ÁLEM APTA ІShІNDE: Iraktyń soltústigindegi ahýal Baǵdatqa qaýip tóndirýde

Seısenbi kúni óńirde ıslam halıfatyn qurýdy basty maqsat tutqan «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» tobynyń qarýly ekstremısteri Iraktaǵy ekinshi iri qala Mosýldy basyp qaldy. Aıta keterligi, áskerıler bul qalany sodyrlar qolyna esh qarsylyqsyz bere salǵan bolatyn. Al sársenbi kúni sodyrlar Tıkrıt qalasyna basyp kirdi. Ekstremıster basyp alynǵan eldi mekenderde túrmede otyrǵan tutqyndardyń barlyǵyn bostandyqqa shyǵaryp, jergilikti memlekettik organdar men joldardyń jumysyna tolyǵymen shekteý engizdi. Sondaı-aq eldegi eń iri munaı óńdeý zaýyty ornalasqan Baıdjı qalasy da sodyrlar qolyna ótti. Mosýlda Túrkııa konsýldyǵynyń qyzmetkerleri tutqynǵa alyndy. Baǵdattan 125 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Samarra qalasy aýdanynda qarýly qaqtyǵystardyń oryn alǵandyǵy jaıynda da aqparattar túsip otyr. Keshe qarýly top Salah-ed-Dın ólkesindegi birqatar qala men eldi mekendi basyp aldy. Top kóshbasshylary Baǵdat pen Karbalaǵa shabýyl jasaýdy josparlap otyrǵandyqtaryn da málimdeýde. Juma kúngi málimetterge qaraǵanda, sodyrlar Iraktyń soltústigindegi Nınevııa ólkesin tolyǵymen óz baqylaýlaryna alǵandyǵy belgili boldy. Boljamdy baǵalaýlarǵa qaraǵanda, qarýly kúshtiń bastapqy negizgi bóligin shamamen 3-5 myń adam quraıdy. Degenmen basyp alynǵan jerlerdi eskerer bolsaq, olardyń sapyna ótken adamdar sany arta túsýi de múmkin. Irak Premer-Mınıstri Nýrı Malıkı el parlamentin tótenshe jaǵdaı engizýge shaqyrýda. Dál osy kúnderi Iraktyń áskerı-áýe kúshteriniń ushaqtary Mosýl men Tıkrıt qalalarynda sodyrlardyń shoǵyrlanǵan núktelerine áýeden soqqy da jasady. Urys sharalaryna qurlyqtaǵy kúshter, artıllerııa men motoatqyshtar bólimsheleri de aralasty Iraktyń soltústiginde ahýalǵa oraı beısenbi kúni BUU Qaýipsizdik keńesi arnaıy otyrys ótkizdi. Onda Qaýipsizdik keńesiniń músheleri ekstremısterdiń is-qımyldaryn barynsha aıyptap, Baǵdatqa lańkestikpen kúreste qoldaý bildirýge biraýyzdan kelisim berdi. Sonymen qatar BUU oryn alyp otyrǵan jaıttyń jaýapkershiligin Irak bıligine de júktep otyr. Olardyń atap ótýinshe, armııa Mosýldaǵy qarapaıym turǵyndar qonystanǵan eldi mekenge jappaı artıllerııalyq soqqyny asyra siltep, qoldanǵan. Buǵan qosa, úkimettik kúshter qala turǵyndaryna ótkizý beketterin kesip ótýge tyıym salyp, olardy keri qaıtaryp jibergen. BUU málimetterine sáıkes, Iraktyń soltústiginde shabýyldar barysynda qaza tapqan beıbit turǵyndardyń sany birneshe júz adamǵa jetse, al jaralanǵandar myńǵa jýyqtaıdy. Buǵan qosa, Mosýlda Iraktyń áskerı qyzmetshileri men beıbit turǵyndardy sotsyz ólim jazasyna keskendigi jaıynda da aqparattar túsýde. Sondaı-aq Mosýldy 500 myńnan astam adam tastap shyǵyp, onyń shamamen 300 myńy Dakýk pen Erbıl ólkelerindegi kúrdter mekendegen aýdanǵa jasyryndy degen de habar bar. 2011 jyly óziniń áskerı bólimshesin Iraktan shyǵarǵan Vashıngton bul eldiń úkimetine kórsetetin kómek kólemin eseleıtindigine ýáde berip otyr. Aıta keterligi, beısenbi kúni AQSh Prezıdenti Barak Obama Irak bıligine kómek kórsetýdiń túrli nusqasy, onyń ishinde tikeleı áskerı aralasý da qarastyrylyp jatqandyǵyn málim etken bolatyn. Onyń atap ótýinshe, AQSh «djıhadshylar» Irakta ne bolmasa Sırııada turaqty negizde qalýyna múddeli emes. Osy oraıda Aq úı áýeden soqqy jasaý múmkinshiligin joqqa shyǵarmaıdy. Alaıda, qurlyqtaǵy áskerı operatsııalar jaıynda sóz qozǵalyp otyrǵan joq. Irakqa kómek kórsetý jónindegi mıssııanyń búkilálemdik uıymnyń qaýipsizdik keńesine usynǵan baıandamasynda eldiń soltústigindegi qarýly sodyrlardyń Baǵdatqa esh qaýip tóndirmeıtindigi aıtylǵan. Degenmen mıssııa qyzmetkerleri eldegi ahýal baqylaýdan shyǵyp, áskerı is-qımyldar Iraktyń basqa da aýdandaryna taralýy múmkin ekendigin joqqa shyǵarmaıdy. Sarapshylardyń sózine qaraǵanda, «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» tarapynan Irak Úkimetine tóngen qaýip sońǵy jyldary barynsha ózekti másele retinde qarastyrylýda. Bul uıym Sırııanyń birqatar aýdandaryna bıligin júrgizip otyrǵan Ál-Kaıdadyń lańkestik jelisi sanalady. Aǵymdaǵy jyly «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» sodyrlary eldiń batysyndaǵy Fallýdja qalasyn basyp alǵany este. Alaıda, bul jolǵy janjaldyń saldary barynsha tereń bolyp tur. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, qazirgi janjaldyń túptórkini súnnıtter men shııtter arasyndaǵy baqtalastyqta jatyr. Aıta keterligi, eldiń qazirgi úkimet basshysy Nýrı Malıkı shııt qaýymynan ekeni belgili. Sarapshylardyń paıymynsha, «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» qarýly toby áskerı-tehnıkalyq turǵydan alyp qaraǵanda barynsha jutań ári onyń músheleri ortalyq bılikke qarsy shyǵyp otyrǵan súnnıt turǵyndar arasynda tolyq qoldaýǵa ıe bola almaı otyr.