ÁLEM APTA ІShІNDE: Álemniń 170-ten astam eli ashtyqpen jáne semizdikpen birlese kúrespek
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan aptada álemdik qoǵamdastyqtyń nazary Rımde ótken tamaqtaný máselelerine arnalǵan iri halyqaralyq konferentsııaǵa aýdy. Atalǵan alqaly jıynda álemniń 170-ten astam eliniń ókili qatysyp, olar ashtyqpen jáne semizdikpen kúres jónindegi is-qımyldardyń shektelmeli baǵdarlamasy men saıası deklaratsııa qabyldady.
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn konferentsııaǵa qatysqan delegattardy kelissózderdiń tabysty aıaqtalýymen quttyqtap, Rım mindettemesi jahandyq azyq-túlik júıesin nyǵaıtýǵa mańyzdy úles qosatyndyǵyna senim bildirdi. «Bul konferentsııa - bizderdiń álemdegi ashtyq pen asqa jarymaýdyń tamyryn joıýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigerimizdiń jańa kezeńi. Men Úkimetterdi tamaqtaný máseleleri boıynsha Rım deklaratsııasy jónindegi kelissózderdiń jáne Іs-qımyldyq shektelmeli baǵdarlamasynyń tabysty aıaqtalýymen quttyqtaımyn», - dedi Pan Gı Mýn.
Halyqaralyq jıynǵa Rım papasy Frantsısk ta úndeý joldap, 172 eldiń delegattaryn barlyq azamattar úshin azyq-túlik turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdegi mindettemelerin saqtaý úshin qoldan keler sharalardy júzege asyrýǵa shaqyrdy.
«Barlyǵyna da azyq-túliktiń jetkilikti bolýyna qaramastan tamaqtaný máselesi ulttyq qaýipsizdik, jemqorlyq jáne ekonomıkalyq daǵdarys syn-qaterlerine baılanysty aqparattyq burmalaýshylyqtyń nysanyna aınalyp otyr», - dedi pontıfık. Sonymen qatar tamaqtyń tek qana satyp alý-satý nysany bolyp otyrǵandyǵyna qynjylys bildirdi.
BUU málimetterine qaraǵanda, sońǵy 20 jylda álemde ashtyqqa ushyraǵan azamattardyń sany 200 mln. adamǵa qysqarǵan. Degenmen, áli de bolsa 805 mln. adam ishken asqa jarymaı júr. Bul - ǵalamshardyń árbir 9-shy turǵyny. Bala óliminiń jartysyna jýyǵy, naqty aıtqanda, 45 paıyzy qarny toıyp, as ishpeýdiń saldarynan oryn alýda. 5 jasqa deıingi 51 mln. bala tamaq jetispeýshiligi saldarynan júdep ketken. Al 17 mln. balanyń, tipti qabyrǵasy yrsıyp, ólim aýzynda júr.
Ǵalamshardyń 2 mıllıardtan astam adamy mıkroelementterdiń, ásirese A dárýmeniniń, ıodtyń, temir men myryshtyń tapshylyǵynan zardap shegýde. Al buǵan kereǵar myna jaıt ta álem jurtshylyǵyn alańdatýda. Óıtkeni, álemde azyq-túlik shyǵyny artyp, semizdikke shaldyǵý beleń alyp keledi. Búginde 5 jasqa deıingi 42 mln. balanyń salmaǵy artyp otyrsa, 500 mıllıonnan astam eresek adam semizdikke shaldyqqan.
BUU bas hatshysynyń sózine qaraǵanda, búginde álemniń 100-den astam damýshy eli 2025 jylǵa qaraı ashtyqty joıý jóninde mindetteme alyp otyr. Sondaı-aq kóptegen memleketter semizdikpen bel sheshe kúresýge ýáde berýde.
Rımde qabyldanǵan is-qımyldyń shektelmeli baǵdarlamasynda «ashyqtyq túptamyryna balta shabý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne tamaqtanýdy jaqsartý» boıynsha strategııa qarastyrylǵan. Deklaratsııa men Іs-qımyldyń shektelmeli baǵdarlamasy FAO-ǵa (BUU-nyń Azyq-túlik jne aýyl sharýashylyǵy uıymy) múshe memleketter men Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy ókilderiniń qatysýymen ótken tartysty kelissózderdiń nátıjesi desek te bolady. Jıynǵa qatysýshy elder 1992 jyly Tamaqtaný máseleleri jónindegi alǵashqy halyqaralyq konferentsııa ótken sátten bastap ashtyqpen kúreste mańyzdy jetistikterge qol jetkizilgenimen progress jetkiliksiz ári teń dárejede bolmaǵandyǵyn moıyndady.
«Biz tolyqqandy tamaqtanbaýdyń barlyq formalaryn joıý úshin qajetti bilimge de, tájirıbege de, resýrstarǵa da ıemiz. Úkimetter bul protsesste ózderine jetekshi ról alý qajet. Degenmen, jahandyq tamaqtanýdyń jaqsara túsýine azamattyq qoǵam uıymdary men jeke sektordyń qatysýymen júrgiziletin birlesken kúsh-jiger tyń serpin berýi tıis», - dep málimdedi FAO-nyń bas dırektory Gratsıaný da Sılva.
Rım deklaratsııasy árbir azamattyń qaýipsiz azyq-túlikke qol jetimdilik quqyǵyn bekitedi. Deklaratsııanyń mindettemelerine, maqsattar men mindetterine súıengen konferentsııa qatysýshylary Іs-qımyldyń shektelmeli baǵdarlamasyna tamaqtaný, densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy, bilim berý, damý jáne ınvestıtsııa salalaryndaǵy 60 naqty usynys qosty.
Іs-qımyldyń shektelmeli baǵdarlamasy eseptiliktiń tıimdi tetigin, onyń ishinde tamaqtanýdy jaqsartý salasyndaǵy maqsattarǵa qol jetkizýdegi progressti qadaǵalaý mehanızmin de usynady. Qatysýshy elder 2025 jylǵa qaraı naqty nátıjelerge qol jetkizýi tıis. Onyń ishinde analar men emshek jastaǵy jáne jasy kishi sábılerdiń tamaqtanýyn jaqsartý, dıabet, júrek aýrýy men obyrdyń birqatar túrlerine shaldyǵý táýekelderin tómendetý sharalary bar.
