ÁLEM APTA ІShІNDE: Hýla aýylynda adamdar jappaı óltirilip, Sırııa problemasyn retteý taǵy da tuıyqqa tireldi

Sol kezde keminde 116 adam, onyń ishinde 34 bala óltirilip, shamamen taǵy da 300 adam túrli dene jaraqattaryn alǵan. Qazirgi ýaqytta belgili bolyp otyrǵany, olardyń barlyǵy da aralarynda áıelder, balalar jáne shal-kempirler bar aýyldyń beıbit turǵyndar ekendigi.

Qaıǵyly oqıǵalar oryn alǵannan keıingi alǵashqy sátterde-aq Sırııadaǵy BUU halyqaralyq mıssııasynyń basshysy Rıchard Mýd adamdardyń ólýiniń sebebi aýyr artıllerııa men tankilerdi qoldanýdan oryn alǵandyǵyn jarııa etken bolatyn. Sonymen qatar ol ólgen adamdardyń kópshiligine jaqyn jerden oq tıgendigin, tipti keıbirinde fızıkalyq zorlyq-zombylyq belgileriniń bar ekendigin de jarııa etken edi.

Osy qaıǵyly oqıǵaǵa oraı jeksenbi kúni BUU qaýipsizdik keńesi kezekten tys shuǵyl jıyn ótkizdi. Barlyq elderdiń ókilderi Hýla qalasynda oryn alǵan jaıtty qatań aıyptap, bul áreketterdi arsyz qylmys ári halyqaralyq quqyqtyń adam tózgisiz buzylýy dep baǵalady. BUU Qaýipsizdik keńesi Sırııanyń Hýla eldimekeninde artıllerııa men tankilerdi qoldanýdy aıyptaıtyn qarar qabyldady. Biraq ta barlyq jaýapkershilikti Damaskiniń moınyna artýǵa Qytaı men Reseı ókilderi jol bergen joq. Olar áriptesterin qorytyndy shyǵarýǵa asyqtaı, tyńǵylyqty tergeý amaldaryn júrgizýge shaqyrdy.

Belgili bolyp otyrǵany, resmı Damask bul jantúrshigerlik oqıǵaǵa ózderiniń qatystylyǵyn joqqa shyǵaryp, adamdardy óltirýdiń bar jaýapkershiligin ıslamshyl sodyrlarǵa aýdaryp otyr. Óz kezeginde Erkin sırııalyq armııa mańyna toptasqan oppozıtsııalyq kúshterdiń ókilderi álemdik qoǵamdastyqty sırııalyq bılikke qarsy barynsha belsendi, onyń ishinde kúsh qoldaný is-áreketterine barýǵa shaqyrdy. Oppozıtsııanyń alǵa tartqan nusqasy boıynsha qaza tapqandardyń bir bóligi artılerııalyq atqylaýdyń saldarynan qaza taýyp, al qalǵandaryn rejimmen ymyralas soldattar atyp tastaǵan.

Degenmen de táýelsiz sarapshylar oqıǵaǵa qasaqana arandatý elementteriniń de qatysqandyǵyn joqqa shyǵarmaıdy. Elde oppozıtsııanyń bet-perdesin jamylǵan Ál-Kaıda jáne basqa da ekstremıstik qozǵalystar ókilderiniń belsendi áreket etetindigi ári olardyń keleshekte bılikke keletin úkimette Sırııanyń óńirlerine baqylaý júrgizýge umtylatyndyǵy qupııa emes. Sondyqtan da sarapshylar birjaqty sheshim shyǵarýǵa asyqpaýǵa, tek halyqaralyq mıssııanyń tergeý qorytyndylaryna toptalýǵa shaqyrady

Qazirgi ýaqytta Sırııada BUU-nyń burynǵy bas hatshysy Kofı Annan usynǵan alty tarmaqty jospardy oryndaý týraly Damaskimen arada qol jetkizilgen kelisimderge sáıkes  osy jyldyń sáýirinde elge kelgen halyqaralyq baıqaýshylar jumys isteýde. Maýsym aıynda mıssııaǵa qatysýshylardyń sany shamamen 300 mamandy quraýy kerek bolatyn. Degenmen kópshiliktiń paıymynsha, K.Annan mıssııasy is júzinde kúıredi. Oǵan oppozıtsııanyń úkimettik áskermen qaqtyǵystarynyń jalǵasýy dálel bola alady.

