ÁLEM APTA ІShІNDE: Izraıldiń Iranǵa shabýyl jasaýynyń esh qajettiligi joq

Sońǵy kúnderi ırandyq «ıadrolyq qujattamaǵa» baılanysty pikirtalas qaıtadan belsendi kóterildi. Sonymen qatar Sırııadaǵy ahýal juma, 24 aqpanda Týnıste ótken «dostar» konferentsııasynyń qorytyndysyn kútýmen baılanysty boldy.

Aptada ishindegi óńirdiń alǵashqy aqparattyq deregi Tehrannyń dúısenbide eldiń ıadrolyq jáne basqa da mańyzdy nysandaryn áýe soqqylarynan qorǵanys taktıkalaryn taǵy bir márte pysyqtaý úshin «Sarollah» atty iri aýqymdaǵy oqý-jattyǵýdyń bastaǵandyǵyn jarııa etýi boldy.  4 kúndik oqý-jattyǵý eldiń ońtústiginde ótti. Aıla-tásilderge zenıttik zymyrandyq júıe, zenıttik artıllerııa, joıǵysh ushaqtar, radarlar men ushaqtardy qosa alǵandaǵy tehnıkalardyń san túri qatysty.  

Sonymen qatar dúısenbi kúni atalǵan elge ırannyń ıadrolyq baǵdarlamalary máseleleri boıynsha kelissózder júrgizý úshin Halyqaralyq atom energııasy jónindegi agenttiktiń delegatsııasy keldi. Sapar qorytyndysy boıynsha MAGATE-nyń bas dırektory ıÝkııa Amano ıran tarapymen aradaǵy kelissózderdiń nátıjelerine túńilgendigin bildirdi. Oǵan keıbir boljamdarǵa sáıkes ıadrolyq qarý ázirleý júrgizilýi múmkin Tehranǵa taqaý tustaǵy «Parchın» áskerı nysanyna baqylaýshylardyń kirýine ruqsat bermeý sebep boldy.

Juma kúni jarııa etilgen agenttik sarapshylarynyń baıandamasynda sońǵy jyldary Irandaǵy ýran baıytý óndirisiniń 3 esege óskendigi atalyp ótildi. Sonymen qatar ýrannyń jetispeýshiligi anyqtaldy, onyń sebebin ıran taraby túsindirip bere alar emes. MAGATE ınspektorlarynyń baǵalaýynsha, joǵalǵan ýran ıadrolyq qarý jasaý úshin tájirıbelik materıal retinde paıdalanýy múmkin.

Málim bolyp otyrǵanyndaı, Iran zertteýleri Izraıldiń ulttyq qaýipsizdigine tikeleı qaýip tóndiredi dep sanaıtyn Tel-Avıv ırannyń ıadrolyq nysandaryna preventıvti shabýyl jasaý máselesindegi belsendiligin tómendeter emes. Degenmen, bul máselege baılanysty ızraıldik joǵary sheneýnikterdiń arasynda da birlik bolmaı otyr. Juma kúni Izraıldiń Qorǵanys mınıstri Ehýd Barak Irandy bombalaý múmkindigine qatysty el prezıdenti Shımon Perestiń ustanymyn synǵa aldy. Oǵan ızraıldik «Gaarets» gazetindegi jarııalanym túrtki boldy. Onda Sh.Peres óziniń amerıkandyq áriptesi Barak Obamamen aldaǵy kezdesýi barysynda «taıaý bolashaqta Izraıldiń Iranǵa shabýyl jasaýynyń esh qajettigi joq» degen pikirdi aıtatyndyǵy habarlanǵan-dy.

Bul kózqaras turǵysynan alyp qaraǵanda osy kúnderi taraǵan muhıttyń ár jaǵyndaǵy baǵalaýlar da qyzyqty. 24 aqpan kúni jaryq kórgen «The Los Angeles Times» gazetindegi maqalada atalyp ótilgendeı, «AQSh Irannyń ıadrolyq bomba jasaýǵa umtylatyndyǵy týraly aqparattarǵa senbeıdi». Basylymnyń atap ótýinshe, AQSh-tyń sońǵy barlaý baıandamalaryna sáıkes bul áreketter 2003 jyldyń ózinde-aq toqtatylǵan. «AQSh-tyń 16 barlaý qyzmeti ázirlegen baıandamalarynda da Irannyń ıadrolyq qarý jasaý úshin paıdalanýǵa bolatyn zertteýler júrgizetindigi, biraq oǵan umtylmaıtyndyǵy kórsetiledi», - delingen maqalada.

