ÁLEM APTA ІShІNDE: Klımattyq ózgerister men daýyl saldary
ASTANA. 25 mamyr. QazAqparat - Osy aptada halyqaralyq panoramadaǵy mańyzdy taqyryptardyń biri tabıǵı kataklızmanyń oryn alýy boldy.
Jeksenbi kúni qýatty daýyl AQSh-tyń Oklahoma-Sıtı qalashyǵynyń ústimen ótip adamdardy áýre-sarsańǵa saldy. Apat saldarynan 21 adam mert bolyp, 370-ten astamy zardap shekti. Shamamen 1,2 myń ǵımarat qırady.
Jyldamdyǵy saǵatyna 337 shaqyrymǵa jetken qatty jelden 55 myń turǵyny bar Mýr qalashyǵy barynsha zardap shekti. Quıyn turǵyn úı oramdarynyń ústimen júrip ótip, is júzinde qalany jermen jeksen etti desek te bolady. Sońǵy eki kúnniń ishinde Oklahoma shtatynda 20-dan astam quıyn turdy. Ásirese Oklahomanyń turǵyndardyń basym bóligi dóńgelekti úıde turatyn aýdandary qatty zardap shekti. Fýdzıt daýyl esepteý baǵamyna sáıkes, oryn alǵan quıyn aldyn ala derekter boıynsha EF-4 sanatynyń eń joǵary shegine jetti. Al mundaı daýyl nyǵyz salynǵan qabyrǵalardyń ózin qıratýǵa qaýqarly.
Aıta keterligi, 1999 jyly Mýr qalasynyń turǵyndary dál osyndaı qýatty daýyldy bastan keshirgen bolatyn. Ol kezde soqqan jeldiń jyldamdyǵy áli kúnge deıin jer betindegi eń joǵary jyldamdyq kórsetkishi bolyp qalyp otyr. Eskererligi, sarapshylar sol daýyldyń qýatyn atom bombasy jarylysynyń saldarymen de teńestirgen bolatyn. Atalǵan daýyldardan Aıova men Kanzas shtattary zardap shekken-di.
Dál osyndaı, degenmen aýqymy jaǵynan shaǵyndaý tabıǵat apaty Reseıdiń Týla oblysyna qarasty Efremov qalasynda da oryn aldy. Daýyl saldarynan 200-den astam ǵımarat búlindi. Qýatty jeldiń saldarynan 27 adam zardap shekse, onyń 5-eýi balalar. Kóptegen ǵımarattardyń tóbe jabyndylary ushyp ketip, elektr energııasynyń symdary úzildi. Úılerdiń áınekteri synyp, aǵashtar tamyrymen opyrylyp qulady.
Osydan keıin qalada tótenshe jaǵdaı rejimi engizildi. Degenmen de, QR Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń málimetteri boıynsha qala ómiriniń yrǵaǵy óz arnasynda qaldy. Temir jol jáne avtomobıl qozǵalystary men áleýetti qaýipti nysandar shtattyq rejimde jumys isteýin jalǵastyrdy.
Mundaı daýyl Eýropa aýmaǵyn da sarsańǵa saldy. Rýmynııada qatty daýyl saldarynan jaraqat alǵan 18 adam aýrýhanaǵa jetkizildi. Ýkraınanyń da birneshe oblystarynda qatty jel soǵyp, elektr taratý jelileri úzildi, aǵashtar men baǵandar qulady. Tosyn tabıǵı apattan bir adam qaza taýyp, júzdegen eldi meken jaryqsyz qaldy.
Ǵalymdardyń paıymynsha, ǵalamshardaǵy klımattyq ózgerister óte qaýipti meteorologııalyq qubylystardyń sanynyń artýyna ákeledi. Oǵan qýatty daýyldar da jatady. Mamyr aıynyń basynda BUU-nyń meteorologııalyq uıymy 2012 jylǵy Arktıkanyń rekordtyq deńgeıde erýi «klımattyń ózgerýiniń qorqynyshty belgisi» bolyp sanalatyndyǵyn jarııalaǵan edi. Olardyń atap ótýinshe, AQSh jaǵalaýyn dúrbeleńge salǵan qýatty «Sendı» daýyly atalǵan tizbektiń bir túri ǵana. Jalpy, ǵalymdar klımattyq ózgeristerge baılanysty jańa tabıǵı kataklızmalardyń oryn alýy múmkindigin joqqa shyǵarmaıdy.
