ÁLEM APTA ІShІNDE: Dúnıede lańkestik shabýyldar tyıylar emes
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde álemdik qoǵamdastyqta oryn alǵan mańyzdy oqıǵalardyń barlyǵy da, ókinishke qaraı, adamzat balasynyń jappaı ólimi men zorlyq-zombylyqqa ushyraýyna qatysty órbidi. Sársenbi kúni Maındaǵy Frankfýrtte sherýshiler men polıtsııa qyzmetkerleri arasynda týyndaǵan qaqtyǵys saldarynan 220-dan astam adam jaraqattandy. Dál osy kúni «Islam memleketi» sodyrlary Týnıs astanasynyń ortalyǵyndaǵy mýzeıdi basyp alyp, onda kelgen adamdardy kepilge aldy. Ótip bara jatqan aptadaǵy taǵy bir jantúrshigerlik oqıǵa Iemennen kelip jetti. Buqaralyq aqparat quraldarynyń taratqan aqparatyna qaraǵanda, Iemen astanasynda birneshe lańkestik áreket oryn alyp, «Islam memleketi» lańkesteriniń qolynan 400-den astam adam mert boldy.
Maındaǵy Frankfýrttegi tártipsizdikter
Sársenbi kúni Eýropalyq ortalyq banktiń basshysy Marıo Dragı nemistiń Maındaǵy Frankfýrt qalasynda qarjylyq rettegishtiń jańa ǵımaratyn saltanatty túrde ashqan bolatyn. Aıta keterligi, atalǵan ǵımarattyń qurylysy eýropalyqtardy 1,3 mıllıard eýroǵa shyǵyndaǵan.
Ǵımarattyń ashylý rásimi barysynda quramyna solshyl belsendiler, anarhıster men jahandanýǵa qarsylyq tanytýshylar kiretin Blockupy qozǵalysynyń arandatýymen týyndaǵan qaqtyǵystar boldy. Degenmen, Blockupy ókiliniń aıtýynsha, bastapqyda beıbit narazylyq sherýi uıymdastyrylmaq bolǵan. Atalǵan sharaǵa Maındaǵy Frankfýrtke Germanııanyń túpkir-túpkirinen bes myńnan asa, al Italııa, Grekııa jáne Ispanııa syndy basqa da elderden myńnan astam adam kelgen. Olar ózderiniń narazylyq sherýi arqyly Ońtústik Eýropa elderi úshin qatań ekonomıka saıasatyna keıistik tanytýǵa nıettengen.
Sonymen, sársenbi kúni tańerteń erte betterin búrkemelegen adamdar toby poltsııa shebin buzyp ótip, Eýropalyq ortalyq banktiń jańa ǵımaratyna basyp kirmek boldy. Bul sharýa keıbiriniń qolynan keldi de. Máselen, alpınıstik qural-jabdyǵy bar birneshe adam bıik ǵımaratqa órleı shyǵyp, «Kapıtalızm óltiredi» degen jazýy bar plakat ilgen.
Osydan keıin polıtsııa sherýshilerdi keri yǵystyryp, tipti, adamdarǵa qarsy rezeńke shoqpar, kózden jas aǵyzatyn gaz jáne sý atqylaıtyn qurylǵyny qoldanǵan.
Sherýshiler qarymta jaýap retinde quqyq qorǵashýlarǵa qarata jol jıekterindegi plıtkalardy laqtyrǵan. Al, ahýaldy odan ary ýshyqtyrýǵa tyrysqandar polıtsııaǵa qarsy tosqaýyldar ornatyp, kólik dóńgelekterin órtegen. Sonymen qatar olar dúkender men dámhanalardyń terezelerin qıratyp, jol jıeginde turǵan kólikterdi, onyń ishinde polıtsııa mashınalaryn da aýdaryp órt qoıǵan.
Maındaǵy Frankfýrttyń ortalyǵyndaǵy tártipsizdikter alyp qalanyń kóptegen oramdaryndaǵy kólik qozǵalysyna kedergi keltirdi. Tipti, qala bıligi sherýshiler bas qosqan aýdandaǵy birqatar avtobýs pen tramvaılardyń, sonymen birge metronyń qozǵalysyna shekteý qoıýǵa májbúr boldy. Jappaı tártipsizdik oryn alǵan aımaqqa taqaý mańdaǵy mektep aldy jáne orta bilim berý mekemeleri jabyldy.
Sherýshilerdiń polıtsııa qyzmetkerlerimen qaqtyǵysy saldarynan keminde 220 adam jaraqat aldy, onyń 90-nan astamy polıtseıler. Óz kezeginde quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri sherýshilerdiń keminde jıyrmasyn tutqynǵa alyp, olardyń keıbiriniń ústinen qylmystyq is qozǵady.
Eldiń saıası elıtasy sherýshilerdiń is-áreketterin aıyptaýda. Olar Maındaǵy Frankfýrtte oryn alǵan tártipsizdikterdi Býndestagta talqyǵa salǵan. Al Blockupy belsendileri bolsa, rezeńke shoqpar, kózden jas aǵyzatyn gaz jáne sýmen atqylaıtyn qurylǵyny paıdalanǵan polıtsııany aıyptap otyr.
