ÁLEM APTA ІShІNDE: Iran sanktsııalardy joıýǵa ázirlenýde. Kelissózder jalǵasyp jatyr
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan aptadaǵy álemdik saıası oqıǵalardyń biri retinde Iran ıadrolyq baǵdarlamasyna qatysty jaǵdaıdy aıtýǵa bolady.
Aıta keteıik, ótken aptanyń sońynda Iran prezıdenti Hasan Rýhanı ulttyq televızııa arqyly sóz sóılep, Tegerannyń halyqaralyq deldaldardyń altylyǵymen (AQSh, Reseı, Ulybrıtanııa, Qytaı, Frantsııa, Germanııa) ýrandy baıytý boıynsha jumystarynyń odan ári jalǵasýy týraly kelisimge kelgenin aıtqan bolatyn. Onyń aıtýynsha, Iranǵa salynǵan sanktsııalar alynyp tastalady, al el beıbit atomdy odan ári damyta beredi.
Iran kóshbasshysynyń málimdemesi Venada dúısenbi kúni bastalǵan Iran men «altylyq» kelissózderiniń besinshi kezeńi qarsańynda jarııalanǵan bolatyn. Atalmysh konsýltatsııalar ótken jyldyń qarashasynda qol jetkizilgen kelisimder sheńberinde ótkizilýde. Ol kezde Iran men deldal elder Jenevada alty aıǵa arnalǵan aralyq kelisimdi maquldaǵan edi. Kelisim boıynsha Tegeran osy ýaqyt aralyǵynda ýrandy baıytý jumystaryn 20 paıyzǵa azaıtýǵa mindettengen-di.
Aıta keteıik, AQSh Iranǵa bankaralyq qyzmetke, qurylǵylar jetkizýge, nesıe alýǵa, al Eýroodaq taýaraınalymyna, qarjy salasyna, energetıkalyq sektorda jáne Iranǵa tehnologııa eksporttaýǵa tyıym salǵan bolatyn. Shekteýler paketi Irannyń áleýmettik-ekonomıkalyq ómirine, halyqtyń turmys deńgeıine keri áser etýde. Sondaı-aq, Irannyń álemdik ekonomıkaǵa ıntegratsııalanýyn báseńdetip, kórshi eldermen saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynasa ornatýǵa qolbaılaý bolýda.
Bul kelissózderdiń basty maqsaty Iran ıadrolyq baǵdarlamasynyń tek qana beıbit maqsatta órbıtinine kepildik beretin kelisim ázirlep, artynsha barlyq halyqaralyq sanktsııalardy joıýǵa negiz bolý.
Kelissózder qorytyndysy boıynsha Iran men «altylyq» bolashaq «ıadrolyq kelisimniń» sheńberin syzdy deýge tolyq negiz bar. Bul kezdesýlerdiń sońy emes, 2-20 shilde aralyǵynda kelissózderdiń 6 kezeńi bolady dep josparlanýda.
Bolashaq kelisim jobasy boıynsha naqty konsensýsqa qol jetkizý múmkin bolmady. Búginde «ıran dosesinde» eki negizgi másele qarastyrylýda. GFR SІM basshysy Frank-Valter Shtaınmaıerdiń málimdeýinshe, kelissózderdiń budan ári damýyna Arak qalasynda aýyr sýdaǵy reaktor máselesi boıynsha, sondaı-aq, ýrandy odan ári damytý máselesi tóńiregindegi alaýyzdyqtyń saqtalýy kedergi keltirip otyr. Onyń sózderinen bul máseleler boıynsha birjaqty kelisimge kelý óte qıyn ekenin uǵýǵa bolady.
Taǵy bir kúrdeli másele retinde áli de bolsa naqty bet-beınesi anyqtala qoımaǵan bolashaq kelisimdi júzege asyrýdyń tájirıbelik mehanızmderin ataý qajet.
Kelissózderdiń qatysýshylary onyń qorytyndylaryna birjaqty qaraǵan joq. Frantsııa SІM-niń saıası dırektory Nıkolıa de Rıverdiń atap ótýinshe, Iran «altylyqpen» kelissózder barysynda eshqandaı mańyzdy jetistikke jetpedi. Degenmen, qytaılyq delegatsııa basshysy, QHR SІM saıası dırektory Van Tsýnniń oıynsha, besinshi kezeńniń qorytyndysy boıynsha taraptar bolashaq kelisimniń sheńberin belgilep aldy, al muny aldaǵy is-qımyl aýmaǵyn belgilep beretin úlken jetistik dep ataýǵa bolady.
Qoryta aıtqanda, araaǵaıyn «altylyq» pen Iran arasyndaǵy ıadrolyq baǵdarlamanyń bolashaǵy týraly kelissózderi 2 shilde kúni qaıta jandanady. Dál osy kezdesýde Iranǵa qatysty sanktsııalar men bolashaq baǵdarlamasy týraly sońǵy sheshim shyǵarylmaq.
