ÁLEM APTA ІShІNDE: AQSh-taǵy prezıdenttik saılaý - burynǵy basshylyqqa jańa úmit artyldy

Belgili bolyp otyrǵandaı, 6 qarasha kúni ótken saılaýda AQSh-tyń qazirgi prezıdenti, demokrattar atynan kandıdat Barak Obama 538 saılaýshynyń 303 daýysyn (Prezıdent bolyp saılaný úshin keminde 270 daýys jınaý qajet) jınaǵan edi. Al onyń qarsylasy, respýblıkashylar ókili Mıtt Romnı ne bári 206 daýys jınaı aldy.

B.Obamaǵa jeńisti sońǵy sátterge deıin birese respýblıkashylarǵa, birese demokrattarǵa kóńil aýyp ketip turǵan Ogaıo, Vırdjınııa, Vıskonsın, Nıý-Gempshır, Aıova, Nevada jáne Kolorado shtattary syılady. Al M.Romnı bolsa, dástúrli túrde respýblıkashyl bolyp sanalatyn shtattardyń ishinen Soltústik Korolınada ǵana B.Obamadan oq boıy ozyq shyqty. Aıta keterligi, AQSh-tyń qazirgi Prezıdentine saılaý barysynda jastar, áıelder, halyqtyń áleýmettik turǵydan az qamtylǵan bóligi jáne az ult ókilderi barynsha qoldaý bildirdi. Romnı kandıdatýrasy bolsa, konservatıvti kózqarastaǵy ári el halqynyń aýqatty bóligi sanalatyn «aq násildilerden» barynsha qoldaý tapty.

Chıkagodaǵy saılaý shtabynda óz jaqtastarynyń aldynda sóz sóılegen B.Obama zor senimmen AQSh-tyń gúldener kezi alda ekendigin basa aıtqan bolatyn. Kelesi 4 jyldyń ishinde ol bar kúsh-jigerin eldi quldyraýdan alyp shyǵýǵa, amerıkandyq ultty ortaq ıdeal tóńiregine toptastyrýǵa jáne óziniń saılaýaldy naýqan kezinde áleýmettik baǵdarlamalar boıynsha bergen ýádesin oryndaýǵa bel býyp otyr.

B.Obama barlyq saıası kúshterdiń kóshbasshylarymen bıýdjet tapshylyǵyn qysqartý, salyq kodeksin reformalaý jáne kóshi-qon máselelerin sheshý isinde yntymaqtasa jumys isteýge daıyn ekendigin de ashyq aıtýda.

Ázirshe, aldaǵy jyly ekinshi merzimge Prezıdenttik laýazymyna kirisetin B.Obamanyń eń aldymen qaı elge resmı saparmen baratyndyǵy jaıynda esh aqparat joq. Degenmen, Azııa-Tynyq muhıt óńirinde barynsha qarqyndy damyp kele jatqan Taıland, Bırma jáne Kambodja Vashıngton múddesine saı kelip, alǵashqy lekte tańdaýǵa ilinýi múmkin. Buǵan atalǵan óńirde Qytaıdyń yqpalymen de básekege túsý turǵandyǵy belgili.

Aq úıdiń qazirgi ákimshiligi ekinshi merzimge óz qyzmetterinde qalady. Biraq ta halyqaralyq qoǵamdastyqty prezıdent komandasynyń jańarýymen qatysty ózgerister alańdatyp otyr. Belgili bolyp otyrǵany, memlekettik hatshy Hıları Klınton B.Obamanyń birinshi merziminen keıin óz qyzmetinen ketýdi josparlaýda. Sondaı-aq eldiń qorǵanys mınıstri Leon Panetta men AQSh qarjy mınıstrliginiń basshysy Tımotı Gaıtner de óz qyzmetterinen bas tartýy múmkin.

Osydan birneshe kún buryn jabyq aqparattardy eń negizgi jetkizýshi, búkil álemde qupııa is-sharalardy oryndaýshy, sonymen qatar eldiń ulttyq strategııasynda da mańyzdy ról oınaıtyn organ Ortalyq barlaý basqarmasynyń basshysy aýysqan bolatyn. Otbasylyq túıtkilderge baılanysty otstavkaǵa ketken Devıd Petreýstiń ornyna onyń orynbasary Maıkl Morell ýaqytsha mindetin atqarýshy bolyp taǵaıyndalǵan edi.

Aq úı men Kapıtolıı arasyndaǵy bolashaq jumystardyń barysynda da aıtarlyqtaı túsiniksizdikter shoǵyrlanýda. Óıtkeni  demokrattar senattaǵy basymdyǵyn saqtap qalsa, ókilder palatasynda respýblıkashylar ústemdik etedi. Mundaı jaǵdaıda, buǵan deıingi jyldardaǵydaı kóptegen zań jobalarynyń kedergisiz qaralý múmkindigi barynsha shekteletindigi sózsiz. Demek, taıaý bolashaqta respýblıkashylar men demokrattar arasynda fıskaldy reformalar men memlekettik shyǵystardy tómendetý jolynda uzaqqa sozylatyn teke-tirestik saqtalatyn sııaqty. Dál osyndaı jolmen syrtqy saıası vektor sheshimderi de qabyldanýy múmkin.  

Aıtpaqshy, 6 qarasha kúni AQSh-ta eki kandıdat pen partııalar arasyndaǵy básekelestik qana oryn alǵan joq. Dál osy kúni eldiń ártúrli shtattarynda júzden astam refrendým ótkizildi. Olardyń qatarynda ólim jazasyn alyp tastaý, marıhýanany zańdastyrý, erikti evtanazııany zańdastyrý, bir jynysty neke týraly syndy referendýmdar bar.

Degenmen, barynsha qyzyqtysy AQSh-tyń óz qataryna jańa 51-shi shatatty qosý, qospaýyna arnalǵan referendým boldy. Alǵash ret Pýerto-Rıko turǵyndarynyń basym bóligi aralda ornalasqan memlekettiń AQSh-tyń aýmaqtyq sýbektisi retinde quramyna kirýin jaqtap daýys berdi. Aıta keterligi buǵan deıin dál osyndaı 4 referendým ótkizilgen bolatyn. B.Obama pýertorıkandyqtardyń tańdaýyn jaqtaýda, endigi kesimdi sóz Kongress enshisinde.