ÁLEM APTA ІShІNDE: QR men RF Úkimetteri ulttyq ekonomıkalaryn yntalandyrý joldaryn qarastyrýda

11 aqpan kúni Qazaqstanda júrgizilgen teńge baǵamynyń ózerýi kórshi elderde yntalandyrý sharalarynyń kútilýine túrtki boldy. Bul jaıt, ásirese, álemdik ekonomıkadaǵy barlyq ózgeristerge baılanysty áreket jasaıtyn, ekonomıkasy Qazaqstan ekonomıkasymen uqsas Reseıge qatysty bolyp otyr.

Degenmen, osy aptada Reseıdiń Ekonomıkalyq damý mınıstri Alekseı Ýlıýkaev qańtar aıynda ári aqpannyń basynda qatty quldyraǵan rýbl baǵasynyń kúrt ózgerýi kútilmeıtindigin málim etti. Damýshy naryqtardyń yqpalyna ergen rýbl jyl basynan beri dollarǵa qatysy 7-8 paıyzǵa álsiregen.

Sondaı-aq osy aptada RF Ulttyq bankiniń basshysy Elvıra Nabıýllına da postkeńestik keńistikte básekelestikti devalvatsııa táýelkelderi baıqalyp otyrmaǵanyn aıtyp qaldy. Biraq, sarapshylar Reseıdiń Keden odaǵy men Táýelsiz memleketter dostastyǵy keńistigindegi óz múddesin qorǵaý úshin ulttyq valıýta baǵamyna túzetý óngizýdegi qazaqstandyq tájirıbeni paıdalanýy múmkin ekendigin boljaýda. Alaıda, RF Ortalyq banki mundaı qadamǵa barýǵa ázirshe daıyn emes.

RF Ortalyq banki basshysynyń aıtýynsha, saýda-sattyqtyq damýyna valıýta baǵamynyń deńgeıinen bólek kóptegen faktorlar áser etedi. Sondyqtan Ortalyq bank erkin baǵam qalyptastyrý bóligi boıynsha qazirgi sharalardy jalǵastyryp, ekonomıkany yntalandyrý sharalarynyń qazirgi deńgeıin saqtaıtyn bolady.

Alaıda, rýbl baǵamy tómendeýiniń odan ári jalǵasa berýine baılanysty reseılikter sheteldik valıýtany belsendi satyp alý ústinde. Al bul jaıttyń saldarynan keıbir qalalardaǵy aıyrbastaý pýnktterinde valıýta tapshylyǵy anyq baıqalyp otyr. 2013 jyldyń jeltoqsanynda valıýtaǵa suranys artyp, reseılikter 4,3 mlrd. dollar satyp aldy. Bul rette aıta keterligi, 2014 jyldyń qańtarynyń ózinde dollarǵa suranys 2013 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 13 ese, al eýroǵa 2 esege artyp ketti.

RF birinshi vıtse-premeri Igor Shývalovtyń málim etýinshe, reseılikter rýbl baǵamynyń ózgermeligine endigi ýaqytta boı úıretýi qajet. Álemdik ekonomıkalyq úderisterdiń aıasynda týyndap otyrǵan mundaı jaǵdaıda rýbl baǵamynyń joǵary órleýi de, tómen quldılaýy da múmkin. Sondyqtan da ol halyqty óz jınaqtarymen valıýta naryǵynda oılanbastan qadamdarǵa baryp, táýekelge bel býmaýǵa shaqyrýda.

2014 jyldaǵy Reseı Úkimetiniń negizgi mindeti Jalpy ishki ónim ósimin keminde 1,5-1,8 paıyzdyq deńgeıde, al ınflıatsııany 5 paıyzdyq shekte qamtamasyz etý bolyp otyr. Al bul josparlarǵa 2013 jyldyń sońyndaǵy baǵa ósimi qarqynyń artýy jáne osy jyl ishinde baıqalyp otyrǵan rýbldiń álsireýi teris yqpal etýi múmkin ekendigi de joqqa shyǵarylmaıdy.

