ÁLEM APTA ІShІNDE: Davostaǵy forým - beıresmı úmit aptasy

Osy kúnderi dál sondaı pikirsaıystardy shoǵyrlandyrǵan alańdardyń biri álemge Davos forýmy degen ataýmen tanymal jylsaıynǵy Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým boldy. Forýmnyń negizin qalaýshy ári turaqty jetekshisi Klaýs Shvab 1971 jyly ony alǵash ret uıymdastyryp, Shveıtsarııaǵa álemniń jetekshi bıznesmenderi men saıasatkerleriniń basyn qosqan kezden bastap, kúntártibinde jahandyq problemalardyń keń spektri, atap aıtqanda ekonomıkalyq, áleýmettik jáne saıası máseleler egjeı-tegjeıli talqylanatyn iri halyqaralyq uıymǵa aınaldy.

Jyl saıyn qańtar aıynyń sońǵy kúnderi men aqpannyń basynda Davos taý shańǵysy demalys aımaǵynda álemniń eń yqpaldy tulǵalary memleket, úkimet basshylary, iri kásipkerler, ǵalymdar men basqa da sarapshylar beıresmı jaǵdaıda bas qosyp, halyqaralyq qarym-qatynastar aýqymyndaǵy mańyzdy ózgeristerdiń bolashaǵy týrasynda pikir almasady, Davos saıasatkerler úshin jańa málimdeme jasaý minberine, al ǵalymdar úshin jańa baılanystar men jetistikter almasý ornyna, qarjygerler úshin óz kúsh-qýatyn saralap, bolashaqqa jospar túzý alańyna aınalǵan.

Qańtardyń 23-27-si aralyǵynda osymen 43-shi ret ótip otyrǵan jylsaıynǵy sessııa «Turaqty dınamızm» uranymen uıymdastyrylýda. Aǵymdaǵy jyly forým aıasynda talqyǵa usynylǵan mańyzdy máseler qatarynda ekonomıkalyq ósimniń baıaýlaýy, álemniń jetekshi ekonomıkalarynyń týrbýlenttiligi, sondaı-aq ekologııa bar.

Forýmnyń negizin qalaýshy K.Shvabtyń atap ótýinshe, Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń basty maqsaty bıznes pen bılik ustanymyn úılestirýge umtylý jáne naqty sheshimder qabyldaýǵa kirisýge jeteleý bolyp otyr. Onyń atap ótýine qaraǵanda, búgingi tańda jahandyq ekonomıkany saýyqtyrýdyń mańyzdy sharttarynyń biri senim atmosferasyn qalpyna keltirý bolyp tabylady. Álemdik ekonomıkada jańa daǵdarys týyndaı qalǵan jaǵdaıda saıasatkerler men bızneske abaılap jáne de qyraǵy sharalar qabyldaýy qajet.

Onyń baǵalaýy boıynsha qazirgi tańda tabandylyqqa ne bolmasa ómirlik kúsh-qýatqa ǵana basa nazar aýdarý jetkiliksiz. Bul kúsh-jigerdi biriktirip, yntymaqtastyq jelisin qurýǵa ári ony barynsha keńeıtýge umtylý qajet.

Osy taqyryptardan bólek alqaly jıyn barysynda talqylaýǵa aýaǵa zııandy zattar men «parnıkti effektilerdiń» artýyna baılanysty másele de usynyldy. Sonymen qatar jahandyq jelide ıslamǵa qarsy materıaldardyń taralýy nátıjesinde jappaı qarsylyqtardyń ushyǵýymen baılanysty problemalar da qozǵalýda.

Aıtpaqshy, forým ashylar kúni Ulybrıtanııanyń Premer-Mınıstri Devıd Kemeron óziniń áleýetti saılaýshylaryna eldiń Eýropalyq odaq músheligine qatysty máselege baılanysty referendým ótkizýge ýáde berdi. Ol eldiń Eýropalyq odaqtan shyqqandyǵyn qalamaıtyndyǵyn, biraq Ulybrıtanııanyń EO-nyń belsendi múshesi bolyp qalýy úshin uıym barynsha básekege qabiletti ári tıimdi bolý kerektigin málimdedi. «Eýropalyq odaq jyldamdyqpen ári ıkemdilikpen is-qımyl jasaýǵa qabiletti bolýy kerek», - dedi ol. Sonymen qatar ol otandastaryn qandaı jaǵdaı bolsa da Ulybrıtanııa eýrovalıýta aınalymy aýmaǵyna qosylmaıtyndyǵyn basa aıtty.

Mundaı málimdeme amerıkandyq jáne eýropalyq iskerlik álemi ókilderi tarapynan alańdaýshylyq týyndatyp otyr. Degenmende olardyń basym bóligi Premer-Mınıstrdiń bul sózderi 2015 jyly ótetin parlamenttik saılaýda partııasynyń jeńisine oraı negizdelip otyrǵandyǵyn túsinedi de.

Biraq kelesi kúni-aq Halyqaralyq valıýta qory mamandary tarapynan pessımıstik málimdeme jasaldy. HVQ mamandary ótken jyly Eýropada bastalǵan retsessııa aǵymdaǵy jyly da óz jalǵasyn tabady dep sanaıtyndyqtaryn jetkizip otyr. Qordyń jańa baǵalaýlaryna sáıkes, álemdik ekonomıkadaǵy ishki jalpy ónim ósiminiń qarqyny aǵymdaǵy jyly buǵan deıin kútilgen 3,6 paıyz emes, 3,5 paıyz kólemin quramaq. Bul oraıda aıta keterligi, álemdi ekonomıkanyń turaqty damýyna dál osy eýroaımaq zor qater tóndiretin bolady.