ÁLEM APTA ІShІNDE: Eýroodaq Jerorta teńizinde áskerı operatsııa júrgizbek
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde álemdik qoǵamdastyqtyń nazary ǵalamsharda oryn alǵan birqatar shýly oqıǵalarǵa aýdy. Máselen, dúısenbi kúni Jerorta teńizinde júrgizilgen áskerı operatsııalar eldi eleń etkizse, tanymal Santa-Barbara shıpajaıyna taqaý tusta munaı qubyrynda oryn alǵan apat álem qoǵamdastyǵynyń nazaryn ózine aýdardy. Munan bólek, beısenbi kúni «Islam memleketi» sodyrlarynyń ejelgi Palmıra qalasyn tolyq óz qol astyna qaratqandyǵy jaıyndaǵy sýyt habar jeldeı esti.
Eýroodaq Jerorta teńizinde áskerı operatsııa júrgizbek
Dúısenbi kúni Eýroodaqqa múshe elderdiń syrtqy saıasat jáne qorǵanys vedomstvolarynyń basshylary Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinen bosqyndar tasymaldaýmen aınalysatyn kontrabandyshylarǵa qarsy áskerı operatsııa júrgizý múmkinshiligin talqylaǵan bolatyn.
«Búgingi basty másele Jerorta teńizinde adamdardy zańsyz tasymaldaýmen aınalysatyn qylmystyq jelini joıýǵa baǵyttalǵan teńizdegi EO operatsııasyn bastaý týraly sheshimniń qabyldanýy bolmaq. Men bul sheshimniń búgin qabyldanatyndyǵyna senim artamyn», - dedi otyrys bastalar aldynda Eýroodaqtyń syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi joǵary ókili Federıka Mogerını.
Atalǵan operatsııany ótkizý týraly ıdeıany Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinen mıgranttar sanynyń kúrt ósýine oraı Italııa taraby usynǵan bolatyn. Búginde Italııa men Malta zańsyz mıgranttardyń súıikti ornyna aınalǵan. Týnıs jaǵalaýyna taqaý ornalasqan Italııanyń Lampedýza araly qaıǵyly oqıǵalardyń jıi oryn alýy arqyly tanymaldyqqa ıe. Aı saıyn dál osy araldan kemelerdiń apatqa ushyraǵandyǵy jaıynda aqparat tarap jatady.
Eýroodaq qorǵanys jáne syrtqy ister mınıstrleriniń otyrysy nátıjesinde «EUNAVFOR Med» áskerı operatsııasyn ótkizý týraly ıdeıa qoldaý tapty.
«Qazir ǵana Jerorta teńizinde mıgranttar tasymaldaýmen aınalysatyn kontrabandyshylardyń bıznes-model jelisin qurtý úshin EO-nyń áskerı-teńiz operatsııasyn bekitý týraly sheshim qabyldandy», - dedi kezdesý qorytyndysyna arnalǵan baspasóz máslıhatynda F.Mogerını.
Buǵan qosa eýropalyq dıplomatııa basshysy operatsııanyń aǵymdaǵy jylǵy 22 maýsymda ótetin EO-nyń syrtqy ister jónindegi kelesi keńesine deıin daıyn bolatyndyǵyna úmit artatyndyǵyn bildirdi.
Onyń aıtýynsha, «EUNAVFOR Med» áskerı operatsııasyna daıyndyq jumystary shuǵyl qolǵa alynatyn bolady. Operatsııany ıtalıandyq kontr-admıral Enrıko Kredendıno basqarady. Sonymen birge operatsııanyń jedel shtaby Rımde ornalasady. 14 aıǵa sozylatyn bul sharany ótizýge ketetin jalpy shyǵyn kólemi 11,82 mln. eýro shamasynda baǵalanýda.
«EUNAVFOR Med» operatsııasy birneshe kezeńmen ótetindigi boljanýda. Bastapqy satyda Jerorta teńiziniń ońtústik jáne ortalyq bólikterinde adam saýdasymen aınalysatyn kontrabandyshylar men toptarǵa monıtorıg júrgizip, olardyń is-áreketterin baǵalaý qolǵa alynbaq. Al ekinshi jáne úshinshi satylarda is júzindegi zańsyz kóshi-qon arnalaryn izdeý ári joıý kózdelýde.
F.Mogerınıdiń boljamynsha, mıgranttardy zańsyz tasymaldaýdan túsetin qarjy lańkestik is-áreketterdi qarjylandyrýǵa jumsalýy múmkin.
«Biz lańkestik uıymdar men zańsyz adam tasymaldaýmen aınalysatyn toptar arasyndaǵy baılanystardyń bolý múmkinshiligine saraptama júrgizdik. Men qazirgi ýaqytta bizderge belgili bolyp otyrǵan qandaı da bir baılanystardy naqty aıta almaımyn. Eger zańsyz tasymaldaýshylardyń bıznes-modeline jáne tasymaldan túsetin aqsha aǵyndaryna qaraıtyn bolsaq, bul aqshalardyń lańkestik is-áreketterdi qarjylanyrýǵa jumsalýy múmkin ekendigin baıqaýǵa bolady», -dedi F.Mogerını.
