ÁLEM APTA ІShІNDE: «DAISh» Eýropada dúrbeleń bastaǵany ma?
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan aptada álem qaýymdastyǵynyń nazary Túrkııa astanasyndaǵy lańkestik pen «Volkswagen» avtokontserni tóńireginde týyndaǵan daý-damaıdyń tyńnan túleı túskenine nazar aýdarǵan bolatyn. Este bolsa, ótken senbide Ankara shaharynda oryn alǵan jarylystyń saldarynan beıbit sherýge shyqqan 99 adam mert bolyp, 500-den astamy túrli deńgeıde dene jaraqatyn alǵan bolatyn. Al osy beısenbide Germanııa avtomobıl óndirisiniń alyby «Volkswagen» kompanııasy óz tarıhyndaǵy kólikterin keri qaıtaryp alýǵa baǵyttalǵan eń aýqymdy sharanyń bastalǵanyn jarııa etken edi.
Ankaradaǵy dúrbeleń
Senbi kúni túrik eliniń astanasy Ankaranyń ortalyq temir jol vokzaly aýdanynda arasyndaǵy jıligi ne bári birneshe sekýndty quraǵan qýatty eki jarylys oryn aldy. Jarylǵysh qurylǵylar «Eńbek, beıbitshilik, demokratııa» sherýine qatysýshylar jınalǵan jerde iske qosyldy.
Osy oqıǵadan keıin Túrkııa Premer-Mınıstri Ahmet Dáýitoǵly kúsh-qýat qurylymdary ókilderiniń qatysýymen shuǵyl jıyn ótkizdi. «Bul qandaı da bir topqa nemese saıası uıymǵa qarsy jasalǵan shabýyl emes. Bul tolyqtaı alǵanda bizdiń elimizge jasalǵan shabýyl», - dep málimdedi A.Dáýitoǵly.
Sonymen qatar eldiń Premer-Mınıstri oryn alǵan shabýyldy qarashanyń 1-i kúni ótetin el parlamentinde merziminen buryn ótetin saılaýda daýys berýi tıis saılaýshylarǵa yqpal etýge baǵyttalǵan áreket dep baǵalaıtyndyǵyn bildirdi.
Osydan keıin saılaýaldy baǵdarlamalaryn tanystyrý úshin óńirlerge atanyp ketken saıasatkerler saparlaryn doǵaryp Ankaraǵa oraldy. Elde lańkestik áreketterden qaza tapqandarǵa qurmet kórsetý úshin úsh kúndik aza tutý kúni jarııa etildi.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Túrkııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵanǵa Ankara qalasynda bolǵan terrorlyq aktige baılanysty kóńil aıtý jedelhatyn joldady. Jedelhatta qaıǵyly oqıǵanyń saldarynan beıbit sherýge qatysqan kóptegen jazyqsyz azamattar qaza tapqany jáne zardap shekkeni týraly habardy Elbasy zor kúızelispen qabyldaǵany aıtylǵan. Nursultan Nazarbaev barsha Qazaqstan halqynyń jáne jeke óziniń atynan baýyrlas túrik halqyna, qaza tapqandardyń otbasylary men jaqyndaryna kóńil aıtyp, zardap shekkenderdiń tezirek saýyǵyp ketýine tilektestik bildirdi.
Tergeý derekterine sáıkes, Túrkııa tarıhyndaǵy eń qandy qyrǵyndy 2 jankeshti jasaǵan. Onyń aty-jónderin polıtsııa qyzmetkerleri lańkestik ornynan alynǵan DNK saraptamalary negizinde anyqtap otyr.
Resmı derekterge sáıkes, lańkestik áreketterden 99 adam qaza tapty. Túrli deńgeıde dene jaraqatyn alǵandardyń sany bes júzden asyp jyǵylady. Bul lańkestikti ázirshe birde-bir uıym óz moınyna alyp otyrǵan joq. Degenmen, túrik bıligi negizgi kúdikti retinde «DAISh» sodyrlaryn nysanaǵa alyp otyr. Biraq, munan ózge de nusqalar qarastyrylý ústinde.
Belgili bolyp otyrǵandaı, eki jankeshtiniń biri ótken jyldyń jazynda Túrkııanyń Sýrých qalasynda lańkestik uıymdastyrǵan «DAISh» uıymynyń sodyry Abdýrrahman Alagozdyń aǵasy - ıÝnýs Amır Alagoz. Ekinshi jankeshti de atalǵan lańkestik toptyń múshesi Omer Denız Dýndar.
