ÁLEM APTA ІShІNDE: Apokalıpsıs NY-2012..., endi qııal-ǵajaıyp emes
ASTANA. 3 qarasha. QazAqparat - Osy aptada halyqaralyq qoǵamdastyqtyń qyzyǵýshylyǵy «Sendı» jáne «Frankenshtorm» sózderin eske túsirer jańalyqtar toptasyna barynsha aýa tústi. Bul ataýlar AQSh-tyń iri qalasy Nıý-Iorkti sanaýly kúnderdiń ishinde oıran qylǵan alyp tropıkalyq teńiz daýylymen baılanysty ekendigi málim.
«Sendı» Karıb teńiziniń batys bóliginde qalyptasyp, ıAmaıka araldarynan ótkennen keıin kúsh ala bastady. Al Kýbadan keıin Gaıtı ústinen júrip ótken daýyl Bagam araldaryna qaraı bet aldy. «Sendı» daýylynan Karıb basseıninde 58 adam mert bolsa, taǵy 19 adam iz-tússiz joǵalǵandar sanatynda.
Sınoptıkter qarasha aıynyń basynda daýyl saıabyrsyp, AQSh jaǵalaýyna jetken kezde tipti óz qýatyn tómendettip, tynshıdy degen joramal jasaǵan bolatyn. Alaıda Atlant muhıtynda arktıkalyq aýa aǵynymen túıisken ol barynsha qýatty «Frankenshtorm» (mundaı ataýdy amerıkandyq meteorologtar berip otyr) daýylyna aınaldy. Aýqymdy kólemge ıe bolǵan daýyl dıametri 800-1000 shaqyrymnan asyp tústi. Keıbir derekterge qaraǵanda onyń dıametri 1200 shaqyrymǵa jetken.
Dúısenbi kúni qýatty daýyl AQSh-tyń shyǵys shtattaryna kelip jetti. Árıne, bul rette alǵashqy soqqy Nıý-Iork, Nıý-Djersı jáne Pensılvanııa shtattaryna tıgen bolatyn. Degenmen astanalyq okýrg sanalatyn Kolýmbııa da surapyl apattan zardap shekken edi. Nıý-Iorkte turǵyndardy qaýipsiz jerge kóshirý júrgizilip, shamamen 375 myń adam baspanalaryn tastap shyqty. Shyǵys jaǵalaýda myńdaǵan áýereısteri toqtatyldy, poıyzdar depoǵa qoıylyp, barlyq jeke jáne memlekettik mekemeler bir aptaǵa jumystaryn toqtatty. Tótenshe jaǵdaı birqatar shyǵys shtattarda jarııalandy.
«Frankenshtormnan» keıin Úlken alma qalasy esten tandyrarlyq jaǵdaıǵa dýshar boldy. Eńseni ezer aqyrzaman týraly fılmdegi kórinister shyndyqqa aınalǵandaı. Barlyq jerde túp-tamyrymen julynǵan aǵashtar, búlingen avtomobılder, qıraǵan qurylymdar, sý astyna qalǵan metro stansalary, jaǵalaýǵa shyǵyp qalǵan kemeler men órtenip ketken búkil qala oramdary sol fılmderdegi sumdyq kórinisterdi kóz aldyńa qaıta ákeledi. Barlyq jerlerde de adamdar azyq-túlik pen eń qajetti taýarlardy sabyla izdeý ústinde.
AQSh-ta osy daýyl saldarynan kelgen jalpy shyǵyn 20 mlrd. dollar (múlik shyǵyny) kóleminde baǵalanýda, degenmen, eger kásiporyndardyń yqtımal kiristerin eskerer bolsa, onda bul tsıfr 50 mlrd. dollarǵa da jetip jyǵylýy kádik. Tolyqtaı alǵanda shtattarda shamamen júz adam mert boldy. Álgi kúnge deıin 8 mln-nan astam adam elektr jaryǵynsyz kún keshýde. 1 qarashadaǵy málimetter boıynsha «Sendı» daýylynan 7 elden barlyǵy 140-tan astam adam qaza tapqan.
Aıtpaqshy, apat AQSh Prezıdenttigine kandıdat Barak Obama men Mıtt Romnıdiń saılaýaldy naýqanyn júrgizý sharalaryna da óz áserin tıgizbeı qoıǵan joq. Olar ózderiniń saılaýaldy sharalarynyń kestesine qosymsha ózgerister engizip, birqatar kezdesýlerden bas tartty. Egerde apta basynda eki básekelestiń reıtıngteri deńgeıles bolatyn. Degenmen birqatar sarapshylardyń paıymdaýynsha, qazirgi ákimshilik «Frankenshtorm» saldaryn joıýǵa qoldan keletin, tipti kelmeıtin de sharalardy durys paıdalana alsa, onda qazirgi memleket basshysynyń saılaý qorytyndysynda jeńiske jetýine múmkinshiligi tolyǵymen bar.
Eske salarlyǵy, «Sendı» sońǵy kúnderi oryn alǵan jalǵyz tabıǵı apat emes. Este bolsa, ótken apta ishinde Fılıppınniń ortalyq aýdandary aýmaǵynda oryn alǵan «Son-Tınh» tropıkalyq daýylynyń soǵýy saldarynan keminde 24 adam qaza tapqan edi. Ekpindete soqqan daýyldyń eń joǵary jyldamdyǵy saǵatyna 100 shaqyrymǵa jetip, shamamen 40 myń adam baspanasyz qalǵa bolatyn. Apat saldary da ártúrli, atap aıtqanda elektr berý jelileri úzilip, sý basty. Budan bólek, Italııa halqy da tabıǵattyń tosyn minezine dýshar boldy. Nóser jańbyr men Jerorta teńiziniń kúzgi daýyly eldiń birneshe qalalaryn sý astynda qaldyrsa, al Venetsııada qalanyń jalpy aýmaǵynyń 58 paıyzyn topan sý basyp qaldy.
Birqatar ǵalymdardyń boljamynsha, «Sendı» daýyly taıaý onjyldyqtyń ishinde erekshe oryn alatyn qubylystardyń, tabıǵı apattardyń kezeńin ashpaq. Mundaı túbegeıli ózgeristiń basty sebebi retinde muzdyqtardyń erýi saldarynan álemdik muhıttardyń sý deńgeıiniń arta túsýi atalýda.
Sarapshylardyń málimetterine qaraǵanda, otyz jyldyń ishinde arktıkalyq muzdyqtyń shamamen 2 mln. sharshy metri erip ketken. Mundaı qarqynmen 2100 jylǵa qaraı Arktıka óziniń barlyq muz jabyndylarynan aıyrylýy múmkin. Al bul atmosferanyń túbegeıli ózgeriske ushyraýyna alyp keletindigi daýsyz.