Santa-Barbara «qara altyn» astynda qaldy
Dúısenbi kúni «Plains All American Pipeline» kompanııasynyń munaı qubyrynda apat oryn alyp, 400 myń lıtrden astam munaı Kalıfornııa shtatyndaǵy Santa-Barbara okrýgynyń jaǵajaıyn lastady.
«Qara altynnyń» tógilýi atalǵan aýdandaǵy jaǵajaıdyń jabylýyna, sonymen qatar balyq aýlaýǵa tyıym salynýyna túrtki boldy. Bul oqıǵanyń jaǵalaýda tirshilik etetin jabaıy janýarlarǵa da zor qaýip tóndirip otyrǵany belgili. «Kásiporyn oryn alǵan jaıtty zor kúızelispen qabyldady jáne qorshaǵan ortaǵa zııandy barynsha shekteý úshin qajetti sharalarǵa kúsh salady, bizdiń maqsatymyz - barlyq qatysýshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý», - delingen «Plains All American Pipeline» kompanııasy taratqan aqparatta.
Kýágerlerdiń aıtýynsha, jaǵajaıdyń 6 shaqyrym ýchaskesi munaı saldarynan qara reńke boıalǵan. Al muhıtqa taralǵan munaı shamamen 14 shaqyrymǵa sozylyp jatyr. Tótenshe oqıǵa oryn alysymen arnaıy kemeler jetkizilip, olar munaı ónimderin sorý jumystaryna kirisip ketti.
Muhıt jaǵalaýyn munaıdan tazalaý jumystaryna 9 keme men túrli qyzmetterdiń 272 mamany jumyldyrylǵan. Beısenbi kúngi derekterge sáıkes, jaǵalaýdan 34 myń tonna munaı soryldy.
Bul Santa-Barbarada sońǵy 18 jylda alǵash ret oryn alyp otyrǵan oqıǵa. Dıametri 61 santımetrdi quraıtyn qubyr 1987 jyly tóselgen. Ol arqyly Kalıfornııa jaǵalaýynan munaı Tehasqa óńdeýge jiberiledi. Buǵan deıin qubyrdan esh problema oryn alǵan emes ári osydan 2 apta buryn ǵana tekserýden ótkizilgen.
Kalıfornııa gýbernatory Djerrı Braýn Santa-Barbara okrýgyn munaıdyń tógilýine baılanysty apat aımaǵy dep jarııalady. Sáıkesinshe jarlyq shtat astanasy Sakramentoda jarııa etildi. «Bul shara tótenshe sharalar qabyldaýǵa múmkindik beredi jáne qoldaǵy resýrstardy shuǵyl shoǵyrlandyrýǵa kómektesedi. Biz Kalıfornııa jaǵalaýyn qorǵaý úshin barlyq qajetti sharalardy atqaramyz», - dedi D.Braýn.
«Islam memleketi» sodyrlary Palmıra qalasyn basyp aldy
Beısenbi kúni álemdik aqparat agenttikteri Sırııa armııasyna qarsy qııan-keski urystar júrgizip kele jatqan «Islam memleketi» sodyrlarynyń ejelgi Palmıra qalasyn ózderiniń tolyq baqylaýyna alǵandyǵyn habarlady. Sırııa armııasynyń qolbasshylyǵy qııan-keski urystardan keıin qaladan áskerdi shyǵarý týraly sheshim qabyldady. Sonymen qatar bılik Palmıra qalasy turǵyndaryn jáne tarıhı qundy jádigerlerdi qaýipsiz jerge shyǵardy.
Aıta keterligi, sodyrlar ejelgi qalada mamyr aıynyń ortasyna taman jaqyn kelgen bolatyn. Al ótken senbide olar qalanyń bir bóligine ózderiniń bıligin júrgize bastaǵan edi. Biraq, sol kezde Sırııa armııasy olardyń betin keri qaıtarǵan-dy. Al bul joly bılik armııasy sodyrlarǵa qarsy tura almady.
Sodyrlar qalaǵa nyq bekinip alǵannan keıin ádettegideı qolǵa túsken áskerı qyzmetshilerdi jazalaýǵa kiristi. Juma kúni olardyń jappaı jazalaý júrgizgendigi týraly aqparat taraldy. Qalany qorǵaýǵa qatysqan 17 adamnyń basy kesilgen.
Palmıra Sırııanyń dál ortasynda strategııalyq turǵyda ońtaıly ornalasýymen ǵana emes, sonymen birge ıÝNESKO-nyń mádenı muralar tizimine engen kóptegen sáýlet eskertkishterimen de mańyzdy qala sanalady. Este bolsa, sodyrlar Irak aýmaǵyndaǵy birqatar sáýlet eskertkishterin tas-talqan etken bolatyn. Sondyqtan da Palmıra qalasyndaǵy mádenı eskertkishter de talqandalýy múmkin degen qaýip bar.
Belgili bolyp otyrǵandaı, sodyrlar adamzat balasy úshin tarıhı qundylyǵy bar ejelgi sáýlet nysandaryn qasaqana joıyp jiberedi. Buǵan deıin sodyrlar Assırııa patshalyǵynyń burynǵy astanasy bolǵan ejelgi Nımrýd qalasynyń aman qalǵan nysandaryn talqandaǵan edi.
