ÁLEM APTA ІShІNDE: BUU Qaýipsizdik keńesi «Boko haram» tobyna qarsy is-qımyldardy kúsheıtpek

Este bolsa, sársenbi kúni álemdik buqaralyq aqparat quraldary 5 mamyr kúni «Boko haram» ekstremıstik uıymy sodyrlarynyń eldiń soltústik-batysyndaǵy Gamborý-Ngala qalasyna saýytty kólikpen shabýyl jasaǵandyǵyn jarysa jarııalaǵan edi. Olar úılerdi, dúkenderdi órtep, jergilikti halyqty oq astyna alǵan bolatyn. Jarty kúnge sozylǵan shabýyl saldarynan shamamen 300 adam qaza taýyp, qalanyń kúl-talqany shyqty. Sonymen birge osy kúnderi Kamerýnmen shekaralas aýmaqtaǵy kópir jarylyp, 30 adam qaza tapqan-dy. Qutqarýshylardyń boljamynsha, úıindi astynda áli de kóptegen adamdar bolýy múmkin.

Djıhattyń jańa maıdany

«Boko Haram» («batystyq qurylym - kúná» - aýdarmasy) - 2002 jyly qurylǵan radıkaldy dinı qarýly uıymnyń beıresmı ataýy. Onyń resmı arab ataýy «Paıǵambar ilimin taratýǵa jáne djıhadqa berilgen adamdar» dep aýdarylady. Bastapqyda olar batystyq bilim berý júıesiniń elde taralýyna kedergi keltirgen edi. Biraq 2009 jyldan beri Nıgerııanyń soltústiginde ıslam memleketin qurý maqsatyn ustanýda. 2009 jyly bul uıymnyń tuńǵysh kóshbasshysy Muhammed ıÝsýf ólgennen keıin «Boko haramǵa» Ábýbakar Shekaý basshylyq jasaıdy.

Top Nıgerııanyń soltústiginde zor qoldaýǵa ıe. Ásirese, qaıyrshy kúıge túsken aýyl turǵyndary bul uıymǵa jan-jaqty qoldaý bildiredi. Sońǵy jyldary onyń qyzmeti lańkestik jasaý, úkimettik kúsh-qurylymdarǵa, beıbit turǵyndarǵa, BUU keńselerine shabýyl baǵytyna oıysyp barady. ıAǵnı, tolyqtaı alǵanda uıym bılikti qantógispen jeńip alýǵa úmitti.

Búginde «Boko haram» uıymy sodyrlarynyń moınynda 2009 jyldan beri jazyqsyz óltirilgen 3 myń adamnyń qany bar. Tek 2013 jyldyń ózinde ǵana sodyrlar 1,5 myń adamdy ajal qushtyrdy. Aǵymdaǵy jyldyń aqpanynda sodyrlar Nıgerııanyń soltústik-shyǵysyndaǵy Býnı-ıAdı qalasynyń mektep ınternatyn órtep jiberip, sonyń saldarynan 29 oqýshy bala qaza tapty.

AQSh bul toptyń «Ál-Kaıda» uıymymen baılanysy bar ekendigin joqqa shyǵarmaıdy ári AQSh Kongresiniń 2011 jylǵy esebinde «Boko haram» «lańkestik ári qaýip tóndiretin» uıym retinde ataldy. Búginde onyń Nıgerııadan tysqary aýmaqtaǵy belsendi is-qımyldaryn dáleldeıtin naqty aıǵaqtar joq. Alaıda, sarapshylar álemdegi basqa da lańkestik uıymdarmen olardyń jumystarynyń úılesimdiligi bolýy múmkin ekendigin aıtýda.

Urlanǵan oqýshylar

Sáýirdiń 14-inen 15-ine qaraǵan túnde eldiń soltústigindegi Boron shtatynyń Chıbok qalashyǵynda «Boko haram» sodyrlary 12-15 jas aralyǵyndaǵy 300-ge jýyq oqýshyny urlap ketti. Degenmen, olardyń tek 53-i qana sodyrlar qolynan qashyp qutyla aldy. Al 4 mamyr kúni Varabe aýylynan taǵy 11 oqýshy urlandy. Sonymen birge sodyrlar aýyl turǵyndarynyń maldaryn, azyq-túlikterin tartyp alyp ketti. Kýágerlerdiń aıtýynsha, tún ishinde kelgen qarýly sodyrlar jataqhanada turatyn barlyq boıjetken qyzdarǵa azyq-túlikterdi avtobýsqa tıeýge, odan keıin ózderiniń de otyrýyna buıryq bergen. Al jataqhana kúzetshisi oqqa ushqan. Qazirgi ýaqytta 223 oqýshynyń qaıda ekendigi belgisiz bolyp otyr.

Tártipti saqtaýǵa qajetti qarýly kúshtiń ári zamanaýı baılanys quraldarynyń bolmaýy saldarynan Nıgerııanyń soltústik aýdandarynda úkimettik kúsh-qurylymdar mundaı jaıttarda jedel áreket etý jáne bala urlaýdyń jolyn kesý múmkindigine ıe bola almaýda.

Dúısenbi kúni halyqqa jarııa etilgen beıne úndeýde «Boko haram» tobynyń kóshbasshysy onyń toby balalardy urlaǵandyǵyn ári qyzdarǵa bilim alýdyń esh qajeti joq, olar turmysqa shyǵýlary tıistigin aıtqan. Buǵan qosa ol qyzdardy satatyndyǵyn da ashyq málimdegen.

Nıgerııa bıligi urlanǵan balalardy izdeýge barlyq kúsh-jigerlerin jumsaıtyndyqtaryn aıtýda. Biraq, áli kúnge deıin urlanǵan birde-bir qyz tabylmady. Tipti, olardyń qaı jerde bolýy múmkin ekendigi týrasynda boljam da joq. Amerıkandyq vedomstvolardyń málimetterinshe, birqatar qyz kórshiles Kamerýn men Chad eline jetkizilip, ol jaqta árqaısy nebári 12 AQSh dollaryna satylǵan.

Nıgerııa bıligi qajetti aqparat bergen adamǵa 300 myń dollar kóleminde syıaqy da taǵaıyndady. Biraq, urlanǵan balalardyń ata-analary men shtat turǵyndary bıliktiń bul áreketteri esh nátıje bermeıtindigin, sondyqtan syrttan kómek kerektigin aıtýda.

Dál osy qylmystar BUU Qaýipsizdik keńesiniń kezekti otyrysynda tyńǵylyqty qaralyp, onda bala urlaǵandardyń is-áreketteri aıyptaldy ári olardy tez arada bosatý talap etildi. Buǵan qosa, Qaýipsizdik keńesi Nıgerııa úkimetiniń is-qımyldaryn maquldap, halyqaralyq qoǵamdastyqty qutqarý operatsııasyn júrgizýge qol ushyn berýge shaqyrdy.

Qazirdiń ózinde Ulybrıtanııa, Frantsııa jáne Qytaı memleketteri Nıgerııaǵa kómek usynyp otyr. AQSh Prezıdenti Barak Obama da Amerıkanyń urlanǵan qyzdardy qutqarý úshin «barlyq múmkinshilikterin» sarqa paıdalanatyndyǵyna ýáde etti. Qazirgi ýaqytta AQSh-tan áskerı qyzmetshiler toby men kelissózder boıynsha mamandar Nıgerııaǵa attanǵany belgili.