ÁLEM APTA ІShІNDE: Bostondaǵy lańkestik, Vashıngton lańkestikke qarsy qylyshyn qynynan sýyrmaq

Dúısenbi, 15 sáýir kúni jyl saıyn dástúrli túrde ótkiziletin sporttyq shara Boston marafony barysynda máre syzyǵyna taqaý, jankúıerler arasynda ornatylǵan jasandy eki jarylǵysh zat iske qosyldy.

Lańkestik áreket saldarynan úsh adam qaza tapsa, onyń biri 8 jastaǵy bala. 170-ten astam adam túrli dene jaraqatyn aldy. Ondaǵan adam áli kúnge deıin aýrýhanada, olardyń basym bóligi aıaqtarynan aýyr jaraqat alǵan. Jarylǵysh zat 12 sekýndtyq jıilikpen birinen keıin ekinshisi iske qosylǵan.

Oqıǵa oryn alǵannan keıingi alǵashqy saǵattarda AQSh Prezıdenti Barak Obama el halqyna shuǵyl málimdeme jasap, jarylystardyń uıymdastyrýshylaryn taýyp, jazaǵa tartýǵa ýáde etti. Prezıdent sondaı-aq búkil el aýmaǵynda qaýipsizdikti kúsheıtýge tapsyrma berdi. al beısenbi kúni zaıybymen Bostonǵa at basyn burǵan B.Obama zardap shekkendermen kezdesý ótkizip, taǵy bir márte halqyna málimdeme jasady.

Tergeý amaldaryn júrgizgen Federaldyq tergeý bıýrosy jarylǵysh zattyń kúshi barynsha tómen bolǵandyǵyn ári qandaı da bir arnaıy ónerkásiptik qospalarsyz qoldan jasalǵandyǵyn málimdedi.

Al sársenbi kúni AQSh-tyń Federaldyq tergeý bıýrosy Bostondaǵy jarylystarǵa kúdikti retinde eki adamnyń sýretin qarastyryp, azamattardan olardyń kim ekendikterin anyqtaýǵa qolǵabys etýdi surady. «Bul adamdardy bireýler bilýi tıis», - dedi FTB ókili Rıchard Delore. Tergeýshilerdiń baılamynsha, olar jarylǵysh qurylǵylardy ózderiniń arqa qorjyndarynda alyp kelgen. FTB fotosýretter men beınejazba jarııa etilgennen keıingi birneshe saǵattan soń halyqtan birinshi únqatýlar túse bastaıtynyna úmitti. Úmit aldanǵan joq. Sál keıinirek olardyń Soltústik Kavkaz týmalary 19 jastaǵy Djohar Tsarnaev pen onyń aǵasy 19 jastaǵy Tamerlan ekendigi belgili boldy. Olardy marafonshy, Bostondaǵy jarylys barysynda aıaǵynan aıyrylǵan azamat tanyp, qaskóılerdi jarylystan birneshe mınýt buryn kórgendigin aıtty.

Juma kúni Ýotertaýnda lańkestikke qarsy kúshter kúdiktilerdi ustaý boıynsha arnaıy operatsııa júrgizdi. Nátıjesinde kóptegen oq tıgen úlken Tsarnaev aýrýhanada jantásilim etip, inisi boı tasalady. Biraq ol uzap kete almady. Ony ustaýǵa júzdegen polıtsııa qyzmetkerleri qatysty. Dj.Tsarnaev Charlz ózeni mańynda tabyldy. Ol jaǵalaýdaǵy úılerdiń biriniń aýlasynda turǵan qaıyqqa jasyrynǵan. Ony ustaý barysynda granatalar qoldanylyp, kúdikti aýyr jaraqat aldy. Polıtsııada, Federaldy tergeý bıýrosy da oǵan medıtsınalyq kómek kórsetiletindigin aıtýda. Jalpy aǵaıyndylar, lańkestik jasaý, polıtsııa qyzmetkerin óltirý, dúkenderge qarýly shaýyl jasaý jáne kólik urlaý faktileri boıynsha kúdikti retinde qarastyrylýda.

