ÁLEM APTA ІShІNDE: Grek daǵdarysy - álemdik ekonomıka úshin jańa qater

Bastapqydan-aq negizgi qaýipter tek qana ekonomıkalyq emes, sonymen qatar is júzinde ulttyq shekarany da attap ótip, barlyq eýroaýmaqty retsessııalyq kóńil-kúıge dýshar etken Grekııadaǵy saıası daǵdarys jaǵdaıynyń aıqynsyzdyǵyna qatysty boldy.

Esterińizge sala keteıik, mamyr aıynyń basynda-aq jańa úkimet qurýǵa talpynǵan Grekııa parlamentiniń kezekti áreketi nátıjesiz aıaqtalǵan bolatyn. 6 mamyrda  ótken saılaýda barynsha mol daýys jınaǵan 3 partııa Úkimet qurý barysynda bir-birimen ortaq mámilege kele alar emes. Úderiske el prezıdenti Karolos Papýlıas ta aralasyp edi. Degenmen onyń da úderiske qatysýy ázirshe esh nátıje berer emes. Kelissózder júrgizilýde, biraq ta eldiń saıası kúshteri tarabynan birlesken kún tártibin daıyndaýǵa barlyq saıası taraptar daıyn dep aıtýǵa múmkin bolmaı otyr.

Saılaýda ekinshi nátıje kórsetken SIRIZA solshyl radıkal partııasynyń Afıny ekonomıkanyń qatań sharalaryn qabyldamaýy qajet, ıaǵnı eýropalyq elder túbinde eýroaımaqtaǵy áriptes elge qandaıda bir kómek kórsetýge májbúr bolady dep sanaýy negizgi problema bolýda. Osyǵan oraı atalǵan saıası kúshtiń basshylyǵy jańa úkimet quramyna kirýden bas tartyp otyr. Halyq arasyna júrgizilgen saýalnamanyń nátıjesine sáıkes dál osyndaı ustanymdy grekterdiń 28 paıyzy qoldaıdy. Bul tek saıası elıtada ǵana emes, qoǵam arasynda jikke bóliný oryn alǵandyǵyn kórsetedi.

Dál osyndaı reaktsııa álemdik reıtıng agenttikteri tarapynan da kórinis tabýda. Beısenbi kúni keshkisin «Fitch» agenttigi óz sheshimin eýroaımaqtan elderdiń shyǵý yqtımaldyǵynyń saqtalýyn ýáj qylyp, Grekııanyń uzaqmerzimdi táýelsiz reıtıngin ulttyq jáne jergilikti valıýtada «V-»-dan «SSS»-ǵa deıin, sonymen qatar eldiń qysqamerzimdi reıtıngin jergilikti valıýtada «V»-dan «S»-ǵa deıin tómendetti.

Baıqaýshylardyń atap ótýinshe, Grekııada týyndap otyrǵan problemalar jalpyeýropalyq qarjy kórsetkishterine teris yqpal etýde. Máselen, dúısenbi kúni nemistiń DAX ındeksi 1,94 paıyzdyq tómendeýmen jabylsa, brıtandyq FTSE 100 1,97 paıyzyn joǵaltyp, frantsýzdyq CAC 40 2,29 paıyzǵa kemidi.

Juma kúngi munaıdyń saýda-sattyq málimetterine sáıkes qara altynnyń álemdik naryqtaǵy baǵasy Eýropadaǵy ahýalǵa oraı birshama tómendedi. Juma kúni WTI markaly munaıdyń maýsymdyq fıýchersi 0,61 paıyzǵa qysqaryp, barreli 92 dollarǵa deıin, al Brent markasy 0,2 paıyzǵa tómendep, barreline 107,28 dollarǵa deıin arzandady. Budan bólek, ádette quny turaqty bolatyn altyn baǵasynda da tómendeý baıqaldy. Degenmen, sál keıinirek óziniń ustanymyn birshama qalpyna keltire aldy.

Tolyqtaı alǵanda osy apta ishinde álemdik qor alańyndaǵy teris serpin anyq baıqalyp, eýro dollarǵa qaraǵanda birshama arzandady.

Qazirgi ýaqytta eýropalyq kóshbasshylar Afınydan bıýdjet qarajattaryn qatań únemdeý baǵdarlamasyn júzege asyrýdy jalǵastyrýdy jáne qurylymdyq reformalar júrgizýdi talap etýde. Alaıda el úkimetiniń bolmaýy saldarynan qandaıda bir shara qabyldaýǵa múmkindik joq.

Grektsııaǵa nesıe berip otyrǵan Halyqaralyq valıýta qorynyń basshysy Krıstın Lagard egerde el bıligi bıýdjet tapshylyǵyn qysqartý boıynsha mindettemelerrdi oryndamaǵan jaǵdaıda Grekııanyń erýoaımaqtan birtindep shyǵýy múmkindigin joqqa shyǵarmaıdy. Al Eýroodaqtyń jekelegen ókilderi Afınyǵa eýroaımaqta odan ári bolý máselesine qatysty referendým ótkizýdi usynýda.

Grekııanyń, eýroaımaqtyń jáne jalpy Eýropanyń bolashaǵy qandaı bolatyndyǵyn tipti jetekshi álemdik ekonomıster de aıtýǵa qınalady. Olardyń keıbiri Grekııanyń eýroaımaqtan shyǵýy elge jáne valıýtalyq keńistiktegi basqa áriptesterine barynsha arzanǵa túsetindigin atap ótýde. Aıta keterligi, bul másele alǵash ret kóterilip otyrǵan joq. Tolyqtaı alǵanda munaı stsenarıı  tipti  eýroaımaqtaǵy basqa múshe elder arasyndaǵy serpindi jandandyra túsedi.

Al basqalary kerisinshe, Grekııanyń eýroaımaqtan shyǵý kári qurlyq  elderiniń arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystyń ydyraýyna ákeledi ári sońǵy nátıjesinde 2008 jylǵy jahandyq daǵdarystan áli de bolsa ońala almaı turǵan álemdik ekonomıkaǵa quldyraýdyń jańa tolqynyn ákeledi dep sanaıdy.