ÁLEM APTA ІShІNDE: BUU Bas Assambleıasynyń 67-shi sessııasy - taptaýryn problemalardy sheshýge jańa umytylys

Seısenbi, 25 qyrkúıek kúni Nıý-Iorktegi BUU-nyń shtab-páterinde uıymnyń Bas Assambelıasynyń 67-shi sessııasy óz jumysyn bastady. 25-29 qyrkúıek aralyǵynda ótetin jalpy saıası pikirsaıysqa qatysýshy elderdiń memleket, úkimet jáne syrtqy saıası vedomstvolarynyń basshylary shaqyrylǵan.

Kún tártibinde - uıymnyń 193 múshesiniń barlyq keńistigindegi oryn alyp otyrǵan janjaldardy álemdik deńgeıde retteý problemalary. Degenmen bul kúnderi saıası kóshbasshylardyń nazary Taıaý Shyǵystaǵy ahýalǵa, onyń ishinde Sırııadaǵy qarýly qaqtyǵystar men Irannyń ıadrolyq baǵdarlamany damytýyna erekshe aýdy desek te bolady.

Barlyq belgileri boıynsha azamattyq soǵysqa sáıkesetin ári qazirdiń ózinde 20 myńnan adam mert bolǵan Sırııadaǵy ishki qaqtyǵystar  is júzinde sóz sóılegenderdiń barlyǵynyń da nazary aýǵan eń basty taqyryptardyń birine aınaldy.

Bul rette AQSh Prezıdenti Barak Obama pikirsaıysqa barynsha ekpin berdi. Ol Sırııa basshysy Bashar Asadty Memleket basshysy qyzmetinen ketýge shaqyryp, eldiń bolashaǵy «óz halqyn qyryp-joıatyn dıktatorǵa» tıesili bolmaýy kerektigin basa aıtty. Bul rette sırııalyq jáne ırandyq rejimdi bir-birimen baılanystyrǵan B.Obama Tehrannyń Damaskini halyqqa qarsy kúreste belsendi qoldap otyrǵandyǵyn ári óńirdegi lańkestik toptardyń kúsheıýine qol úshin beretindigin erekshe atap ótti. AQSh basshysy sonymen qatar ıadrolyq qarý alý perspektıvasy Izraıldiń jer betinen joıylýyna, Parsy shyǵanaǵy elderiniń qaýipsizdigine jáne de tolyqtaı alǵanda álemdik ekonomıkanyń damýyna qaýip tóndiretindigine nazar aýdartty.

BUU minberinen sóz alǵan Izraıldiń Premer-Mınıstri Bınıamın Netanıahý halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna qatysty «qyzyl jeli» engizip, qatań sharalar qabyldaýy qajettigin málimdedi.

Oǵan qoldaý bildirgen Frantsııa Prezıdenti Fransýa Olland ıran basshylyǵyn nátıjeli kelissózder júrgizýge májbúrleý úshin Parıjdiń Tehranǵa qarsy jańa sanktsııalar engizýge daıyn ekendigin pash etti. Sonymen qatar Frantsııa basshysy Sırııadaǵy ahýalǵa qatysty oıyn jetkize kele bul eldegi jańa úkimetti qoldaýǵa daıyn ekendigin bildirdi. Bul oraıda ol BUU-ny óńirdegi oppozıtsııaǵa qoldaý bildirip, qaýipsizdigin qamtamasyz etýge shaqyrdy.

Barynsha radıkaldy sheshim usynǵan Katar emıri Halıfa ben Hamad Ál-Tanı boldy. Ol arab elderi Sırııadaǵy ahýalǵa aralasýy qajettigin basa aıtyp, BUU Qaýipsizdik keńesiniń qabiletsizdigi aıasynda naqty sheshim qabyldaýǵa úndedi. Degenmen mundaı sheshimdi kóptegen arab elderiniń kóshbasshylary qoldaı qoıǵan joq. Máselen, Egıpet prezıdenti Muhammed Mýrsı sheteldik áskerı ınterventsııa qaýpin joqqa shyǵaratyn sharalardy ǵana qoldaýǵa daıyn ekendigin ashyq aıtty.

Bul pikirtalastar barysynda Reseı ustanymy buǵan deıingi baǵytynan taıǵan emes. Alyp el buǵan deıin Sırııadaǵy jaǵdaıǵa syrttan aralasý ahýaldy odan ári qıyndatyp jiberedi, al ony tek dıalog arqyly ǵana sheshýge bolady degen ustanymda edi.  Saıası pikirsaıystyń ekinshi kúninde ótken BUU Qaýipsizdik keńesine múshe elder syrtqy ister mınıstrleriniń otyrysynda RF syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy Sergeı Lavrov áskerı aıla-sharǵy qoldanýǵa bolmaıdy, al nátıjege kelissózder arqyly jáne ymyraǵa kelý arqyly qol jetkizý kerek degen pikirin bildirdi. Mundaı ustanymdy Qytaı jáne basqa da birqatar elder alǵa tartyp otyr.

Iran Prezıdenti Mahmýd Ahmadınejadtyń sóz sóıleýi kezinde ádettegideı amerıkandyq jáne ızraıldyq delegatsııa otyrys zalynan aldyn ala shyǵyp ketti.  Ol álemdik qoǵamdastyqty bir top eldiń jańa qaýip-qaterlerge shaqyrýyn qabyldamaýǵa shaqyrdy. Onyń paıymynsha, Taıaý Shyǵystaǵy aýqymdy soǵystyń negizgi qaýip-qateri tek Tel-Avıvten keledi.      

Al sırııa tarabynan Nıý-Iorkke syrtqy ister mınıstri Valıd Ál-Mýallem keldi. Degenmen, onyń tarabynan qandaıda bir málimdeme jasalǵandyǵy týraly aqparat joq. Tek belgili bolyp otyrǵandyǵy, ol  Kýba, Malaızııa, Iran, Reseı jáne basqa da birqatar elderdiń syrtqy ister mınıstrlerimen kezdesý ótkizdi.