ÁLEM APTA ІShІNDE: Ebola bezgegi álemdi bezek qaqtyrdy

Belgili bolyp otyrǵandaı, qyrkúıek aıynyń úshinshi onkúndiginde Nıý-Iorkte álem dıplomattary bas qosty. AQSh-tyń alyp shaharynda BUU-ǵa múshe memleketterdiń barlyǵynan memleket, úkimet basshylary, Syrtqy ister mınıstrleri arnaıy shaqyryldy.

BUU Bas assambleıasy 69-shy sessııasynyń jalpy pikirsaıystary 24 qyrkúıekte bastalyp, 1 qazanǵa deıin jalǵasatyn bolady. Dál osy kúnderi Bas Assambleıa minberinen oǵan múshe memleketter men baqylaýshy memleketterden kelgen aýyzy dýaly 195 spıker baıandama jasaıdy. Lańkestikpen kúres kún tártibinen túser emes

24 qyrkúıek kúni BUU Qaýipsizdik keńesiniń otyrysy ótti. Onda jıynǵa qatysýshylar sodyrlardan álem boıynsha lańkestik aktilerdi júzege asyrýdy jáne qarýly qaqtyǵystarǵa aralasýyn doǵarýdy talap etti.

Qaýipsizdik keńesiniń músheleri lańkesterge jáne olarǵa qarjylaı demeýshilik kórsetetinderdi «qara tizimge» qosatyndyǵyn málimdedi.

BUU Qaýipsizdik keńesi saraptamalyq qoldaý jáne sanktsııalyq baqylaý jónindegi topqa, Sanktsııalar jónindegi komıtetke 180 kúnniń ishinde «Ál-Kaıdamen» baılanysy bar barlyq toptardyń qataryna adamdardy tartyp júrgen sheteldik sodyrlar men lańkester jaıyndaǵy baıandamany jáne 60 kúnniń ishinde aldyn ala aýyzsha aqparatty usynýdy tapsyrdy.

Qaýipsizdik keńesi barlyq memleketterdi lańkester men lańkestik toptardyń shekaralyq baqylaýdan ótýine jol bermeýge jáne olardyń jasandy qujattarmen júrmeýin qadaǵalaýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar, keńes BUU-ǵa múshe memleketter lańkester jáne lańkestik jeliler jaıyndaǵy jáne olardyń is-qımylyna qatysty barlyq jedel aqparattardy almasý qajettigine basa nazar aýdartty.

Ebola bezgegi álemdi bezek qaqtyryp tur

Beısenbi, 25 qyrkúıek kúni BUU-nyń shtab páterinde Ebola bezgenine qatysty joǵary deńgeıdegi otyrys ótti. Jıynǵa BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, AQSh Prezıdenti Barak Obama, Gvıneıa Prezıdenti, sonymen qatar beıne baılanys arqyly Lıberııa men Serra-Leonnyń memleket basshylary qatysty. Pan Gı Mýnnyń atap ótýinshe, búginde kún saıyn Ebola bezgegi shamamen eki myńnan astam adamnyń ómirin qıdy. Onyń úshten ekisi - áıelder. «Kóptegen elder óz shekaralaryn jabý arqyly vırýspen kúrespek. Áýe kompanııalary vırýs taralǵan úsh elge reısterdi toqtatty. Teńiz jolymen tasymaldaý kólemi de birshama tómendedi. Mundaı ádis jaǵdaıdy kerisinshe, odan ári qıyndata túsedi. Syrtqy qoldaýǵa barynsha muqtaj kezde eldi bulaısha oqshaýlaýǵa bolmaıdy», - dedi BUU Bas hatshysy. Óz kezeginde AQSh Prezıdenti Barak Obama Ebola bezgeginiń taralýy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ǵana daǵdarys emestigin, óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdikke tóngen qater ekendigin basa aıtty.

«Eger bul indetke toıtarys bermesek, onda óńir gýmatıralyq apatqa ushyraıdy. Óńirlerdegi kez-kelgen daǵdarys jedel túrde jahandyq qaýipke aınalatyn búgingi zamanda Ebolany joıý búkil álemniń mindeti», - dedi AQSh Prezıdenti.