Bul kúnderi Boston óli qalaǵa aınalǵandaı. Juma kúni qalada mejelengen barlyq is-sharalar keıinge shegerilip, qoǵamdyq kólkter jumystaryn toqtatsa, oqý oryndarynda sabaq bolǵan joq. Bostonda jáne megapolıske taqaý ornalasqan taǵy 6 qalada tótenshe jaǵdaı rejimi engizildi. Aıta keterligi, kúni keshe ǵana Bostonnan 80 shaqyrym jerdegi Nıý-Bedford qalasynda lańkestikke qatysy bar degen kúdikpen eki erkek, 1 áıel qolǵa túskendigi habarlandy.

Amerıkandyq BAQ-qa suhbat bergen kúdiktilerdiń aǵasy Rýslan Tsarnaevtiń aıtýynsha, otbasy tolyq qurammen 2000 jyldardyń basynda Túrkııadan AQSh-qa turaqty turý úshin kóship kelgen. Oǵan deıin Tsarnaevtar Mahachkalada turǵan, al ol jerge Qyrǵyzstannan qonys aýdarǵan. Kúdiktilerdiń ata-analary Reseıge qaıta kóship ketip, qazirgi ýaqytta Daǵystanda turady. Aǵaıyndy Tsarnaevtardyń túrik azamattyǵy bar.

Eki jyl buryn aǵaıyndylardy FTB sheteldik ekstremıstik aǵymdarǵa qatystylyǵyn tekserý úshin tergeýge shaqyrǵan. Biraq ta olardyń qandaı da lańkestik uıymǵa qatysty ekendikteri anyqtalmaǵan.

Reseı taraby aǵaıyndy Tsarnaevtardyń qandaı da bir qylmysqa ne bolmasa ekstremıstik áreketterge qatystylyǵy týraly aqparattardyń joq ekendigin málimdedi.

Jekelegen sarapshylardyń paıymynsha, aǵaıyndylar dinı ekstremızm ıdeıalaryna moıynsunyp, Túrkııa men Sheshenstan aýmaǵynda is-áreket jasaıtyn qandaı da bir toppen baılanysty bolǵan.

Sonymen qatar birqatar baıqaýshylardyń atap ótýinshe, AQSh pen Reseı qarym-qatynasy arasyna syzat túsýi jalǵasyp otyrǵan ýaqytta Bostondaǵy lańkestik áreketke Reseı týmasynyń qatysýy ekijaqty qarym-qatynasty odan ári ýshyqtyryp jiberýi múmkin. Qalaı bolǵanda da bul faktini amerıkandyqtar birjaqty qabyldaıdy, ıaǵnı burynǵy KSRO tarabynan lańkestik qater áli de bolsa joıylǵan joq, dep sanaıdy.

AQSh Memlekettik hatshysy Djon Kerrı juma kúni Bostondaǵy lańkestik áreketterdi uıymdastyrýshylardyń shyǵý tegine qatysty gıpoteza qurýǵa nıetti emes ekendigin málimdep, lańkestikpen kúreste halyqaralyq yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn basa aıtty. Óz kezeginde RF Prezıdentiniń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov Reseıdiń amerıkandyq bılikten Bostonda oryn alǵan jaıtqa oraı resmı aqparat kútetindigin aıtyp otyr.

Endigi ýaqytta Vashıngtonnnyń jiti nazary Taıaý Shyǵystan Kavkazǵa deıin aýatyndyǵy boljanýda. Alaıda Aýǵanstandaǵy Halyqaralyq kúshterdiń shyǵarylýyna óz áserin tıgizetindigi jaıynda aıtýǵa áli erte. Degenmen álemdik lańkestikpen, ekstremızmmen kúresti kúsheıtý jáne «turaqsyz núktelerdegi» jańa operatsııalar kóp kúttirmeıtin sııaqty.