ÁLEM APTA ІShІNDE: «Islam memleketi» lańkestik tobynyń Iraktaǵy qylmysy jantúrshigerlik

Birikken Ulttar Uıymy derekterine qaraǵanda, tek sońǵy 2 aıdyń ishinde ǵana «Islam memleketi» lańkestik toby sodyrlarynyń adam quqyǵyn buzýǵa qatysty jasaǵan qylmystaryna san jeter emes. Buǵan qosa, zorlyq-zombylyq is-áreketter kúnnen-kúnge etnosaralyq sıpatqa ıe bolyp barady.

Osy aptada Irakka kómek kórsetý jónindegi BUU mıssııasy men BUU-nyń Adam quqyǵy jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń basqarmasy Iraktyń soltústik aýdandaryndaǵy halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyqtyq buzylýyna qatysty birlesken baıandamasyn jarııa etken bolatyn.

«Baıandama eki aılyq merzimdi qamtıdy. Onda «Islam memleketi» lańkestik tobynyń jasap otyrǵan qylmystarynyń qatary mol ekendigi aıtylǵan. Ol zorlaý, óltirý, jappaı jazaǵa tartý, urlaý, meshitter men shirkeýlerdi qıratý, áıelderdi jynystyq quldyqqa salý, balalarǵa zorlyq-zombylyq kórsetý jáne olardy urys is-qımyldaryna tartýy syndy qylmystar», - dedi Adam quqyǵy jónindegi basqarmanyń baspasóz hatshysy Rýpert Kolvıll.

Sonymen qatar baıandama avtorlary Iraktaǵy shıit, hrıstıan, túrkimen, kúrd, ezıd syndy etnıkalyq ári dinı azshylyq ókilderine júıeli túrde shabýyl jasap otyrǵandyǵyn málimdeýde. Buǵan qosa, olardyń aıtýyna qaraǵanda, sodyrlardyń is-qımyly atalǵan toptardy basyp-janshyp, joıýǵa ne bolmasa ózderi basyp alǵan aımaqtardan tazalaýǵa baǵyttalyp otyr.

Atalǵan baıandamada adam quqyqtaryn tek qana «Islam memleketi» lańkestik tobynyń sodyrlary ǵana emes, sonymen birge ırak kúsh-qýat qurylymdary, oppozıtsııalyq toptardyń músheleri de jıi buzatyndyǵy aıtylǵan.

«Bul baıandama jantúrshiktiredi», - dedi Iraktaǵy BUU Bas hatshysynyń arnaıy ókili Nıkolaı Mladenov. Ol Irak kóshbasshylaryn kúsh biriktire otyryp, «Islam memleketi» lańkestik toby basyp alǵan jerlerde baqylaý júrgizýin qalpyna keltirýge jáne áleýmettik, saıası ári ekonomıkalyq reformalar júrgizýge shaqyrdy.

Adam quqyǵy jónindegi BUU Joǵarǵy komıssary Zeıd Raada ál-Hýseınniń sózine qaraǵanda, Iraktyń soltústiginde jasalatyn zorlyq-zombylyqtyń basym bóligi áskerı jáne adamzat balasyna qarsy jasalǵan qylmys bolýy múmkin.

Halyqaralyq uıym málimetterine qaraǵanda, aǵymdaǵy jyldyń qyrkúıek aıynda Irakta oryn alǵan lańkestik aktiler men zorlyq-zombylyqtyń saldarynan 1119 adam qaza tapsa, 1946 adam túrli dene jaraqatyn alǵan. Bul derekke Anbar ólkesinde mert bolǵandar enip otyrǵan joq. Óıtkeni, sarapshylar qyrkúıek aıyndaǵy derekterdi jınap, tekserýge esh múmkindik ala almady.

