ÁLEM APTA ІShІNDE: Irakqa bóliný qaýpi tónip tur
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde Taıaý Shyǵystan shyqqan lań álemdik qoǵamdastyqtyń nazaryn ózine aýdardy. Málim bolyp otyrǵandaı, «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» radıkaldy súnnıtter toby sodyrlarynyń maýsym aıynan beri kúsh alýy sebepti Irak úkimet eldiń soltústigi men batysyna júrgizilip otyrǵan baqylaýynan aıyrylyp qalǵan edi.
Qarýly ekstremıster Iraktaǵy ekinshi iri qala Mosýldy, odan keıin Tıkrıt qalasyn, sondaı-aq eldegi eń iri munaı óńdeý zaýyty ornalasqan Baıdjı shaharyn basyp alǵan bolatyn. Budan bólek, Sırııa men Iordanııanyń aýmaǵy da ıslamshylardyń baqylaýyna ótken edi. Ótken aıdyń sońynda «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» ıslam halıfatynyń qurylǵanyn jarııa etip, ataýyn «Islam memleketi» dep ózgertti.
Mine, osylaısha elde oryn alǵan qıyn-qystaý zaman saldarynan shamamen 1,2 mln. ıraktyq baspanasyn tastap, bas saýǵalap, bosqynǵa aınaldy. Keıbir aqparattarǵa qaraǵanda, sodyrlar baqylaýyna ótken aımaqtarda saıası qarsylastar men súnnıt emesterdiń izinen ańdý bastalǵan. Memlekettik qyzmette isteıtinderdiń basym bóligi sodyrlar tarabyna ótip otyr.
Irak óńirlerinde «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» sodyrlarynyń kúsh alýy eldegi ortalyq bıliktiń álsizdigi saldarynan ekendigine daý joq. Eldiń Premer-Mınıstri mindetin ýaqytsha atqaratyn Nýrı ál-Malıkıdiń koalıtsııasy sáýir aıynyń sońynda ótken parlamenttik saılaýda jeńiske jetkennen keıin kezekti úkimet quramyn jasaqtaýy tıis edi. Alaıda áli kúnge deıin eldiń mınıstrler kabınetiniń quramy belgisiz bolyp otyr.
Jańa mınıstrler kabınetiniń basym bóligin shııt ókilderi quraıtyndyǵy kútilgen. Al súnnıtterdiń saıası bolashaqqa degen senimi taǵy da óshe bastaǵan edi. Bul óz kezeginde súnnıtter basym turatyn eldiń soltústik batys óńirlerinde bıliktiń tez arada jeńiliske ushyraýyna túrtki boldy.
AQSh pen basqa da birqatar elder Nýrı ál-Malıkıdi súnnıtterdi qosa alǵanda barlyq dinı etnıkalyq toptardyń ókilderinen jasaqtalǵan úkimet qurýǵa shaqyrǵan bolatyn. Biraq, premer mundaı usynysqa qulaq aspady.
Saýd Arabııasy men Birikken Arab Ámirlikteri syndy AQSh-tyń óńirlik seriktesteri Vashıngtonnyń qazirgi premerge qoldaý kórsetýin doǵarýyn uzaq ýaqyttan beri talap etip keledi. Búgingi tańdaǵy ahýal óńirdegi ózindik basymdyqty júzege asyrý úshin týyndap otyrǵan múmkindikti barynsha paıdalanýdy maqsat etken parsylyq monarhtardyń múddesine saı kelip tur.
Tolyqtaı alǵanda, qazirgi daǵdarystyń aıaq alysyna Vashıngtontyń kózqarasy birshama ózgergenge uqsaıdy. Vashıngtonnyń paıymynsha, ál-Malıkı súnnıttermen ymyraǵa kelýge qol jetkize almaıdy ári eldegi saıası ahýaldy turaqtandyrýǵa da qaýqarsyz. ıAǵnı, AQSh ál-Malıkıdi Iraktaǵy shııtterdi ǵana qoldap otyr jáne de eldi biriktirýge baǵyttalǵan qandaı da bir qadamǵa barýǵa qulyqsyz dep aıyptaýda. Sol sebepti resmı Baǵdattyń áskerı kómek suraýyna mardymdy jaýap ta bolmaı otyr.
Iraktaǵy saıası ahýaldyń kúrdelene túsýi birqatar jańa máselelerdiń «qulaǵyn» qyltıtyp turǵany belgili. Búgingi tańda eldiń eki ne bolmasa odan da kóp táýelsiz memleketterge bólshektený múmkindigi jaıynda sóz keńinen qozǵalýda. Máselen, osy aptanyń basynda ırak kúrdteriniń saıası kóshbasshysy Masýd Barzanı táýelsiz ıraktyq Kúrdistan memleketin qurý týraly referendým ótkizýge nıetti ekendigin jarııa etti. Ony aıtýynsha, Irak is júzinde bólshektenip ketti jáne mundaı jaǵdaıda ulttyq ıdeıany jasyrýdyń esh máni joq. Buǵan qosa, ol kúrdterdiń ırak daǵdarysyn beıbit jolmen sheshý úshin qolushyn berýge daıyn ekendigin de basa aıtyp otyr.
Halyqaralyq qoǵamdyqtyq pen oppozıtsııa tarabynan qysymnyń oryn alýyna qaramastan ál-Malıkı kúni keshe ǵana úkimettiń jańa quramynda úshinshi merzimge qalý úshin kúresetindigin málim etti.
Mine, osylaısha Iraktaǵy saıası daǵdarysty retteýdiń bolashaǵy kúnnen-kúnge bulyńǵyr tartyp barady. Al ony retteýde jekelegen saıasatkerler men toptardyń konıýnktýralyq múddesi kóp jaǵdaıda táýeldi ekendigi aıtpasa da túsinikti.
