelerine kóńili tolmaıdy. Olardyń qatarynda Qyrǵyzstannyń AQSh, EO jáne Túrkııamen yntymaqtastyqty jandandyrýy, «Manas» tranzıttik tasymal ortalyǵy boıynsha josparynyń naqty emestigi, «Dastan» torpeda zaýytynyń aktsııalar toptamasyn satyp alý shartynyń qıyndyǵy, sonymen qatar birqatar halyqaralyq máseleler boıynsha Qyrǵyzstannyń biryńǵaı kózqarasynyń jáne qoldaýynyń bolmaýy bar.

Qyrǵyz sarapshylarynyń baǵalaýynsha, eń qıyny el basshylary deńgeıindegi shıelenisýshilik eń birinshi kezekte qarapaıym azamattarǵa aýyr tıedi. Mysal úshin ótken jyly Tájikstanda reseılik avıakompanııa ushqyshtarynyń aıyptalýy oqıǵasyn eske túsirsek te jetkilikti. Sol kezde RF Federaldyq kóshi-qon qyzmeti tájik mıgranttaryn jappaı ustap, nátıjesinde elden 300 adam shyǵarylǵan bolatyn. Biraq ta RF Qyrǵyzstannyń eńbek mıgranttarymen qatar eldiń energııalyq ahýalyna da tikeleı yqpal ete alady.

Degenmen de qyrǵyz ókilderi jaǵdaıdyń turaqtalatyndyǵyna senimdi, óıtkeni oǵan qajetti áleýet bar, tek túıisý núktesin tapsa bolǵany.