ÁLEM APTA ІShІNDE: Aýa raıynyń jaısyz bolýy saldarynan azyq-túlik daǵdarysy ýshyǵyp keledi

Al Qazaqstan aýyr atletıkadan London Olımpıadasynyń chempıondary Zúlfııa Chınshanlo, Maııa Maneza, Svetlana Podobedova, Ilıa Ilın jáne jeńil atlet Olga Rypakovany qarsy aldy. Búgin 2012 jylǵy Olımpıadanyń sońǵy kúni, qazaqstandyq boksshylar HHH  jazǵy oıyndar «altyny» úshin jekpe-jekterin jalǵastyrady. Serik Sápıev pen Ádilbek Nııazymbetovke búkil Alash jurty jankúıer bolyp otyr.

Koreı Halyqtyq Demokratııalyq Respýblıkasynda oryn alǵan sý tasqyny kezinde qaza tapqandardyń sany 170 adamǵa jetti. Sonymen qatar taǵy da 400 adam iz-tússiz joǵalǵandar qatarynda. Osy elde shamamen 80 myń adam óz úılerin tastap shyǵýǵa ne bolmasa baspanasyz qalýǵa májbúr. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵynyń dándi daqyldary da aıtarlyqtaı zardap shekti. Bul eldi azyq-túlikpen qamtamasyz etýde aıtarlyqtaı qıyndyqtar týyndatyp, tipti asharshylyqqa jol bastaýy da múmkin.  Úndistan men Qytaıda da adamdar qaza taýyp, kóptegen  ǵımarattardy sý shaıyp ketti. Aýa raıynyń jaısyz bolýy saldarynan álemdik naryqtaǵy azyq-túlik baǵasy kúrt kóterildi. Baǵanyń kóterilýine  Brazılııadaǵy mezgilsiz túsken jaýyn-shashyn, AQSh-taǵy alapat qurǵaqshylyq jáne Reseıdegi azyq-túlik qıynshylyqtary basty sebep bolýda. Indonezııada maýsymdyq jaýyn-shashynnyń keshigip bastalýy men Avstralııadaǵy qurǵaqshylyq baǵanyń kúrt ósýiniń negizgi alǵysharttarynyń birine aınalýda. Baǵa ósimi 2007-2008 jyldary oryn alyp, kóptegen kedeı elderdi turalatyn jibergen azyq-túlik daǵdarysynyń qaıtalaný múmkindigi týraly qaýipti de kúsheıtip barady. Sol jyldary azyq-túlik baǵasynyń kúrt kóterilýi Gaıtıden bastap, Egıpetke deıingi aralyqqa qonys tepken kóptegen elderdegi tártipsizdikterge ákelgen bolatyn.

Astyq baǵasy 17, al qant baǵasy mezgilsiz jaýǵan jańbyrdan álemdegi eń iri qant óndirýshilerdiń biri Brazılııadaǵy ónim qatty zardap shekkennen keıin 12 paıyzǵa qymbattady. Oxfam qaıyrymdylyq qory sarapshylarynyń málimetteri boıynsha jyl basynan beri azyq-túlik baǵasynyń ósýi men qurǵaqshylyq saldarynan Batys pen Ortalyq Afrıkanyń Sahel óńirindegi elderde azyq-túlik daǵdarysy týyndap, 18 mıllıonnan astam adamǵa áser etýde.

Eýropalyq valıýta taǵy da qysymǵa ushyraýda, 8 tamyzdaǵy kýrsy 1,239 AQSh dollaryn qurady. Eýronyń odan ári ósýi múmkin emes. Bul jaıt Grekııada týyndap otyrǵan problemalarmen tikeleı baılanysty. Óıtkeni bul el tamyzda qaryzdaryn tóleý úshin jańa qaryz qaǵazdaryn shyǵarýǵa májbúr bolady. Sarapshylardyń paıymynsha, Grekııa qosymsha qarjylyq kómek suraıtyn bolady jáne de buǵan qosa osy eldiń ekonomıkasy jyl ishinde 10 paıyzǵa qysqarady.

