ÁLEM APTA ІShІNDE: AQSh-ta el prezıdenttigine kandıdattar belgili boldy

Beısenbi kúni AQSh-tyń Demokratııalyq partııasynyń sezi bolyp, onda aǵymdaǵy jyldyń  6 qarashasynda ótetin kezekti saılaýda memleket basshysy laýazymyna kandıdat retinde eldiń qazirgi prezıdenti Barak Obama bekitildi. Soltústik Karolınada dúısenbiden beısenbige deıin sozylǵan osy sezd barysynda qazirgi vıtse-prezıdenti Djozef Baıden de osy laýazymnyń kelesi merzimine úmitker retinde usynyldy.

Al respýblıkalyqtar bolsa óz tańdaýlaryn ótken aptanyń ózinde-aq Florıda shtatynda jasaǵan edi. Partııa atynan prezıdenttikke jáne vıtse-prezıdenttikke Massachýsetstiń burynǵy gýbernatory Mıtt Romnı men kongresmen Pol Raıan baq synaıtyndyndyǵy belgili boldy.

Mine osy sezd barysynda prezıdenttikke kandıdattar ishki jáne syrtqy saıasattaǵy negizigi máseleler qamtylǵan ózderiniń saılaýaldy baǵdarlamalaryn jurtshylyqqa pash etti.

Partııa jıynynda sóz sóılegen B.Obama óziniń 2008 jyly amerıkandyqtarǵa bergen barlyq ýádesin tolyǵymen oryndaǵandyǵyn aıtyp, aǵynan jaryldy. Degenmen búginde onyń qanattastary ekonomıkany qalpyna keltirý men jańa jumys oryndaryn qurýǵa erekshe kóńil bólýde. Ol óziniń ekinshi márte prezıdenttik laýazymǵa saılansa, onda 2016 jyldyń sońyna deıin óndiris oshaqtarynda bir mıllıon jańa jumys oryndaryn ashý mindetin alǵa qoıyp, ony tolyq oryndap shyǵatyndyǵyna ýáde berip otyr. Sonymen qatar Obama elde tabystardy bólýde ádildik ornatyp, baılarǵa arnalǵan jeńildikterdi joıýǵa da bilek sybana kirispek nıetti. Jalpy ol saılaý barysynda orta sanat pen halyqtyq áleýmetik  turǵyda álsiz tobyna ıek artyp, olardy áleýetti elektorattyń qozǵaýshy kúshi sanaıdy.

B.Obama syrtqy saıasatta Aq úıdiń qazirgi baǵytyn saqtap, ony ári qaraı damytýǵa múddeli. Jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý aıasynda Eýropalyq zymyranǵa qarsy áýe qorǵanysy júıesin qurý jalǵasatyn bolady. Reseımen qarym-qatynasta qarý-jaraqtardy qysqartý saıasaty qolǵa alynsa, ıran problemasynda basymdyq dıplomatııaǵa beriledi. Sonymen qatar ol óziniń kez kelgen elmen  kelispeıtin máselelerde únsiz qalmaıtyndyǵyn basa aıtyp otyr.

Al óz kezeginde respýblıkalyqtar atynan kandıdat bolyp otyrǵan M.Romnı baǵdarlamasyn negizinen Obama ákimshiliginiń júrigizip otyrǵan saıasatyn barynsha synaýǵa arnaǵan. Konservatıvti respýblıkalyq dástúr men kózqarasty jaqtaýshy sanalatyn ol sezd barysynda egerde óziniń prezıdent laýazymyna qol jetkizse, onda shaǵyn bıznestiń, saýdanyń damıtyndyǵyn aıtyp, azamattardyń quqyqtary men densaýlyq saqtaý júıesiniń saqtalýyna ýáde berip otyr. Al bul maqsattarǵa qalaı qol jetkiziletindigin naqtylaýdy artyq kórgen sııaqty. M.Romnıdiń syrtqy saıasatqa qatysty aıtqan sózderin basym kópshilik barynsha ótkir boldy dep sanaýda. Máselen, ol qazirgi prezıdent «Izraıl men Polsha syndy odaqtastardan teris aınaldy, Kýbaǵa qatysty sanktsııany álsiretti jáne zymyranǵa qarsy áýe qorǵanysy salasynda mindetterdi saqtaýdan jaltardy» dep atap ótken edi.

Sonymen qatar ol birqatar elderge barynsha qatańdyq tanytýǵa nıettense, al Reseıdi «AQSh úshin nómiri birinshi geosaıası qarsylas» dep atady.

Jalpy, saılaýshylardyń qoldaýyna ıe bolý úshin  kandıdattardyń bul málimdemelerinen bólek  eldegi aǵymdaǵy ekonomıkalyq ahýaldyń da áser etetindigin atap ótken oryndy. Egerde qazirdiń ózinde jetekshi sarapshylar osy kúzde oryn alýy bek múmkin dep otyrǵan álemdik daǵdarystyń ekinshi tolqyny týyndamasa, onda qazirgi Aq úı ákimshiligi barynsha ótkir problemadan qutylar edi.

Aldyn ala esepteýler boıynsha ázirshe kandıdattardyń múmkinshilikteri teńdeı. Degenmen kópshilik sarapshylardyń paıymdaýynsha, Obama jeńiske jetip, qarsylastarynan 3-4 paız kóp daıys jınaıtyn bolady.

Sonymen qatar birqatar sarapshylardyń atap ótýinshe, Obamaǵa qara násildiler, emıgranttar jáne halyqtyń áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan toby qoldaý bildiredi. Al mundaı qoldaý oǵan sońǵy sátte alǵa shyǵýyna jol ashady.

Kandıdattar óz ustanymdaryn partııalastary aldynda jaıyp salǵanymen, eń qyzyqty sáti qazan aıynda úsh kezeńmen ótetin saılaýaldy tikeleı pikirsaıys bolmaq. Kózbe kóz pikirtalastyń saılaýshylar arasynda kandıdattyń reıtıngine barynsha áser etetindigi belgili. Demek, sol ýaqytta qazirgi baqtalastar arasyndaǵy teńdik buzylýy múmkin.