Aıta keterligi, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetterine sáıkes, Ebola bezgegine shaldyqqandar sany shamamen 5800 adamdy qurap otyr. Onyń 2800-nen astamy qaza tapqan. Bul dert Gvıneıa, Lıberııa jáne Serra-Leonda tarap ketti. DDSU sarapshylarynyń eskertýinshe, eger shuǵyl arada naqty sharalar qoldanylmaıtyn bolsa, onda qarasha aıynyń basyna qaraı Ebola bezgegine shaldyqqandardyń sany 20 myńnan asyp jyǵylýy múmkin.

Ýkraına daǵdarysy

BUU Bas assambleıasynda qozǵalǵan eń basty taqyryptardyń biri Ýkraına daǵdarysy boldy. Ásirese, AQSh Prezıdenti Barak Obama óz sóziniń basym bóligin Reseı men Ýkraınaǵa arnady. B.Obama Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵannan keıin álemde beıbit ómir súrý tártibi qalyptasqanyn aıtty. «Biz kúshtiń ádildikte ekendigine senemiz. Uly memleketterdiń kishi memleketterdi yǵystyrýǵa haqy joq. Halyq óz bolashaǵyn ózi aıqyndaýǵa quqyly. Bul - qarapaıym ǵana shyndyq, biraq, ony qorǵaý qajet»,- dedi B.Obama. AQSh Prezıdenti óz eliniń jáne onyń odaqtastary Ýkraınanyń demokratııa jolynda nyq turýyna jáne ekonomıkasyn damytýyna jan jaqty qoldaý bildiretindigin aıtty. «Eger Reseı «qyrǵı qabaq soǵys» aıaqtalǵannan keıin reseılikterdi gúldenýge bastaıtyn jol tańdasa, onda biz sanktsııalardy toqtatyp, ortaq probelmalarymyzdy sheshýge qosar úlesin qýanyshpen qabyldaımyz», - dedi ol.

Sondaı-aq, otyrysta sóz alǵan Eýrokeńestiń tóraǵasy Herman Van Rompeı Eýroodaqqa Reseıdiń basqynshylyq áreketi jáne halyqaralyq quqyqty buzǵany úshin saıası, ekonomıkalyq, hám qarjylyq qatań sanktsııalardy qoldanýyna týra kelgenin aıtty. Sonymen qatar, ol EO elderi engizgen sanktsııalardyń salqyny óz ekonomıkasyna da aýyr tıetindigin eskertip ótti. Degenmen, onyń sózine qaraǵanda, Eýropalyq odaq halyqaralyq seriktesterimen birlesip, keri sheginbeıdi.

Baıyrǵy halyqtardyń basyna qara bult úıirilgen zaman 23 qyrkúıek kúni BUU Bas Assambleıasynyń 69-shy sessııasy aıasynda Klımattyń ózgerýi jónindegi sammıt pen baıyrǵy turǵyndar máseleleri jónindegi dúnıejúzilik konferentsııa ótti. BUU-nyń Klımat jónindegi sammıtine qatysýshylar parnıkti gaz emıssııasyn qysqartýǵa, jahandyq jylynýǵa qarsy jobalarǵa ınvestıtsııalardy arttyrýǵa, Jasyl klımattyq qordy tolyqtyrýǵa jáne kelesi jyly klımattyń ózgerýi jónindegi jańa kelisimdi jasaýǵa qol jetkizetindikterine ýáde berdi. BUU bastamasymen ótken taǵy bir mańyzdy shara birinshi Baıyrǵy halyqtar máseleleri jónindegi dúnıejúzilik konferentsııa bolǵany sózsiz.

Óıtkeni, búgingi tańda álemdegi baıyrǵy halyqtardyń jalpy sany shamamen 370 mln. adam. Bul ǵalamshar turǵyndarynyń nebári 5 paıyzyn ǵana quraıdy. Olar álemniń 90-nan astam elinde ómir súrip jatyr.

BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń sózine qaraǵanda, kóptegen baıyrǵy halyqtar kemsitýshilikke ushyrap, kedeı ómir súrýde. Olardyń basym bóligine ata-babasynan mura bolyp qalǵan jerinen, salt-dástúrinen, tili men ómir súrý saltynan aıyrylý, tipti jer jetinen joıylyp ketý qaýpi tónip tur.

Konferentsııa barysynda baıyrǵy halyqtardyń ulttyq jáne jergilikti deńgeıdegi quqyqtaryn qamtamasyz etýge qatysty ózekti máseleler qaraldy. Sonymen qatar, dál osy baǵyttaǵy BUU júıesi qyzmetin jetildirý jaıy sóz boldy.