Londonda InterContinental Exchange  saýda qorytyndysy boıynsha Brent markaly munaıdyń qyrkúıektegi kelisimsharty 2,45 AQSh dollaryna qymbattap, barreline 112 dollar baǵamen jabyldy. Bul aǵymdaǵy jyldyń 15 mamyrynan bergi aralyqtaǵy eń birinshi joǵary deńgeı. New York Mercantile Exchange -te  WTI markaly munaıdyń fıýcherstik kelisimshart baǵasy qyrkúıektegi jetkizilimimen 1,47 dollarǵa kóterilip, barreline 93,67 dollarǵa deıin jetti. Bul ósimge Boston FRB tóraǵasy Erık Rozengren málimdemesine oraı qor naryǵyna qatysýshylardyń aldaǵy ýaqytqa úmitpen qaraýy sebep bolýda dep sanalýda. Ol Federaldy rezervtik júıe ıpotekalyq jáne qazynashylyq oblıgatsııalardyń portfelin keńeıtýi qajet jáne bul qaǵazdardy FRJ ekonomıka senimdi qalpyna kelý jolyna túskendigine naqty kózi jetkenshe belsendi satyp alýdy júzege asyrýy kerek dep málimdegen bolatyn. .     

Saýda-sattyqqa qoldaý bildirýdiń taǵy da bir qýatty faktory usynystar tarabymen baılanysty jańalyq boldy. Atap aıtqanda, ınvestorlar Sırııadaǵy oqıǵalardan oń nátıje kórýdi boljaýda.  Naryq qatysýshylary Taıaý Shyǵystaǵy osy elderde oryn alyp jatqan oqıǵalardyń boljamsyzdyǵynan jáne kórshiles memleketterdegi qıyn ahýaldan  munaı eksporty rejiminiń buzylýy múmkin ekendigin de joqqa shyǵarmaıdy. Máselen, bir kún buryn Túrkııanyń ońtústik-shyǵysynda munaı        qubyrynyń jarylýynan Iraktan Djeıhan jerortateńizi portyndaǵy termınalǵa munaı jetkizý toqtatyldy. Naryqqa AQSh-tyń barlyq munaı óndirý qýatynyń shamamen 30 paıyzyn quraıtyn Meksıka shyǵanaǵy aýdanyndaǵy daýyl belsendiliginiń artyp turýy da qaýip tóndirýde. Sarapshylardyń paıymynsha,  WTI markaly munaıdiń barreli  95,28 dollarǵa, al Brent baǵasy barreline 113 dollarlyq deńgeıge jetip jyǵylýy bek múmkin.

Ótip bara jatqan apta ishinde Mysyr sodyrlarynyń belsendiligi artyp, olar egıpet-ızraıl shekarasyndaǵy baqylaý-ótkizý beketine shabýyl jasady. Shekarany kesip ótýge tyrysqan sodyrlardyń kózin ızraıl armııa joıdy.Mysyr aýmaǵynda da ekstremıster men shekarashylar arasynda qarýly qaqtyǵys oryn aldy.

Iran Úkimeti 2013 jylǵa qaraı  Internetten tolyǵymen bas tartyp, el sheginde jumys isteıtin ishki jelige shekteý qoımaq. Iran Islam Respýblıkasynyń Aqparat jáne kommýnıkatsııa mınıstriniń habarlaýynsha, el basshylyǵy búkilálemdik ǵalamtor jelisi senimsiz jáne de 1 nemese 2 memlekettiń ýysynda dep sanaıdy. Buǵan qosa buqaralyq aqparat quraldary Irannyń álemnen oqshaýlanýǵa umtylýy óziniń ıadrolyq baǵdarlamalaryn qaýipsizdendirýi úshin jasap otyr dep atap ótýde. Este bolsa shamamen 1 jyl buryn Býsherdegi atom elektr stansasynyń qural-jabdyqtaryna Stuxnet vırýsy zalal keltirgen edi.