Ótken aıdyń ózinde ǵana Iraktaǵy lańkestik aktiler men qarýly zorlyq-zombylyq barysynda keminde 854 beıbit turǵyn mert bolsa, jaraqat alǵandarynyń sany - 1604. Dál osy aralyqta shabýyl saldarynan ırak qaýipsizdik kúsh-qýat qurylymdarynyń 265 múshesi oqqa ushty. 342 jaýynger jaraqat aldy. Iraktyqtardyń basym bóligi qyrkúıek aıynda Baǵdatta qaza tapty.

Buǵan qosa, Amerıka Qurama Shtattary men onyń odaqtastary Sırııa men Iraktaǵy «Islam memleketi» lańkestik toby pozıtsııalaryna áýeden soqqy jasaýyn jalǵastyrý ústinde. Jańa odaqtastar da qoldaý bildirýge daıyn otyrǵandyqtaryn málimdeýde.

Belgili bolyp otyrǵandaı, AQSh pen Bahreın, Saýd Arabııasy, BAÁ, Katar jáne Iordanııa odaǵy aǵymdaǵy jyldyń 23 qyrkúıeginen beri «Islam memleketi» lańkestik toby sodyrlary bekingen aımaqtarǵa soqqy jasaýda. Al AQSh-tyń ózi sodyrlar mekenine tamyzdyń ortasynan beri áýeden soqqy jasap jatqandyǵy belgili. Iraktaǵy áskerı operatsııaǵa Ulybrıtanııa, Frantsııa, Belgııa, Danııa, Nıderlandy syndy Eýropanyń birqatar elderi de qosylyp otyr.

Kóptegen áskerı sarapshylar radıkaldy ıslamshyldarmen kúreske Sırııa kóshbasshysy Bashar Asad pen onyń turaqty armııasy aralaspaı oń nátıje bermeıtindigine senimdi. Tipti, Sırııa prezıdenti Bashar Asadtyń ózi AQSh pen onyń arab memleketterinen quralǵan odaqtastary Sırııadaǵy «Islam memleketi» lańkestik tobymen betterinshe jeńiske jete almaıtyndyqtaryn ashyq aıtyp otyr.

«Euronews» telearnasy suhbat bergen Lıon 2 ýnıversıtetiniń Taıaý Shyǵys jónindegi mamany Fabrıs Balansh búginde Asadtyń barynsha ońtaıly jaǵdaıda turǵanyn ári ony odaqtastary Iran men Reseı dalada qaldyrmaıtyndyǵyn atap ótti. Sondyqtan da onyń paıymynsha, Asad rejimimen dıplomatııalyq qarym-qatynastardy jolǵa qoımaǵannyń ózinde ony taqtan taıdyrýǵa endigi ýaqytta tyrysýdyń esh reti joq.

Onyń atap ótýinshe, AQSh odaqtastarymen birlesip, «Islam memleketi» lańkestik tobynyń lańkesterimen jer ústinde ashyq soǵys júrgizýge qulyq tanytyp otyrǵan joq. Al áýeden soqqy jasaý arqyly sodyrlardyń kózin túp-tuqııanyna deıin joq qylý múmkin emes.

Degenmen, birneshe aı boıy Iraktyń qarýly kúshteri sodyrlarǵa qarsy soıqan soǵysty júrgizý ústinde. Alaıda, AQSh pen onyń odaqtastarynyń áýeden soqqy jasaý arqyly qol ushyn berýine qaramastan el aýmaǵynyń shamamen úshten birin qanatynyń astyna alǵan «Irak pen Levant ıslam memleketi» lańkestik toby sodyrlary tabandap beriler emes. Sonyń saldarynan qarsylasýshy taraptardyń jáne janjal aımaǵynda qalǵan beıbit turǵyndar qatarynan mert bolǵandardyń sany arta túsýde. «Islam memleketi» lańkestik toby sodyrlarynyń únin óshirip, is-áreketterine tosqaýyl qoıý múddeli taraptardyń birlesken sheshýi soqqysyna ǵana táýeldi bolyp tur.