ÁLEM APTA ІShІNDE: Iran Batyspen qarym-qatynasyn qaıta qalpyna keltirý jolynda
ASTANA. 10 tamyz. QazAqparat - Álemdik saıasat arenasyna Irannyń jańa prezıdenti Hasan Rýhanıdiń kelýi sońǵy kezdegi jahandyq oqıǵalardyń biri boldy dep aıtýǵa bolady. Ózderińiz bilesizder, ótken jeksenbi kúni Rýhanı el parlamenti aldynda ant berip, memleket basshysy qyzmetine resmı túrde kirisken bolatyn. 1979 jyldan beri tuńǵysh ret Iran prezıdentiniń qyzmetine kirisý saltanatynda sheteldik qonaqtar qatysty.
Sharadan keıin Rýhanı eldiń halyqaralyq arenadaǵy jáne ishki saıası ómirdegi óziniń kózqarastarymen bólisti. Halyqaralyq qaýymdastyqpen jańa qarym-qatynas ornatý máselesinde Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy da sóz boldy. Onyń aıtýynsha, ýrandy baıytý baǵdarlamasy - beıbit bastama, sondyqtan ol jalǵasyn taba beredi.
Ol sondaı-aq, álemdik qaýymdastyqty osy máselege baılanysty mańyzdy da mazmundy keńester ótkizýge shaqyrdy. Onyń aıtýynsha, másele kúsh kórsetip, qoqan-loqy jasaýmen emes, mámilege kelip, kelissózder júrgizý arqyly ǵana sheshiledi. Rýhanı Iran men halyqaralyq qaýymdastyq áıteýir ortaq sheshimge kelip, jaǵdaıdy qalpyna keltiretindigine úmitpen qaraıtynyn aıtty. Sonymen qatar, ol osy taqyryp boıynsha AQSh-pen tikeleı kelissózder júrgizilý múmkindigin de joqqa shyǵarmady.
«Biz basqa taraptarmen kelissózder júrgizýge qazirden-aq kirisýge ázirmiz. Alaıda eshqandaı jón-josyqsyz, quqyqtyq normalarǵa sáıkes kelmeıtin, logıkaǵa syımaıtyn nemese qazirgi zamanǵa saı kelmeıtin talaptar ortaq múddege tompaq keledi. Nege bolsa da shynaıy kózben qarap, oryndalatyndaı maqsattarǵa umtylý qajet», - dedi ol. Ol memleket basshysy retinde qalyptasqan seńniń kóbesin sógýge qalaı da kúsh salatynyn jetkizdi.
Sonymen qatar, ol resmı Tegeran Vashıngtonmen kelissózderge otyrýǵa daıyn ekenin, alaıda ol úshin Aq úı úshinshi bir memleketterdiń múddesin kókseıtin toptardyń sheńgelinen shyǵýy kerek ekendigin aıtty. Ol, sondaı-aq, máseleniń ońtaıly sheshilýin qalamaıtyn sol úshinshi toptar ekenin, tipti keıde amerıkalyq ákimshilikten ızraıldik «izderdi» baıqap qalatyn sekemi bar ekenin de jasyrmady.
Taǵy bir aıta ketetini, osy aptada Iran prezıdenti mınıstrler kabınetiniń otstavkasyn qabyldady. Qyzmetine resmı túrde kiriskennen keıin eki apta ishinde ol parlamentke kabmınniń jańa quramyn tanystyrýy tıis.
Sarapshylardyń pikirinshe, Irannyń ıadrolyq máselesiniń sheshilýi jańa basshylyqtyń álemdik qaýymdastyq tarapynan jasalǵan keıbir talaptardy oryndap, azdaǵan sheginisterge barsa ǵana múmkin bolmaq. Sonymen qatar, jańa prezıdenttiń ıadrolyq baǵdarlamanyń strategııalyq ustanymdaryn ózgertýge barýy ekitalaı, alaıda tehnıkalyq bóliginde birqatar kelisimderge kelý múmkindigi joqqa shyǵarylmaıdy.
Aıta ketý kerek, Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna baılanysty jaǵdaıdy turaqtandyrýda eń negizgi, qalaberdi sheshýshi róldi Vashıngtonnyń ustanymy sheshetini anyq. Aq úı tarapynan Irannyń jańa basshylyǵymen ekeýara dıalogqa kelýge qyzyǵýshylyq tanytylǵanymen, mańyzdy alǵabasýshylyq bolady dep kesip aıtý áli de bolsa erterek.
Ázirshe jańa prezıdentti álem jurtshylyǵy bastamashyl basshy, sarabdal saıasatker ári kelissózder salasynda úlken tájirıbesi bar maman retinde qabyldap otyr. Burynǵy prezıdentke qaraǵanda Rýhanı ár sózin salmaqtap aıtyp, ózgelerdiń pikirine jumsaqtyqpen qaraıdy. Bul da bolsa Irannyń álemdik qaýymdastyqpen ortaq til tabysýyna degen senimdi uıalatady.
Irannyń jańa basshylyǵy týraly sóz qozǵaǵanda, eldiń ishki jáne syrtqy saıasatyna degen yqpaly kúshti rýhanı kósemi, Iran aıatollasy (rahbary) Alı Hameneı týraly da aıtpaı ketýge bolmas. Aıtpaqshy, shildede Hameneı birinshi ret halqyn soǵys pen zamanaqyrǵa daıyndalýǵa shaqyrǵan bolatyn. Al osy aptada Iran jerinde ballıstıkalyq zymyrandardy ornalastyratyn taǵy bir alańnyń paıda bolǵany belgili boldy.
Deı turǵanmen, Iran basshylyǵynyń aýysýy aımaqtaǵy jaǵdaıdyń da jaqsarýyna alyp kelýi múmkin. Baqylaýshylardyń pikirinshe, Irannyń jańa prezıdentiniń saılanýy kaspımańy aýmaǵyndaǵy bestiktiń Kaspıı teńiziniń statýsyn aıqyndaý jónindegi dıalogty jetildirýge áser etýi múmkin. Kaspımańy elderimen Irannyń qarym-qatynasy burynnan beri jaqsy dep aıtýǵa bolady. Sondyqtan, jańa basshylyq basqa eldermen áriptestikti jaqsartqysy kelse, osyndaı taraýlardyń biri Kaspıı mańyndaǵy qarym-qatynastar bolýy ábden yqtımal.