Oppozıtsııalyq kúshterdiń bılikpen aradaǵy teketiresi bir jylǵa jýyq ýaqyt boıy tolastamaı otyrǵan Sırııadaǵy ahýal da aıtarlyqtaı kúrdeli bolyp otyr. Osy ýaqyt aralyǵynda 5,4 myń adam jáne úkimettik kúsh-qurylymdardyń shammen 2 myńǵa jýyq qyzmetkeri qaza tapty.

Osy kúnderi Týnıste ótken «Sırııa dostary» halyqaralyq konferentsııasynyń qorytyndysyna álemdik qoǵamdastyqtyń nazary erekshe aýdy. Kezdesýge shamamen 70 memleket pen halyqaralyq uıymdardyń ókilderi keldi. Buǵan deıin konferentsııa maqsattaryna shek keltirgen Reseı men Qytaı óz delegattaryn jibergen joq. Al Sırııa tarapynan úkimettik áskermen qarýly qaqtyǵystar júrgizip otyrǵan oppozıtsııalyq kúshterdiń ókilderi ǵana qatysty.

Konferentsııaǵa qatysýshylar atalǵan eldegi zorlyq-zombylyqty tez arada toqtatýǵa shaqyryp, sonymen qatar basqarýshy rejimge qysym kórsetýdi kúsheıtý qajettigine oraı birigýge nıet tanytty. Konferentsııanyń ashylýynda Týnıs prezıdenti Monsef al-Marzýkı Sırııa prezıdenti Bashar Asadqa, onyń otbasyna jáne basqarýshy rejimniń birqatar múshelerine onyń memleket basshysy qyzmetinen ketýi úshin sot ımmýnıtetin berýdi usyndy. Sonymen qatar ol olar úshin saıası bassaýǵa Reseı bola alady dep usyndy. Sondaı-aq ol sırııa oppozıtsııasynyń birigýi jáne «lıvııalyq stsenarııdi» joıýǵa kúsh-jigerdi baǵyttaýy qajettigin basa aıtty.

AQSh Memlekettik hatshysy Hılları Klınton óz sózinde atap ótkenindeı, B.Asad úkimeti halyqaralyq qoǵamdastyqtyń talaptaryna qarsy kelmeýi ári elge gýmanıtarlyq mıssııanyń kirýine ruqsat berýi qajet. Sonymen qatar ol «gýmanıtarlyq kómek kórsetý, basqarýshy rejimge qysymdy arttyrý jáne demokratııalyq qaıta qurylymdaýǵa daıyndyq» syndy úsh maıdandaǵy progreske qol jetkizýde nátıje kútetindigin atap ótti. sondaı-aq amerıkandyq taraptan egerde RF men QHR BUU qaýipsizdik keńesine qatysty óz ustanymdaryn ózgertip, Damaskige qatysty qarar júrgizýge múmkindik berse, AQSh-tyń rızashylyq tanytatyndyǵy basa aıtyldy. «Sırııa dostarynyń» kelesi kezdesýi naýryz aıynda Ystambulda ótedi.

Tutastaı alǵanda osy aptadaǵy Taıaý Shyǵys óńirindegi jaǵdaı birkelki bolyp otyr, degenmen bul jaǵdaı óte názik ári ózgermeli. Sırııadaǵy ahýal áli de bolsa kún saıynǵy qarýly qaqtyǵystarmen sıpattalady ári adam shyǵyndary da bar. Tehran bolsa, qandaı da bir sheginiske barmaı, erkin «bulshyq etin bultyńdatýyn» jalǵastyrýda. Degenmen de problemany turaqty oń vektorǵa shyǵarýǵa talpynǵan halyqaralyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigeri  qandaı da bir sáttilikke jol ashar emes, ázirshe. Onyń sebebi biryńǵaı ustanym bolmaýy, tipti taraptardyń  ymyralasý men dıalogtan qashyqtaı túsýinen bolyp otyr.