ÁLEM APTA ІShІNDE: Eýropada qatty sýyq, al Taıaý Shyǵysta - qyzý kezeń
ASTANA. 4 aqpan. QazAqparat /Narymbek Ysmaǵulov/ - Osy aptadaǵy mańyzdy jańalyqtar tek halyqaralyq saıasat salasynda ǵana emes, sonymen qatar aýa raıy qubylysynda oryn alyp otyrǵan tótenshe qıyn jaǵdaımen de baılanysty bolyp otyr.
Eger de halyqaralyq qarym-qatynastardaǵy negizgi trendter endigi málim bolyp otyrsa, eýrazııalyq qurlyqtyń basym bóliginde tóteden oryn alǵan aýa raıynyń aýytqýy birqatar elder úshin úlken problemaǵa aınaldy.
Ortalyq Eýropadan bastap Jerorta teńiziniń jaǵalaýynan Sibirge deıingi aýmaqty qamtyǵan osy aptadaǵy qatty sýyqtyń saldarynan tek qana adamdar zardap shekken joq. Kóptegen qalalarda oryn alǵan qatty sýyq qalypty ómir yrǵaǵyn buzyp, birqatar kásiporyndarda jumys toqtady, tótenshe jaǵdaı jarııalanyp, ondaǵan áýe reısteri keıinge shegerildi.
Osy kúnder ishinde Eýropada 110-nan astam adam aıaz qurbany boldy. Ýkraınada 63, Polshada 29 adam qaza tapqan. Temperatýranyń tómendeýi, qardyń eselep jaýýy jáne jeldiń qatty soǵýymen qatar eldi mekenderdiń basym bóligi ınfraqurylymynyń aýa raıynyń bundaı qatań synyna daıyn emestigi basty problema boldy.
Reseıdiń ásirese ortalyq bóliginde tún ýaqytynda aıaz býyp tur, temperatýra kórsetkishteri rekordtyń mánge jetýde. Tolyqtaı alǵanda sońǵy kúnderi Reseıdiń eýropalyq bóligindegi ortasha táýliktik aýa temperatýrasy normadan 7-12 gradýsqa tómen. Reseı Federatsııasynda qańtar aıynda aıaz saldarynan 64 adam qaza tapty.
Reseıdiń Gıdrometrologııalyq ortalyǵynyń boljamynsha, aıazdyń sál synýy kútilýde, degenmen qazirdiń aıazdyń basty sebepkeri Sibir antıtsıklony aqpan aıaǵyna deıin óz yqpalyn saqtaýy jáne Eýrazııaǵa arktıkalyq aýmaqtardyń jańa tolqynyn yǵystyrýy yqtımal.
Aıtpaqshy, beısenbi kúni amerıkanyń basty sınoptıgi sýyr Fıl óz kóleńkesin kórdi, demek kóktem jaı shyǵady degen sóz. Sonymen qatar ony bizdiń qurlyqtaǵy kýzbastyq sýyr Býsıa da qýattaı tústi. Tolyqtaı alǵanda, ony aldaǵy ýaqyt kórsetedi.
Bul ahýalǵa kereǵar Taıaý Shyǵystaǵy jáne arab álemindegi jaǵdaı odan ári ýshyǵyp barady. Negizgi probelmalar Sırııadaǵy ishki saıası jaǵdaıdyń turaqsyzdyǵymen, sonymen qatar Irannyń «ıadrolyq qujattamasynyń» aıqynsyzdyǵymen baılanysty. Oǵan qosa taıaýda ǵana demokratııalyq saıası kúshter jeńiske jetkendeı bolyp kóringen birqatar elderdegi jaǵdaı birjaqty bolmaı otyr. Máselen, Lıvııada Kaddafıdiń jaqtastary men jańa bılik arasyndaǵy zorlyq-zombylyq jalǵasýda, al Egıpette kúni keshe ǵana jergilikti fýtbol oıyny 74 adamnyń qaza bolýymen aıaqtalyp, jańa jappaı tártipsizdikterdiń qylań berý qaýpi bar. Degenmen Trıpolı men Kaırdegi jaǵdaı aıtarlyqtaı túsinikti, jańa bılikke qoǵamdyq tártipti qalpyna keltirý, uzaq kúttirgen halyqtyq bılikke shynaıy jaǵdaı jasaý jáne batystyq demokratııamen dostyǵynyń nátıjesinde qalyp otyrǵan qırandylardan ekonomıka men sotsıýmdy kóterýmen aınalysý qajet.
