ÁLEM APTA ІShІNDE: AQSh-ta polıtsııaǵa narazylyq kúsheıse, Irak pen Saýd Arabııasynda lańkester lań salýda

Taıaý Shyǵysta ta tynshyr emes. Irak elordasynda eki jarylys oryn alyp, Saýd Arabııasynyń úsh qalasynda, onyń ishinde barsha ıslam álemi úshin ekinshi qasıetti qala sanalatyn Medınada terakt boldy.

AQSh-taǵy polıtsııaǵa qarsy narazylyq sharalary

Beısenbiden beri Qurama Shtattarda quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi afroamerıkandyqtardy óltirgennen soń bastalǵan narazylyq aktsııalary jalǵasýda. Qara násildi eldi turǵynynyń poltsııa qolynan oqqa ushýy  Lýızıana men Mınnesota shtattarynda bir táýliktiń ishinde oryn alǵan bolatyn.

Alǵashqy oqıǵa Lýızıana shtatynyń Beton-Rýj qalasynda tirkeldi. Onda seısenbi kúni túnde 2 polıtsııa qyzmetkeri 37 jastaǵy qara násildi Elton Sterlıngti atyp tastady. Ǵalamtorda jarııa etilgen vıdeo jazbada eki polıtseıdiń qara násildi er azamatty jerge jyqqany, odan keıin bir quqyq qorǵaýshynyń onyń denesine tapanshasyn tirep turyp, shúrippeni basqany anyq kórinedi.

Sál keıinirek, Mınnesota shtatyna qarasty Folkon-Haıts qalasynda da polıtsııa qyzmetkeri taǵy bir qara násildi 32 jastaǵy afroamerıkandyq Fılando Kastıleni atyp tastady. Dál osy sátte onyń qurbysy men balasy oqıǵa ornynda kólikte otyrǵan. Aýyr jaraqat alǵan F.Kastıle shuǵyl arýhanaǵa jetkizilgenimen jan tásilim etti.    

Ekinshi qandy oqıǵa beınelengen vıdeo da ǵalamtordy sharlap ketti. Ony ólgen azamattyń qurbysy jarııa etken. Bul oqıǵada polıtsııa kólikti toqtatyp, qujattaryn kórsetýdi talap etken.  Júrgizýshi shalbarynyń artqy qaltasynan qujattaryn ala bermek bolǵan kezde polıtsııa oq jaýdyrǵan.

Osydan keıin týyndaǵan narazylyq sharalary Vashıngton, Dallas, Nıý-Iork, Chıkago, sonymen qatar Fılando Kastıle dúnıege kelgen Sent-Polý qalalaryn sharpydy. Máselen, Nıý-Iorkte sherýge shyqqan júzdegen adam qalanyń ortalyǵyndaǵy Taıms-sver alańynda qozǵalysqa kedergi keltirdi. Kýágerlerdiń aıtýynsha, aktsııa barysynda 30-dan astam tutqynǵa alynǵan.

Al Chıkagoda sherýshiler qalanyń eń basty kólik kúretamyry sanalatyn Den Raıan Ekspressveı jolyna tosqaýyl qoıǵan. Munan bólek, bir top adam «Chıkago dámi» dep atalatyn álemdegi iri festıvalderdiń biri ótip jatqan qalalyq saıasbaq aýmaǵynda shý shyǵarýǵa tyrysqan. Alaıda, olardyń jolyn polıtsııa bógegen. Bul qalada da quqyq qorǵaýshylar keminde 2 adamdy tutqyndaǵany belgili boldy.

«The Washington Post» gazetiniń málimetterinshe, amerıkandyq polıtsııa qyzmetkerleri osy jyldyń 6 aıynda qyzmettik boryshtaryn óteý barysynda 491 adamdy atyp tastaǵan. Al ótken jyldyń sáıkesinshe kezeńinde 465 adam polıtsııa qolynan oqqa ushqan edi.

AQSh polıtsııa qyzmetkerleri aq násildilerge qaraǵanda afroamerıkandyqtarǵa qarsy 2,5 ese kóp qarý kezenedi. Degenmen, quqyq qorǵaýshylardyń qolynan qaza tapqandardyń jartysy aq, al qalǵan jartysy qara násildiler. Oqqa ushqandardyń 10 paıyzǵa jýyǵynda qarý-jaraq bolmaǵan. Biraq, polıtsııa atyp óltirgenderdiń tórtten beri júıke aýrýyna shaldyqqandar ekendigi de belgili.

Dallastaǵy atys

Vashıngton, Nıý-Iork, Chıkago, sonymen qatar Sent-Poledegi narazylyq sherýler tynysh ótkenimen, Dallastaǵy polıtsııa ozbyrlyǵyna qarsy  aktsııa qaıǵyly jaıtpen aıaqtaldy.