Týnıste mýzeıge shabýyl jasaldy
Maındaǵy Frankfýrtte sherýshiler kóshe boıyndaǵy dúkender men dámhanalardyń áınekterin qıratyp, bassyzdyqqa boı aldyrǵan sátte Týnıs astanasynda kólikke mingen áskerı kıimdegi «Islam memleketi» lańkestik uıymynyń sodyrlary el Parlamentine taqaý kelip, avtomattan oq jaýdyrdy.
Osydan keıin ıslamshylar parlament keshenine japsarlas ornalasqan «Bardo» mýzeıine basyp kirip, odaǵy sheteldik saıahatshylardy kepilge aldy. Shabýyl sátinde mýzeıde shamamen eki júz adam bolǵan. Degenmen, olardyń basym bóligi sodyrlardyń ýysynan sytylyp shyǵyp kete alǵan.
Kúsh-qýat qurylymdarymen ótkizilgen shuǵyl keńesten keıin arnaıy operatsııa bastaldy. Arnaıy jasaq sarbazdary lańkester jasyrynǵan ǵımaratqa basyp kirip, biraz ýaqyttan keıin kepilge alynǵan adamdardy qutqarý operatsııasy aıaqtaldy. Jasaq sarbazdary mýzeıge shabýyl jasaǵan eki sodyrdyń kózin joıyp, birin tirideı qolǵa túsirdi.
Lańkestik shabýyl saldarynan 23 adam qaza tapty, olardyń barlyǵy derlik sheteldik saıahatshylar, al jaraqat alǵandardyń sany qyryqtan asyp jyǵylady. Jıyrma sheteldiktiń óltirilgendigi naqty bolyp otyr. Olar Avstralııa, Belgııa, Ulybrıtanııa, Ispanııa, Italııa, Kolýmbııa, Polsha, Frantsııa, Japonııa azamattary. Al úsh adam jergilikti turǵyn.
Lańkestik jaýapkershiligin «Islam memleketi» lańkestik uıymy óz moınyna aldy. Buǵan qosa, beısenbi kúni Týnıs buqaralyq aqparat quraldary shabýylǵa «Islamdyq Magrıb elderindegi ál-Kaıda» uıymymen baılanysy bar «Okba ıbn Nafaa» tobynyń da qatysy bolýy múmkin ekendigin jarııalady.
Degenmen, Týnıs bıligi mýzeıge shabýyldaýshylarmen baılanysy bar toǵyz adamnyń tutqynǵa alynǵanyn habarlady. Týnıs prezıdenti ákimshiliginiń habaryna sáıkes, olardyń tórteýiniń shabýylǵa tikeleı qatysy bar, al beseýi atalǵan lańkestik toppen baılanysty bolǵan.
Sonymen qatar Týnıs bıligi eldiń basty qalalarynda áskerı sholǵynshylar iske kiriskenin habarlady. Lańkestik áreketti uıymdastyrýshylar men olardyń sybaılastary izdestirilýde.
Iemendegi lańkestik shabýyl
Juma kúni «Islam memleketi» sodyrlarynyń Iemende uıymdastyrǵan qandy qyrǵyny ǵalamshar turǵyndarynyń jaǵasyn ustatty. Ólimge bas tikken tórt jankeshti Iemen astanasy Sanada juma namazy kezinde eki meshitte jarylys jasady.
Biri ál-Hashýsh, al taǵy ekeýi qalanyń ońtústigindegi Badr meshitinde oryn aldy. Badr meshitinde birinshi jarylys juma namazy oqıtyn zalda jasalsa, al ekinshisi syrtqa shyǵa beris esik aldynda iske qosyldy. Eki meshittegi jarylysty da jankeshti jasady.
Atalǵan lańkestik shabýyldardyń saldarynan keminde 126 adam qaza taýyp, 260-tan astam adam jaraqat aldy. Qaza tapqandardyń arasynda hýsıtterdiń dinı kóshbasshysy Mýrtaza al-Mahatvarı da bar.
Lańkestik jaýapkershiligin «Islam memleketi» tobynyń sodyrlary óz moıyndaryna alyp otyr. Atalǵan aqparatty lańkestik uıym áleýmettik jeliler arqyly taratqan bolatyn.
Aıta keteıik, sońǵy aılardyń ishinde bılik pen avtonomııa qurýdy murat tutqan «Al-Hýsı» qozǵalysynyń shııttik kóterilisshileri arasyndaǵy teke-tires kúrt kúsheıip ketti. Hýsıtter eldiń birqatar bóligi men memleket astanasy Sanany óz baqylaýlaryna alyp otyr.
Beısenbi kúni BUU-nyń adam quqyqtary jónindegi keńesi qatysýshylaryna BUU-nyń adam quqyqtary jónindegi joǵary komıssary basqarmasynyń jańa baıandamasy usynylǵan edi. Atalǵan qujatta «Islam memleketi» tobynyń Iraktaǵy zorlyq-zombylyqtary jan-jaqty kórsetilgen.
Atalǵan baıandamany ázirlegen BUU-nyń sarapshylar tobynyń paıymynsha, «Islam memleketi» tobynyń 2014 jylǵy maýsymnan bergi is-áreketteri áskerı qylmys, adamzat balasyna qarsy jasalǵan qylmys jáne genotsıd retinde baǵalanýy múmkin.