Osyndaı jaıttardyń aıasynda RF Ortalyq banki eger ınflıatsııa ósimi yqtımaldyǵy artatyn bolsa, aqsha-nesıe saıasatyn qatańdatýǵa daıyn ekendigin málimdedi. Jekelegen sarapshylardyń paıymynsha, qazirdiń ózinde bul úderis valıýta naryǵynda aýqymdy basqynshylyq túrinde júrgizilýde. Reseılik sarapshylardyń atap ótýinshe, jyl sońyna deıin rýbl 20 paıyzǵa qunsyzdanýy múmkin. Aǵymdaǵy baǵam dınamıkasy men kapıtaldyq syrtqy aǵylýynyń jalǵasýy mundaı keleshektiń múmkin ekendigin aıqyndaı túsedi.

Tolyqtaı alǵanda reseılik baıqaýshylar qunsyzdanýdyń tıimdi ınstrýment ekendigin ári ulttyq óndirýshiler men eksporttaýshylardy qoldaıtyndyǵyn qýattaýda. Ekonomıka qosymsha tabys alyp, bul tolyqtaı alǵanda onyń odan ary ósim kórsetetine oń yqpal etetin bolady.

Degenmen, sarapshylar Qazaqstan Kóshbasshysynyń makroekonomıkalyq sıpattaǵy sharalarmen ǵana shektelmeı, «qarjy júıesin saýyqtyrýdy óz moınyna alatyndyǵyn» jarııa ete otyryp, jańa ahýalda halyq pen bıznesti tikeleı qoldaýǵa baǵyttalǵan myǵym qadamǵa barýyn basa atap ótýde.

ıAǵnı, Qazaqstan Prezıdentiniń sáýirden bastap jalaqy, járdemaqy, shákirtaqy jáne zeınetaqy kólemin arttyrýdy júkteýi. Atap aıtqanda, N. Nazarbaev Úkimetke bıylǵy jyldyń 1 sáýirinen bastap memlekettik mekemelerde, memlekettik qazynalyq kásiporyndarda jumys isteıtin azamattyq qyzmetshilerdiń laýazymdyq jalaqysyna 10 paıyz kóleminde aı saıynǵy qosymsha tólemdi qarastyrýdy tapsyrdy. Buǵan qosa, jyl basynan beri ulǵaıǵanyn eskerip, bıylǵy 1 sáýirden bastap, zeınetaqy tólemderiniń ósim kólemin 14 paıyzǵa deıin jetkizý, al memlekettik járdemaqy tólemderi 12 paıyzǵa jetkizý júkteldi. Sonymen qatar Memleket basshysy ataýly áleýmettik kómek kólemin 12 paıyzǵa jáne stýdentterdiń stıpendııasyn 10 paıyzǵa kóterý kerek ekenin atap ótti.

Sonymen qatar ekonomıkany uzaq resýrstarmen qamtamasyz etý úshin Ulttyq qordan 2014 jáne 2015 jyldarǵa 1 trln. teńge kóleminde nesıe bólinetindigi de belgili.

Baıqaýshylardyń baǵalaýlaryna qaraǵanda, qazirgi tańda Reseı otandyq kásiporyndaryn birshama nyǵaıtýǵa múmkindik berip, halyqqa naqty kómek bola alatyn dál osyndaı sharalardy qabyldaýǵa daıyn emes. Ótken jyl boıy Reseıdiń Mınıstrler kabıneti JІÓ-niń nóldik ósimin qamtamasyz etý úshin baryn saldy. Sondyqtan da RF Prezıdenti V.Pýtınniń 2012 jylǵy mamyrdaǵy Jarlyǵymen aıqyndalǵan áleýmettik baǵyttardaǵy maqsatty kórsetkishterge áli kúnge deıin qol jetkizilmeı keledi.

Osyǵan oraı qazaqstandyq bıliktiń makroekonomıkalyq saıasatyn túzete otyryp, qabyldanǵan áleýmettik mindettelmelerin tolyq kólemde oryndaýǵa daıyn ekendigin qýattaıtyndyǵyn aıryqsha atap ótýge bolady.