ÁLEM APTA ІShІNDE: Davos aptalyǵy - birlikten basqasynyń barlyǵy talqyǵa túsýde
MÁSKEÝ. 28 qańtar. QazAqparat /Narymbek Ysmaǵulov/ - Álemdik qarjy daǵdarysyndaǵy kezekti quldyraýdy kútip otyrǵan álemniń kóptegen elderi óz josparlarynyń negizine ekonomıkadaǵy saýyqtyrý sharalary týraly máselelerdi qoıyp otyr.
Daǵdarys aǵymdaǵy jyldyń ózinde-aq belgi beretindigine eshkim de shúbá keltirmeıdi. Eýroaımaqtaǵy jaǵdaı jaqsaratyn túr kórsetpeıdi, sonymen qatar ekonomıkasy kóshbasshy sanalatyn AQSh-ta da ázirshe senimdi ósim pash etilip otyrǵan joq.
Osylarmen qatar jaqyndap kele jatqan jahandyq qaterdiń qaýiptiligi arab álemindegi birqatar elderde saqtalyp otyrǵan saıası shıelenisken jaǵdaımen, ásirese, Irandaǵy jaǵdaıdyń birqalypty bolmaýynan kúsheıip keledi. Eger de álemdik ekonomıkalyq trendterdiń ózin qalaıda bir joldarmen boljaýǵa ári oǵan jaýap retinde naqty sharalar keshenin sáıkestirip daıyndaýǵa bolatyn bolsa, al saıası boljaý jekeleı alǵanda odan da baısaldy táýekeldermen baılanysty. Bul rette, eń bastysy, adamı faktordy boljaý múmkin emestigi basty táýekel bolyp otyr.
Osy aptada shamamen álemniń 40 eliniń myńdaǵan kompanııalary men uıymdary Shveıtsarııanyń Davos qalasynda ortaq alańda bas qosty. Alqaly jıynǵa qatysýshylar álemdik saıasat pen ekonomıkada oryn alyp jatqan basty tendentsııalardy talqylaıdy, olardy tıimdi eńserýdiń ortaq túsinikteri men ádis-tásilderin tabýǵa tyrysyp baǵady. 25 qańtarda, sársenbiniń sátinde bastalǵan Búkilálemdik ekonomıkalyq forým 29 qańtarǵa deıin jalǵasady. Ártúrli elderdiń beldi de bedeldi sarapshylary bas qosqan kezdesýdiń basty taqyryby «Uly tranformatsııa: jańa modelder qalyptastyrý» dep jarııalanǵan.
Aǵymdaǵy jyly forýmǵa rekordtyq qatysýshylar, naqty aıtqanda 2,6 myńnan astam adam jınalyp otyr. Olardyń qatarynda Germanııanyń federaldy kantsleri Angela Merkel, Ulybrıtanııanyń Premer-Mınıstri Devıd Kemeron, AQSh-tyń qarjy mınıstri Tımotı Gaıtner, Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýn Halyqaralyq valıýta qorynyń taratýshy dırektory Krıstın Lagard, Dúnıejúzilik bankiniń prezıdenti Robert Zellık syndy tanymal tulǵalar bar. Davos kezdesýi barysynda ondaǵan jalpy otyrystar men semınarlar, sonymen qatar memleket qaıratkerleriniń ózara kezdesýleri ótedi.
Bul kezdesýlerdiń qanshalyqty jemisti bolatyndyǵy ázirshe belgisiz, degenmen alǵashqy kúnniń pikirsaıysy qandaıda bar bir ámbebap retsept daıyndaýdyń múmkin emestigin aıqyn kórsetip otyr. Ártúrli elderdiń ókilderi kezekti márte ózindik ustanymdaryn jarııa etip, bolashaqqa qatysty paıymdaryn egjeı-tegjeıli áńgimeledi, biraq ta bárine ortaq pátýaǵa kelý múmkin bolmady. Tek qana qatysýshylardyń negatıvti boljamdary ǵana bir-birine uqsas shyǵyp jatty. Máselen, sarapshylar taıaý jyldardaǵy yqtımal stsenarııler qatarynda ekonomıkalyq basqarý júıesinde qalyptasyp otyrǵan daǵdarysty, jumyssyzdyqtyń keńeıýin, baılar men kedeıler bolyp odan ári jiktelýin, azyq-túlik pen energııa resýrstarynyń tapshylyǵyn jáne jekelegen memleketter men óńirlerde oryn alǵan jappaı qarsylyq qozǵalystaryn atady.
Іs júzinde kezekti kúntizbe kezeńinde álemdik qoǵamdastyq betpe-bet kelip otyrǵan júıeli problemalar toptamasy adamzat qaterli shekke jaqyndap kele jatqanyn kórsetedi, odan keıin álemdik qurylymdardyń jańa tártipteri bastalatyn múldem basqa silkinister oryn alýy múmkin.
Búginde barlyq halyqaralyq oıynshylar ıe bolyp otyrǵan tabıǵı resýrstar, komýnıkatsııalar, tehnologııalar men tájirıbeler zamanaýı qaterlerdi sátti eńserý úshin barlyq jaǵdaıdy qalyptastyrady.
Degenmen búgingi pikirsaıystarǵa jetispeı turǵan biregeı ári mańyzy tetik - ol barlyq elder men uıymdar arasyndaǵy birlik pen baǵalaý uqsastyǵy bolyp otyr. Birneshe tarap qatysatyn kez-kelgen is-sharanyń sátti ótýi árqashan da olardyń kelisimge jáne bir sheshimge kelý múmkinshilikterine táýeldi ekendigi barshaǵa aıan. Búginde álemdik oıynshylardyń is-áreketteri tek osy trendti qalyptastyra ǵana alady.
