ÁLEM APTA ІShІNDE: Dnepropetrovskidegi jarylys - boljam men dolbar
ASTANA. 28 sáýir. QazAqparat - Saıası-áleýmettik sebepterge baılanysty jeke adamǵa, kópshilikke nemese memleketke qysym jasaý, úreı týǵyzý maqsatynda qasaqana jasalatyn qylmystyq is-áreket - lańkestikpen álem memleketteri qansha kúresse de betin qaıtara alar emes. Oǵan kúni keshe Ýkraınada oryn alǵan birqatar lańkestik áreket aıqyn dálel bola alady.
Bul oqıǵa osy apta ishindegi halyqaralyq tynys-tirshiliktegi dúmpý týǵyzar oqıǵaǵa aınalyp, álem jurtshylyǵyn óz nazaryna aýdardy.
Juma, 27 sáýir kúni Dnepropetrovsk qalasynyń ortalyǵynda ne bári bir saǵattan sál arttyq ýaqyt ishinde birinen keıin biri tórt jarylys, atap aıtqanda Serov kóshesi boıyndaǵy tramvaı aıaldamasynda, Saparjaı alańynda, Globa saıabaǵyna taqaý mańda jáne opera teatry qasynda jasaldy. Abyroı bolǵanda qaza tapqandar joq. Degenmen, jarylys saldarynan 29 adam ártúrli dárejede dene jaraqat alsa, olardyń qatarynda 10 jasóspirim bar. Jaralanǵandardyń barlyǵy da aýrýhana tósegine tańyldy.
Shuǵyl arada jarylǵysh zattyń qoldan jasalǵandyǵy ári tramvaı jolyna taqaý mańda qoıylǵan qoqys jáshigine salynǵandyǵy belgili boldy. Quqyq qorǵaý organdarynyń atap ótýinshe, qurylǵy tútindemeıdi ári adam ólimine alyp keletindeı kúshi joq. Al jarylysty uıymdastyrýshylar jarǵylǵysh zat qoıylǵan orynnan áserli nátıje kórýge nıet tanytýy múmkin.
Jarylys oryn alǵan alǵashqy sátterde oryn alyp otyrǵan ahýal áleýmettik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı retinde jikteldi. Jergilikti buqaralyq aqparat quraldary ondaǵan jarylys týraly, bronetransporterler kirgizýge baılanysty týyndaǵan problemalar jaıynda jarysa jazdy. Dnepropetrovsk qalasynyń temir jol vokzalyna mına qoıylǵandyǵy jaıynda da aqparattar túse bastady. Degenmen jaǵdaı turaqtanyp, atalǵan jańa qaýipter, aıtylǵan aqparattar shyndyqqa janaspaıtyndyǵy belgili boldy.
Dál osy kúni Ýkraına prokýratýrasy Dnepropetrovskidegi jarylys faktilerine oraı «lańkestik akti» babymen qylmystyq is qozǵady. Biraq ta, sál keıinirek Ýkraınanyń Qaýipsizdik qyzmeti lańkestik akti týraly birjaqty málimdeme jasamaýǵa shaqyryp, basqa da nusqalardyń bar ekendigin alǵa tartty. Sonymen qatar Dnepropetrovskide oryn alǵan jarylystarmen baılanysty qandaı da bir tulǵalar tarapynan qorqytyp-úrkitý nemese talap etý túspegendigi belgili.
Quqyq qorǵaý organdary qoǵamdyq oryndardaǵy kúzet qyzmetin barynsha kúsheıtip, oǵan ishki áskerdiń bólimshelerin tartty. Sondaı-aq Ýkraınanyń barlyq oblys ortalyqtary men astanasy Kıevte quqyq qorǵaý organdary kúsheıtilgen rejimdegi qyzmetke kiristi.
Juma kúni Ýkraına Qaýipsizdik qyzmetiniń Lańkestikke qarsy ortalyǵy Dnepropetrovskide oryn alǵan jarylystardy ashýǵa kómek surap, halyqaralyq uıymdarǵa shyqty. Oǵan shuǵyl arada TMD-niń Lańkestikke qarsy ortalyǵy men Eýroodaqtyń jekelegen qurylymdary jaýap berip, kómek qolyn sozýǵa daıyn ekendikterin bildirdi.
