ÁLEM APTA ІShІNDE: Eýroaımaqtyń kúıreýi keıinge qaldyryldy. Kezekte - AQSh-taǵy «qarjylyq sarsań»
ASTANA. 15 jeltoqsan. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde álemdik oqıǵalardyń qataryndaǵy eń mańyzdylardyń birine Grekııaǵa baılanysty Eýropa Odaǵy qurylymynyń oń sheshim qabyldaýy arqasyndaǵy álemdik ekonomıkanyń turaqtaný belgileriniń baıqalýyn erekshe atap ótýge bolady.
Beısenbi kúni eýroaımaqtyń Qarjy mınıstrleri keńesi Grekııa aǵymdaǵy jyldyń jazynan beri saryla kútken 49,1 mlrd. eýro kólemindegi qarjylyq transhty berýdi maquldady.
Grekııaǵa kezekti transh bólý týraly sheshim eldiń menshikti memlekettik qaǵazdardy ınvestorlardan Eýropalyq qarjylyq turaqtylyq qorynan altyaılyq qaǵazdardy aıyrbastaý arqyly satyp alý protsedýrasyn Eýropa tobynyń oń baǵalaýyna túrtki boldy.
Taıaý aralyqta el 34,3 mlrd. eýro alady. Al bankterdi qaıta kapıtaldandyrý men aǵymdyq shyǵystardy jabýǵa arnalǵan qalǵan soma keler jyldyń birinshi toqsanynda aýdarylatyn bolady. Bıýdjetti qarjylandyrýdy jabýǵa arnalǵan qarjy halyqaralyq kredıtorlar úshtigimen kelisiletin ózara túsinistik týraly memorandýmdardyń naqty kezeńderin júzege asyrýmen baılanysty úsh sýb-transhpen tólenbek degen de aqparat bar.
Búgingi qabyldanǵan sheshimderdiń nátıjesinde Grekııa syrtqy qaryzdaryn qosa alǵandaǵy óziniń barlyq bıýdjettik mindettemelerin oryndaý úshin qajetti qarjyǵa qol jetkizedi.
Mine osy jańalyqtardan sarapshylar eýroaımaqqa qatysty barynsha batyl boljamdar jasaýda. BNP Paribas valıýtalyq strategi Stıven Seıvelldiń atap ótýinshe, 2013 jyly tipti eýro dollarǵa qarsy 1,35 deńgeıine deıin ósetin bolady. Onyń atap ótýinshe, eýroaımaq aldaǵy ýaqyttarda ydyramaıtyn bolady. al Grekııa syndy basqa da ekonomıkasy turaqsyz elder qatysýshy elder quramynda qala bermek.
Degenmen, osy aptadaǵy jaǵymsyz jańalyqtar muhıttyń ar jaǵyndaǵy alyp el AQSh-tan dúrkin-dúrkin shyǵa bastady. AQSh-tyń Federaldyq rezervtik júıesiniń basshysy Ben Bernanke «qarjy salasyndaǵy turalaýshylyq» qazirdiń ózinde AQSh-tyń ekonomıkasyna áser etetindigin málimdegen edi. Bul termın 2010 jyly qabyldanǵan salyq jeńildikteri týraly zańnyń sonymen qatar 2011 jyly qoldanysqa engizilgen bıýdjettik baqylaý týraly zańnyń kelesi jyldyń 1 qańtarynan óz kúshin joıatyndyǵyn bildiredi. Osydan keıin federaldy bıýdjet 600 mıllıard dollarǵa (bul jalpy ishki ónimniń 6 paıyzyn quraıdy) qysqaryp, al salyq stavkalary avtomatty túrde ortasha eseppen alǵanda 5 paıyzǵa artady.
AQSh Prezıdenti Barak Obama ákimshiligi men Ókilder palatasyndaǵy respýblıkashylar arasyndaǵy kelissózderdegi ilgerileýshiliktiń bolmaýy tutynýshylar men kásipkerlerdiń senim deńgeıine teris yqpal etýde ári ınvestıtsııanyń tómendeýine ákep soǵady. Buǵan qosa , Federaldyq rezervtik júıe «qarjy salasyndaǵy turalaýshylyqtyń» aýqymdylyǵyna baılanysty onyń teris saldaryn jeńildetýge qarsy múmkinshlikteri tym az bolmaq.
B.Bernankeniń paıymynsha, ekonomıkanyń memlekettik jáne jeke sektor birlesip ónimdi jumys istegende ǵana turaqty ósimge qol jetkiziledi. Onyń atap ótýinshe, ekonomıkalyq ósimge kedergi bolmaıtyn ári qaryzdardy qysqartýǵa múmkindik beretin fıskaldyq saıasat boıynsha zańnamalyq ózara qol jetimdi sheshimderdi izdeý óte mańyzdy.
Egerde «qarjy salasyndaǵy turalaýshylyq» problemasy qalaı bolǵanda da sheshilmeıtin bolsa, onda AQSh-qa jumyssyzdyqpen, bıýdjet tapshylyǵymen jáne qarjy naryǵyndaǵy alańdaýshylyqpen baılanysty óte kúrdeli problemalardy aldaǵy ýaqytta kútýine týra keledi. Degenmen, sarapshylar Vashıngtondaǵy saıası kúshter túbinde qajetti sheshimder qabyldaıdy, al respýblıkashylar men demokrattar daýy basqa da zańnamalyq bastamalarda óz degenderine jetý úshin ǵana júrgizilip otyrǵan saıasat sanaıdy.
Jalpy ekonomısterdiń baǵalaýlary boıynsha, aǵymdaǵy jyl turaqty aımaqta aıaqtalatyn bolady. Biraq ta, álemdik qarjy júıesinń odan arǵy jaı-kúıi retsessııa úderisteriniń basymdyqqa ıe bolýymen jáne damýdyń tómen qarqynymen sıpattalady.