Juma, 1 maýsym kúni adamdardyń jappaı óltirilýimen baılanysty oqıǵa BUU-nyń adam quqyqtary jónindegi keńesiniń talqylaýyna shyǵaryldy. Qatysýshy elder ókilderiniń pikirsaıysy qarar qabyldanýymen aıaqtaldy. Onda BUU-nyń halyqaralyq mıssııasynyń jumysyn barynsha keńeıtýge shaqyrylǵan. Sonymen qatar shuǵyl arada Hýla oqıǵasyna qatysty jan-jaqty, táýelsiz zerteý júrgizý, jasalǵan qylmysqa qatystylardy anyqtaý jáne olardy jaýapkershilikke tartý qajettigi de atalyp ótilgen. 

Qararǵa sáıkes Hýladaǵy adamdardyń jappaı óltirilýi adamzat balasyna qarsy jasalǵan eń aýyr qylmys retinde jiktelýi múmkin. Qujat 25-26 mamyr kúnderi oryn alǵan adamdardy óltirýge kinálilerdi qylmystyq izdestirýdi sanktsııalady. Ony Keńes quramyna kiretin  47 memlekettiń 41-i maquldady. Al Reseı, Qytaı, Kýba qarsy daýys berip, taǵy eki memleket daýys berýden qalys qaldy.  Basym daýyspen qabyldanǵan qararda «halyqaralyq, ádil, táýelsiz jáne shuǵyl tergeý» júrgizilýi tıistigi kórsetilgen.

Buǵan qosa Sırııadaǵy qaıǵyly oqıǵalar Batys elderi men reseılik-qytaılyq «áriptestik odaǵy» arasyndaǵy «ymyrasyz teke-tiresti» jandandyryp jiberdi.

AQSh Prezıdenti Barak Obama óz baǵalaýynda Sırııadaǵy ahýaldy áli de bolsa dıplomatııalyq jolmen retteýge bolatyndyǵyna senimdilik tanytty. Degenmen de buǵan deıin AQSh Memlekettik departamentiniń basshysy Hıları Klınton AQSh-tyń Sırııa prezıdenti Bashar Asad pen onyń jaqtastaryna qysym kórsetý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsaıtyndyǵyn málim etken bolatyn. Ol sondaı-aq Reseıdi B.Asad rejimin qoldaýdy jáne de qarý-jaraq jetkizýdi doǵarýǵa shaqyrǵan bolatyn. H.Klınton azamattyq soǵys alǵysharttarynyń kúsheıip ketýinde Máskeýdiń  róli bar dep sanaıdy.

Bul rette RF prezıdenti Vladımır Pýtın óziniń sońǵy túsindirmelerinde Máskeýdiń B.Asadty da, onyń qarsylastaryn da jaqtamaıtyndyǵyn, «eń bastysy elde beıbitshilik ornaýy» ekendigin atap ótken bolatyn. RF-niń túbegeıli ustanymy: sırııa halqy úshin memlekettik qurylym nemese el basshylyǵy máselesin eshkim de sheshe almaıdy, al halyqaralyq sanktsııa qoldaný beıbit dıalog áleýetin barynsha nasharlatyp jiberedi.

Tolyqtaı alǵanda halyqaralyq baıqaýshylardyń basym bóligi Sırııanyń qazirgi basshylyǵynyń kúni taqaý qalǵandyǵyna senimdi. Másele tek rejimniń aýysýyna qandaı stsenarııdiń daıyn turǵandyǵynda ǵana. Egerde ol Batys elderi qaperge alyp otyrǵan ıemen nusqasy bolsa, onda Hýladaǵydaı qandy oqıǵalardyń aldyn alýǵa múmkindik mol. Al egerde halyqaralyq qatysýshylar lıvııalyq tájirıbege súıenetin bolsa, onda elde bir-birine jaýlyq nıettegi óńirlerdiń arasyndaǵy azamattyq soǵys bastalyp, nátıjesinde el qurdymǵa ketedi.