Alaıaqtardan qorǵaný joldary: elorda prokýratýrasy eskertý jasady
ASTANA. KAZINFORM – Alaıaqtar áleýmettik ınjenerııa ádisterin, jalǵan saıttar men qosymshalardy, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn jáne psıhologııalyq qysymdy belsendi qoldanyp júr. Astana qalasy prokýratýrasy basqarmasynyń prokýrory Talant Qalıev alaıaqtardyń keń taraǵan tásilderi men olardan qorǵaný joldaryn túsindirdi, dep habarlaıdy qala ákimdiginiń resmı saıty.
Spıkerdiń aıtýynsha, keń taraǵan tásilderdiń biri – bank qyzmetkeri bolyp qońyraý shalý. Alaıaqtar azamatqa onyń atyna nesıe rásimdeýge áreket jasalyp jatqanyn nemese shotynda kúmándi operatsııa anyqtalǵanyn aıtady.
Keıin áńgimege ózin quqyq qorǵaý organynyń qyzmetkeri retinde tanystyrǵan adam qosylyp, aqshany «qaýipsiz shotqa» aýdarýǵa kóndirýge tyrysady.
Prokýratýra bank nemese memlekettik organ qyzmetkerleri aqshany «saqtap qalý» úshin ony belgisiz shottarǵa aýdarýdy talap etpeıtinin eskertti.
Sondaı-aq alaıaqtar nesıe maquldanǵany nemese onyń mártebesi ózgergeni týraly SMS-habarlama jiberýi múmkin. Habarlamadaǵy silteme jalǵan saıtqa aparady. Onda telefon nómiri, jeke kýálik derekteri, bank kartasynyń málimetteri men rastaý kody suralady. Keıin bul aqparat aqsha urlaý úshin paıdalanylýy múmkin.
– Zamanaýı tehnologııalar alaıaqtarǵa týystarynyń daýysyn ımıtatsııalap, tótenshe jaǵdaı bolǵanyn jáne shuǵyl túrde aqsha qajet ekenin habarlaýǵa múmkindik beredi. Mundaı jaǵdaıda tek estigen daýysqa senýge bolmaıdy. Týysyńyzben ózińizge belgili telefon nómiri arqyly qaıta habarlasyp, onyń jaǵdaıyn naqtylap alǵan jón, – dedi Talant Qalıev.
Onyń aıtýynsha, bank kartasyn, shotty nemese bank qosymshasyna qoljetimdilikti syıaqy úshin basqa adamdarǵa berýge bolmaıdy. Mundaı shottar arqyly ózge azamattardan urlanǵan aqsha ótýi múmkin.
2025 jylǵy 16 qyrkúıekten bastap Qazaqstanda Qylmystyq kodekstiń 232-1-baby qoldanysqa engizilip, dropperlik úshin qylmystyq jaýapkershilik belgilendi. Jaǵdaıǵa baılanysty jaza múlikti tárkileı otyryp, 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdeıdi.
– Birneshe ondaǵan myń teńge birneshe jyldyq bas bostandyǵynan aıyrylýǵa turmaıdy, – dedi prokýror.
Talant Qalıev alaıaqtardan qorǵaný úshin SMS-kodtardy, qupııasózderdi, CVV/CVC-kodty jáne bank kartasynyń derekterin eshkimge aıtpaýǵa keńes berdi.
Eger bank nemese memlekettik organ qyzmetkeri retinde qońyraý shalǵan adam aqsha aýdarýdy talap etse, áńgimeni toqtatyp, uıymnyń resmı nómirine ózińiz habarlasqan jón. Sondaı-aq beıtanys adamdardyń nusqaýymen telefonǵa qashyqtan qol jetkizýge múmkindik beretin qosymshalardy ornatpaý, kúmándi siltemelerge ótpeý jáne psıhologııalyq qysym kezinde qarjylyq sheshim qabyldamaý qajet.
Alaıaqtar ádeıi asyqtyryp, shuǵyl áreket etýdi talap etýi, aqshańyzdan aıyrylyp qalatynyńyzdy aıtyp qorqytýy nemese bolǵan jaǵdaıdy eshkimge aıtpaýdy suraýy múmkin.
– Basty qaǵıdat – toqtańyz jáne aqparatty tekserińiz. Telefon tutqasyn qoıyp, bankke, týysyńyzǵa nemese tıisti memlekettik organǵa ózińiz habarlasyńyz. Birneshe mınýt ýaqyt joǵaltýdyń ózi aqshańyzdy saqtap qalýǵa múmkindik beredi. Este saqtańyz: «qaýipsiz shot» bolmaıdy, al SMS-kod pen bank kartasynyń derekterin bógde adamdarǵa aıtýǵa bolmaıdy, – dedi prokýror.
Aıta keteıik, alaıaqtarǵa aqshańyzdy aýdaryp qoısańyz, ne isteý kerektigin mynaý siltemeden oqyńyz.