Lańkestik áreketterge qatysty málimdeme jasaǵan el prezıdenti Vıktor ıAnýkovıch: «Biz muny barlyǵymyz úshin, búkil elimiz úshin qyr kórsetý ekendigin túsinemiz. Biz qalaı laıyqty jaýap berýge bolatyndyǵyn oılastyramyz. Osylaı bolǵany ókinishti», - dep atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul jarylystardy tergeý úshin tek Dnepropetrovsk qalasynyń ǵana emes, Kıevtiń de úzdik tyńshylary jiberiledi. «Qylmyskerler zańǵa sáıkes qylmystyq jaýapkershilikke tartylýy qajet. Ol úshin Ýkraına bas prokýrorynyń basshylyǵymen 2012 jyldyń 27 sáýirde Dnepropetrovsk qalasyndaǵy jarylystarmen baılanysty qylmystar oryn alǵan jerge baryp, tergeý amaldaryn júrgizý úshin úılestirý shtaby qurylsyn», - delingen V.ıAnýkovıchtiń kúsh-qurylym basshylaryna bergen tapsyrmasynda.
Sondaı-aq memleket basshysy sáıkesinshe atqarýshy organdarǵa zardap shekkenderge qajetti medıtsınalyq kómek kórsetý, jarylys saldaryn eńserý, Dnepropetrovskidegi qoǵamdyq tártipti jáne onyń turǵyndarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý baǵytyndaǵy naqty tapsyrmalardy berdi.
27 sáýir kúni uıymdastyrylǵan baspasóz máslıhatynda Ýkraınanyń bas prokýrory Vıktor Pshonka quqyq qorǵaý organdarynyń Dnepropetrovskidegi jarylystarǵa qatysty 6 nusqany qarastyryp jatqandyqtaryn málim etti.
Bul rette aıta keterligi, keshegi oryn alǵan jarylystar alǵash ret oryn alyp otyrǵan joq. 2011 jyly Dnepropetrovskide temir betondy jáshikte jarylys bolyp, bir azamat qaza tapqan edi.
Sarapshylardyń atap óýtinshe, bul jarylystardy qandaı da saıası sebeppen oryn alǵan degen nusqany aıtýǵa ázirshe erterek. Óıtkeni atalǵan qala qandaı da bir separatıstik nemese lańkestik uıymnyń shtab-páteri ornalasatyn oryn emes. Sonymen qatar lańkester nemese radıkaldar, máselen, kavkazdyqtar qalada panalap otyr dep te aıtýǵa bolmaıdy, bul olardyń da qoltańbasy emes.
Birqatar baıqaýshylardyń baǵalaýy boıynsha qaladaǵy qylmystyq toptardyń jáne olardy qalqan tutyp otyrǵan yqpal etýshi toptardyń is-áreketterine nazar aýdarý qajet. Sebebi olar turaqty túrde qalanyń mol qarjy júretin aktıvterin ıelený úshin bir-birimen básekeles bolyp, ymyrasyz kúres júrgizip keledi. Máselen, ol búkil eldegi bızneske yqpal etý úshin baqtalas bolyp kele jatqan dnepropetrovskilik jáne donetskilik toptardyń taıtalasy bolýy múmkin.
Al basqa sarapshylar dúr silkindirgen jarylystan saıası astardyń izin baıqap otyr. Naqty aıtqanda, olar bılik pen oppozıtsııa arasyndaǵy teketirespen baılanystyrýda. Olardyń paıymynsha, jarylystar eldiń qazirgi basshylyǵynyń qolyna erkindik beredi. Endi ol eldegi qaýipsizdiktiń jańa sharalaryn engizip, túrli oppozııalyq sherýlermen Eýro-2012 eýropalyq fýtbol birinshiligin ótkizbeı tastaýǵa, onyń ishinde sotty bolǵan burynǵy premer-mınıstr ıÝ.Tımoshenkony qorǵaýǵa talpynýdyń aldyn ala alady. Ekinshi jaǵynan jarylystardy oppozıtsııa uıymdastyrýy múmkindigi de atalyp ótýde. Óıtkeni olar eldegi jaǵdaıdyń turaqsyz ekendigin málimdep, túrli halyqaralyq qurylymdar tarabynyń nazaryn ózderine aýdarýy múmkin.