Halyqaralyq baıqaýshylar tarapynan týyndap otyrǵan basty másele áli de bolsa Iran men Sırııanyń ózara strategııalyq áriptestigin eskere otyryp, ár eldiń jeke-jeke bolashaǵyna qatysty týyndaýda.
Osy aptada AQSh jáne onyń NATO-daǵy odaqtastary Parsy shyǵanaǵy aýdanyna áskerin túsirýdi bastady degen aqparat tarady. Áskerler AQSh-tyń áskerı áýe kúshteriniń bazasy ornalasqan Omannyń Masıra aralyna keledi, al Frantsııa shyǵanaqqa «Sharl de Goll» atomdyq avıakemesin jiberýge daıyn. Naýryz-sáýirde atalǵan aýdanda AQSh pen Frantsııanyń Áýe-teńiz kúshteri toby keminde 4 keme shabýylyn jasaýǵa shoǵyrlanbaq. Atalǵan aqparatty ızraıl buqaralyq aqparat quraldary jaı-japsarynan habardar áskerı derekkózderine súıene otyryp jarııalady.
Taǵy bir aqparat tolqyny is júzinde qatarlas Izraıl men AQSh tarapynan tústi jáne tikeleı Parsy shyǵanaǵyndaǵy soǵystyń múmkin ekendigine baılanysty boldy. 1 aqpanda ızraıl buqaralyq aqparat quraldary NATO-nyń áskeri aǵymdaǵy jyldyń maýsymynda amerıkandyq arnaıy maqsattaǵy áskeriniń bazasy Parsy shyǵanaǵyna kelgen kezde ırannyń ıadrolyq nysandaryna shabýyl jasaý yqtımal degen aqparat taratty. Sál keıinirek, 3 aqpanda «Vashıngton post» gazeti AQSh-tyń Qorǵanys mınıstri Leon Panetta Tehran ıadrolyq qarý óndirisin iske qosqanǵa deıin Izraıl sáýirde, ne mamyrda nemese maýsymda Iranǵa soqqy jasaıdy dep sanaıtyndyǵyn jarııalady.
Sırııaǵa qatysty jaǵdaı respýblıkanyń qazirgi basshylyǵynyń paıdasyna retteletin bolady dep aıtý kúmándi. Qatań ekonomıkalyq sanktsııanyń qursaýynda turǵan Damask arab monarhııasy tarapynan eshqandaı qoldaý tapqan joq, tipti Arab memleketteri lıgasynyń baıqaýshylary mıssııasynyń jumysy BUU Qaýipsizdik keńesine prezıdent Bashar Asadtyń otstavkaǵa jiberý talabymen qarar qabyldaý týraly usynyspen aıaqtaldy. Ázirge resmı Damask Máskeý men Beıjińniń ustanymyna arqa súıep otyr, óıtkeni olar Taıaý Shyǵystaǵy yqpal etý salalaryn qaıta bólýge múddeli emes, biraq ta bul qorǵanys uzaqqa jete me ári Batys bul teketireske qalaı jaýap qatary belgisiz.
Eń durysy, taıaý ýaqytta ıran isi men Sırııaǵa qatysty negizgi aqparattar aqparattyq soǵys jáne basqa da arandatýshylyq belgilermen baılanysty bolmaq. Aıqyn bolyp otyrǵan jalǵyz jaıt, oq-dári toly bóshke ornynda tur, al ushqynnyń bolý, bolmaýyn jaǵdaı kórsetedi.
