ÁLEM APTA ІShІNDE: Álem kóshbasshylary klımatqa qatysty tarıhı ymyraǵa keldi
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishindegi halyqaralyq tynys-tirshiliktegi ahýaldar belgili bir deńgeıde baǵymdy betburystarmen este qaldy desek artyq aıtqandyq emes. Ótken senbide 195 eldiń ókili Kıoto hattamasynyń ornyn basatyn BUU-nyń jańa negizdemelik klımattyq kelisimin qabyldaǵan bolatyn. Munan bólek, osy aptanyń beısenbisinde BUU Qaýipsizdik keńesiniń otyrysy ótip,onda «DAISh» lańkestik uıymyna qarsy sanktsııalar jáne lańkestikti qarjylandyrý jolyn kesýge baǵyttalǵan qarar qabyldandy.
Parıjde klımat jónindegi tarıhı kelisim bekidi
Senbi kúni Parıjde 2 aptaǵa sozylǵan kúrdeli kelissózderdiń qorytyndysynda 195 eldiń ókilderi barlyq memleketter úshin mindetti BUU-nyń jańa negizdemelik klımattyq kelisimin qabyldady. Bul qujat 2020 jyldan keıin Kıoto hattamasynyń ornyn basýy tıis.
30 qarasha kúni Parıj mańyndaǵy Le Býrje qalasynda BUU-nyń klımat máselelerine arnalǵan konferentsııasy óz jumysyn bastady. Bul jıynǵa álemdik kóshbasshylardyń eń kóp sany qatysyp, Frantsııaǵa 150-den astam memlekettiń basshylary men Premer-Mınıstrleri kelgen edi.
Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń qol jetkizgen basty mindettemesi ǵasyr sońyna qaraı Jer atmosferasynyń ortasha temperatýrasynyń 2 gradýs Tselsııge deıin kóterilýine jol bermeý boldy. Kelisimde kórsetilgen naqty nátıjege qol jetkizilmeıtin bolsa, onda ǵasyr sońyna qaraı Jerdiń ortasha temperatýrasy 5 gradýsqa kóteriletin bolady. Bul álemdegi muhıttardyń deńgeıin 1 metrge kóterip, adamzat balasy úshin zor qaýip tóndiredi.
«70 jyl buryn Birikken Ulttar Uıymy Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń ushqynynan paıda bolǵan edi. Endi mine 70 jyl ótkennen keıin memleketter Parıjde basqa syn-qaterge, Ǵalamshardyń jahandyq jylynýyna baılanysty ómirge tóngen qaýipke qarsy birigip otyr», - dedi BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn.
Parıj kelisimi álemdik qoǵamdastyqtyń 2009 jylǵy nátıjesiz ótken Kopengagen konferentsııasynan keıingi 6 jylǵa sozylǵan jumystarynyń jemisi desek te bolady. Óıtkeni, ol kezde álemdik qoǵamdastyq ortaq ymyraǵa kele almaǵan edi.
Kıoto hattamasyna qaraǵanda jańa kelisimde damýshy elderdiń parnıkti gazdardyń shyǵaryndylaryn qysqartý isine belsene arasýy kezdeledi. Atalǵan maqsattarǵa oraı qujatta mundaı elderge 2020 jyldan bastap jyl saıyn 10 mlrd. sh.b. kóleminde qarjylaı kómek bólý qarastyrylǵan.
Aıta keterligi, qabyldanǵan jahandyq qujatta 2020 jyldan bastap álemdik is-qımyldyń negizgi ustanymdary men pishini ǵana bekitilgen. Sondyqtan da aldaǵy birneshe jyl ishinde kelisimniń oryndalý erejelerin ázirleý mindeti tur.
Parıj kelisimi memleketterdiń qol qoıýy úshin 2016 jyldyń 22 sáýirinen 2017 jyldyń 22 sáýirine deıin ashyq bolady. Qujat jahandyq parnıkti gazdar shyǵaryndylary jalpy kóleminiń keminde 55 paıyzy tıesili 55 el ratıfıkatsııalaǵannan keıin kúshine enedi.
BUU QK «DAISh-pen» kúresti kúsheıtýge baǵyttalǵan qarar qabyldady
Beısenbi kúni BUU Qaýipsizdik keńesi biraýyzdan barlyq memleketterdi lańkestikpen, eń birinshi kezekte «DAISh-pen» kúresti kúsheıtýge mindetteıtin qarar qabyldady.
Qarar atalǵan topqada buǵan deıin «Ál-Kaıda» lańkestik tobyna birneshe jyl boıy qoldanylyp kele jatqan sanktsııalar toptamasyn qoldanýǵa, sonymen qatar lańkesterdiń munaı men mádenı qundylyqtardy saýdalaýyna tyıym salady.
Osy sátten bastap barlyq memleketter «DAISh» pen «Ál-Kaıdaǵa» jáne olarmen baılanysy bar tulǵalarǵa, toptarǵa, kásiporyndar men uıymdarǵa qatysty santsııalyq sharalardy qoldanýǵa mindetti.
«BUU Qaýipsizdik keńesi múshe memleketterge ózderiniń aýmaqtaryndaǵy azamattary men tulǵalarynyń «DAISh» pen «Ál-Kaıdaǵa» jáne olarmen baılanysy bar tulǵalarǵa, toptarǵa, kásiporyndar men uıymdarǵa ekonomıkalyq kómek bermeýi sharalaryn qabyldaýǵa mindetti ekendigi týraly eskertti»,- delingen qararda.
Qujatta «DAISh-qa» nemese «Ál-Kaıdaǵa» qoldaý kórsetkenderdiń barlyǵy da sanktsııalyq tizimge kirgiziletindigi, buǵan qosa, lańkestik aktilerdi jasaǵandar, uıymdastyrǵandar nemese qoldaǵandar jaýapkershilikke tartylýy tıistigi atap ótilgen.
Keńes otyrysynda sóz sóılegen BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn jańa qarardy qoldaıtyndyǵyn atap ótip, búginde «DAISh» jáne basqa da lańkestik toptardyń jekkórýshilikti nasıhattap otyrǵandyǵyn ári jantúrshigerlik qylmystarǵa baratyndyqtaryn basa aıtty.
«DAISh» lańkesteri munaıdy satý, bopsalaý, qun tóletip alý maqsatynda adamdardy urlaý, adam jáne qarý-jaraq saýdasy esebinen aqsha taýyp otyr», - dedi ol.
Sonymen qatar Pan Gı Mýn lańkesterdiń mádenı qundylyqtardy urlap, saýdalaıtyndyqtaryn, adamzattyń ortaq qundylyqtaryn joıý arqyly baıyp jatqandyqtaryn basa aıtty.
