ÁLEM APTA ІShІNDE: Eýroodaq basshylyq organdardy aıqyndady

Eýrokomıssııanyń basshysy laýazymynda Lıýksembýrgtiń burynǵy premer-mınıstri Jan-Klod ıÝnker saılandy. Juma kúni Brıýsselde ótken sammıtte EO elderiniń kóshbasshylary onyń kandıdatýrasyna aldaǵy bes jyldyq kezeńge, ıaǵnı, 2019 jylǵa deıin daýys bergen bolatyn. Ol 2004 jyldan beri Eýroodaq organynyń basshysy bolyp kelgen Joze Manýel Barrozýdyń ornyn basady. J.Barrozýdyń ókilettigi aǵymdaǵy jyldyń qarashasynda támamdalmaq.

ıÝnkerdiń kandıdatýrasyn Eýropalyq halyqtyq partııa usynǵan edi. Kópshilik kútkendeı, onyń kandıdatýrasy odaq elderiniń basym bóligi tarapynan qoldaýǵa ıe boldy. Naqty aıtqanda 28 eýropalyq kóshbasshynyń 26-sy onyń kandıdatýrasyna qoldaý bildirse, Ulybrıtanııa premer-mınıstri Devıd Kemeron men onyń vengerlik áriptesi Vıtor Orban qarsylyq tanytty.

Jan-Klod ıÝnker 1954 jyldyń 9 jeltoqsanynda Lıýksembýrg Uly Gertsogtigi Redanj-sıýr-Attert kommýnasynda ortasha dáýletti otbasynda dúnıege kelgen bolatyn. Zańger bilimin alǵan ol esh ýaqytta da mamandyǵy boıynsha jumys istegen emes. ıAǵnı, 1974 jyldan Hrıstıan áleýmettik-halyqtyq partııasy sapyna ótip, saıası mansap jolyn bastaǵan. Lıýksembýrg Úkimetinde jáne EO organdarynda túrli laýazymdy qyzmetter atqarǵan. 1995-2013 jyldary aralyǵynda Uly Gertsogtiktiń premer-mınıstri bolǵan. Shpıondyq janjalǵa baılanysty oppozıtsııa tarapynan óz partııasyna senimsizdiktiń oryn alýyna oraı laýazymdy qyzmetinen ketken. Degenmen, qazirgi tańda jalpyeýropalyq qurylymdaǵy eldiń partııalarynyń basym bóliginiń qoldaýyna ıe. Sonymen birge ol Eýropanyń yqpaldy saıasatkerleriniń biri sanalady.

Saıası basymdyq turǵysynda Jan-Klod ıÝnker barynsha eýropalyq ıntegratsııanyń jáne EO ınstıtýttaryn kúsheıtýdiń senimdi jaqtasy. Sonymen qatar ol biryńǵaı eýropalyq valıýtanyń qurylýyna negiz qalaǵan Maastrıht shartynyń sáýletshileriniń biri sanalady ári «mıster Eýro» laqap atyna ıe bolǵan. Buǵan qosa, ol Eýro aımaqtyń qarjy mınıstrler tobyn qurýshy bolyp ta sanalady. Eýropalyq odaqtyń birqatar ekonomıkalyq strategııasyn ázirleýshi retinde de keńinen tanymal. ıÝnker Brıýsselge qosymsha ókilettik berýdi de barynsha qoldaıtyn saıasatker.

ıÝnker basshylyq jasaıtyn Eýropalyq halyqtyq partııa Eýroparlamenttiń mamyrda ótken saılaýynda jeńiske jetken bolatyn. Bul saılaý Úndistandaǵy parlamenttik saılaýdan keıin elektorattar sany kóp bolǵan ekinshi saıası shara edi. Sonymen birge aǵymdaǵy jyly alǵash engizilgen protsedýraǵa sáıkes Eýrokomıssııa basshysyn saılaýda onyń kandıdatýrasyna qarsy berilgen eki daýys sheshýshi ról oınaı alǵan joq.

EO elderi kóshbasshylarynyń juma kúngi sammıtiniń qorytyndysyn áli de bolsa Eýroparlamentte bekitý qajet. Degenmen, onda turǵan esh problema týyndaı qoımaıtyndyǵy anyq. Óıtkeni, ony túbegeıli parlamenttik basymdyqqa ıe eki iri fraktsııa - Eýropalyq halyqtyq partııa men Eýropalyq sotsıalıster partııasy qoldaıdy.

London úshin ıÝnker fıgýrasy Eýroodaqtyń qarsylasy Ulybrıtanııa keıpimen baılanysty. D.Kemeron Eýropalyq komıssııanyń jańa saılanǵan basshysyn birlestikke qatysýshylardyń ulttyq múddesine qaıshylyǵy bar eýroıntegratsııa ıdeıasyna barynsha berilgeni úshin jıi synǵa alyp keledi. Sondyqtan da ıÝnker úshin Londonmen aradaǵy kózqaras qaıshylyǵyn retteý eń birinshi synaq bolmaq.

«Ulybrıtanııa Eýrokomıssııanyń jańa basshysymen jumys isteıtin bolady. Degenmen, biz ózimizdiń jeke múddemizdi qorǵaý úshin barlyq qajetti sharalardy jasaımyz. Biz bul teris, durys saılanbaǵan kandıdatýra dep sanaımyz. ıAǵnı, Eýropa úshin bul qara kún», - dep málimdedi Birikken Koroldiktiń premer-mınıstri.

Degenmen, Eýroparlament saılaýlarynyń qorytyndysyna sáıkes ıÝnker fıgýrasy Eýropanyń kelesi basty saıasatkeri GFR kantsleri Angela Merkel tarapynan jarııa túrde qoldaýǵa ıe boldy.

ıÝnker óz baǵdarlamasynyń basty tezısterinde áleýmettik baǵyttalǵan saıasatty, EO-nyń barlyq elderi úshin jalaqynyń tómengi deńgeıin engizýdi atady. Ol Eýroodaqty keńeıtý máselesinde saqtyq jasap, pragmatıkalyq ádiske den qoıyp otyr.