Narazylyq sherýi barysynda belgisiz adam quqyq qorǵaýshylarǵa qarata oq jaýdyryp, sonyń saldarynan 5 adam óldi. Amerıkandyq BAQ málimetterine qaraǵanda, oqqa ushqandardyń 4-eýi polıtsııa qyzmetkeri bolsa, bireýi - Dallastyń kólik basqarmasynyń qyzmetkeri.  12 adam, onyń ishinde 11 polıtsııa men bir adam jaraqat aldy.

Sál keıinirek, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri bul qylmysqa qatysy bar degen kúdikpen 2 erkek pen 1 áıeldi tutqynǵa aldy. Erkekterdiń biri esh qarsylyqsyz berilse, ekinshisi poltsııa qyzmetkerlerine oq jaýdyrdy. Alaıda, ol báribir tutqynǵa tústi.

Munan bólek, taǵy bir kúdikti bolǵan. Ol polıtsııa qyzmetkerlerine berilýden bas tartyp, aqyr sońynda oqqa ushty.

NATO sammıtine qatysý úshin Varshava qalasyna kelgen Barak Obama amerıkandyq polıtsııa jumysyn, olardyń zańsyz áreketteriniń kesirinen aqtarǵa qaraǵanda afroamerıkandyqtardyń kóp zardap shegetinin jasyrmady. «Barlyq amerıkandyqtar osy máselege alańdaýly. Bul bólek oqıǵalar emes, Amerıka quqyq qorǵaý qurylymdaryndaǵy udaıy bolyp turatyn jaıttar», - dedi prezıdent polıtsııadaǵy zańsyzdyqtar týraly.

«Polıtsııa qyzmetkerleri aqtarǵa qaraǵanda afroamerıkandyqtardy eki ese kóp óltiredi», dep qosqan onyń oıynsha, munyń bári AQSh-ta  teńdiktiń bolmaýyn bildiredi. Sonymen qatar, B.Obama polıtsııa qyzmetkerleriniń kópshiligi óziniń kúndelikti jumysyn jaqsy atqaratynyn atap ótti.  

BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn de 5 polıtseıdiń oqqa ushýyn qatań aıyptady. «Bul zorlyq-zombylyq aktisin múldem aqtap alýǵa bolmaıdy. Bul qylmysqa qatysy barlar aldaǵy eki kúnde oqqa ushqan eki afroamerıkandyqqa alańdaýshylyq tanytqan adamdardyń kóńil-kúılerin odan ary buza túsedi», - dep málimdedi Pan Gı Mýn. 

Irak pen Saýd Arabııasyndaǵy shabýyldar

Ótken jeksenbi kúni Baǵdadtyń ortalyǵyndaǵy adam kóp júretin Karada aýdanynda jarylys oryn aldy. Jankeshti lańkes mınalanǵan kólikti jaryp jiberdi. Jarylystyń qýatty bolǵany sonshalyq tóńirektegi birneshe ǵımarat otqa orandy.
Karadanyń ortalyq aýdanynda kóptegen dúkender, dámhanalar men meıramhanalar ornalasqan ári qasıetti Ramazan  aıynyń aýyzashar sáti jaqyndap qalǵandyqtan adamdar óte kóp bolǵan.

Terakt saldarynan keminde 131 adam qaza taýyp, túrli deńgeıde jaraqat alǵandardyń sany shamamen 200-ge jýyqtap otyr.
Dál osy kúni Baǵdadtyń shyǵysyndaǵy Al-Shaab bazary aýdanynda oryn alǵan ekinshi jarylystan 5 adam ólip, taǵy 16-sy jaralanǵan. Qastandyq jaýapkershiligin «DAISh» lańkestik toby óz moıyndaryna alyp otyr.

Al dúısenbi kúni Saý Arabııasynyń Medına, El-Katıf jáne Djıdda qalalarynda jarylys boldy.

Birinshi jarylǵysh zat kúlli musylmandar úshin qasıetti sanalatyn Medınadaǵy Paıǵambardyń meshiti janynda oryn aldy.  Jarylǵysh qurylǵyny jankeshti lańkestiń iske qosqany belgili. Ol meshit ishine kirýge tyrysqan. Alaıda, kúzetshiler ony der ýaqytynda baıqap qalǵan. Osydan keıin jankeshti jarylǵysh qurylǵyny iske qosyp, saldarynan kúsh-qýat qurylymdarynyń 4 qyzmetkeri qaza tapsa, taǵy 5-eýi jaralanǵan. Dál osy oqıǵadan birneshe saǵat buryn Djıdda men El-Katıfte de jarylys bolǵan edi.

Máselen, Djıddada qarýly adam amerıkandyq konsýldik janynda jarylys uıymdastyrmaq bolǵan. Biraq, ony baıqap qalǵan polıtsııa qyzmetkerleri  atyp óltirdi. Al El-Katıfte jankeshti lańkes meshit janynda jarylǵysh zatty iske qosty.

Ázirshe, bul lańkestikterdiń jaýapkershiligin eshkim moınyna ala qoıǵan joq. Degenmen, sarapshylar munyń barlyǵyna «DAISh» lańkestik tobynyń qatysy bar dep boljap otyr.