Tergeý organdary Ankara men Sýrýchtaǵy lańkestik áreketter barysynda paıdalanylǵan jarylǵysh zattardyń birdeı ekendigin aıtýda. Lańkestik áreketterdi tergeý áli jalǵasýda. Aıta keterligi, Ankara soty buqaralyq aqparat quraldaryna lańkestik týraly aqparattardy jarııa etýge tyıym saldy.
«Volkswagen» daýǵa qaldy
Beısenbi kúni Germanııanyń «Volkswagen» avtokontserni qorshaǵan ortaǵa zııandy shyǵaryndylardy tómendetip kórsetetin baǵdarlamamen qamtamasyz etilgen, dızeldi qozǵaltqyshy bar 8,5 mln. avtomobılin keri qaıtaryp alýǵa sheshim qabyldaǵanyn jarııa etti.
«Volkswagen» kontserni Germanııadaǵy shamamen 2,4 mln avtomobılin qosa alǵanda, Eýroodaq elderindegi shamamen 8,5 mln. avtomobılin keri qaıtaryp alady», - delingen kontsernniń aqparatynda.
Kólikterdi keri qaıtaryp alý 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastalady. Kólikterdiń aqaýyn joıý shyǵyndaryn avtokontsern tolyǵymen óz moınyna alady. Kompanııa ókilderi «Volkswagen», «Audi», «SEAT» jáne «Skoda» avtomobıl brendteriniń ıelerine habarlasady. Munan bólek, kólik alǵan árbir azamat temir tulparynyń keri qaıtarylýǵa jatatyndyǵyn ne bolmasa jatpaıtyndyǵyn kompanııa saıtynan da anyqtaı alady.
Sharanyń qansha merzimge sozylatyndyǵyn eshkim de aıta almaıdy. Óıtkeni, problemany sheshýdiń ádisi kólikterdiń erekshelikterine baılanysty qıyndyqtar týyndatady. Eń qarapaıym sheshim eki lıtrlik týrbodızeldi kólikterde. Sebebi, mundaı mashınalarǵa jańa baǵdarlamalyq qamtamasyz etý ornatyla salady. Al motorynyń kólemi 1,2 jáne 1,6 lıtrlik kólikterdiń qurylymyna tehnıkalyq ózgertýler engizýge týra keledi.
Aıta keterligi, amerıkandyq akter Leonardo Dı Kaprıoǵa tıesili «Appian Way» prodıýserlik kompanııasy men «Paramount Pictures» kınokompanııasy «The New York Times» jýrnalısi Djek ıÝıngtiń «Volkswagen» kontserndegi daý-damaı týraly bolashaqta jazatyn kitabyn ekrandaýǵa quqyq aldy.
Esterińizge sala keteıik, Germanııanyń «Volkswagen» zaýyty osy jyldyń qyrkúıek aıynda kontsern avtomobılderinde ekologııalyq synaqtan ótý barysynda aýany lastaıtyn shyǵaryndylar kórsetkishin qasaqana tómendetip kórsetetin baǵdarlama anyqtalǵannan keıin daýǵa qalǵan edi.
Amerıka Qurama Shtattary elde 2009-2015 jyldary satylǵan «Volkswagen» jáne «Audi» markaly shamamen 500 myń kólikti kontsernge keri qaıtaryp alýǵa mindettegen bolatyn. Munan bólek, avtogıgant 18 mlrd. dollar kóleminde aıyppul men sot shyǵyndaryn óteýi múmkin.
AQSh-tan bólek Eýropa men Azııanyń birqatar elderinde kontsernge qatysty tergeý amaldary bastalyp ketti. Kompanııa málimetinshe, búginde búkil álemde «alaqol» baǵdarlamamen qamtamasyz etilgen kólikterdiń sany 11 mln-ǵa jýyqtaıdy.
Osy oqıǵadan keıin kontsern basshysy Martın Vınterkorn qyzmetinen ketti. Onyń ornyn «Porsche» kompanııasynyń basshysy Mattıas Mıýller basty. Aıta keterligi, taıaýda ǵana kompanııanyń taǵy bir top-mendjeri, Skoda kompanııasy basqarmasynyń tóraǵasy Vınfrıd Faland ta qyzmetimen qosh aıtysty.
