Alataýǵa arnaıy mártebe ne úshin qajet – saıasattanýshy
ASTANA. KAZINFORM – Alataý óńirdegi tolyq tsıfrlandyrylǵan alǵashqy ortalyqqa aınalyp, Qazaqstandy Ońtústik-Shyǵys Azııanyń ekonomıkalyq habtarymen baılanystyratyn mańyzdy ortalyq bolýy tıis. Mundaı aýqymdy jobany iske asyrý úshin qalaǵa erekshe quqyqtyq mártebe qajet. Bul týraly «Jibek Joly» telearnasyndaǵy «Taldaý» baǵdarlamasynda saıasattanýshy Ǵazız Ábishev aıtty.
Sarapshynyń aıtýynsha, Alataý óńirdegi alǵashqy tolyq tsıfrlyq qalaǵa aınalýy tıis. Munda Smart City tehnologııalarynan bastap, taýarlar men qyzmetterdi krıptovalıýta arqyly tóleýge deıingi zamanaýı sheshimder engiziledi. Osylaısha, jańa qala tehnologııalyq damý men jaıly ómir súrý ortasyn ushtastyrǵan bolashaq Qazaqstannyń úlgisin qalyptastyrady.
Joba 2023 jyly bastaý aldy. Sol kezde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Almaty oblysyndaǵy Jetigen aýylyn Alataý qalasy dep qaıta ataý týraly Jarlyqqa qol qoıyp, oǵan tehnopolıs – bolashaqtyń ǵylymı-tehnologııalyq ortalyǵy mártebesin berdi.
2025 jylǵy qyrkúıektegi Joldaýynda Memleket basshysy Qytaıǵa sapary barysynda mıllıardtaǵan dollarlyq kelisimder jasalǵanyn málimdedi. Sol kelisimder aıasynda Shenchjendegi iri tehnopolısti salǵan kompanııa Alataý-Sıtı jobasyna tartyldy. Sonymen qatar basqa da sheteldik kompanııalar jańa qalanyń múmkindigin paıdalanyp, óndiris pen bıznesti damytýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. «Erekshe quqyqtyq mártebe – bul artyqshylyq emes, qajetti shara ári mańyzdy qural. Onsyz josparlanǵan bastamalar tolyq júzege aspaı, qaǵaz júzinde qalyp qoıýy múmkin»,– dedi Memleket basshysy.
– Alaıda qajetti zańnamany ázirleý bıýrokratııalyq apparatta baıaý júrdi. 2026 jylǵy aqpanda ótken keńeıtilgen otyrysta Memleket basshysy birqatar memlekettik organdardyń, sonyń ishinde Ulttyq bank pen qarjylyq monıtorıng agenttikteriniń buǵan deıin bolmaǵan qarsylyqtar bildirgenin atap ótti. Sonyń saldarynan bul protsess edáýir tejeldi. Osydan keıin Úkimet pen ortalyq memlekettik organdar jumysty jedeldetti. Bul rette keıin sheginýge jol bolmady. Sebebi 2026 jylǵy 1 shildeden bastap kúshine enetin jańa Konstıtýtsııa jedel damıtyn qalalar úshin arnaıy quqyqtyq rejımderdi tikeleı qarastyrady. ıAǵnı mundaı qalalardyń bolýy Konstıtýtsııanyń ózinde kózdelgen. Al olardyń alǵashqysy Alataý-Sıtı bolýy tıis,– dedi Ǵazız Ábishev.
Ótken aptada Parlament «Alataý qalasynyń erekshe mártebesi týraly» Konstıtýtsııalyq zańdy qabyldady. Qujatqa sáıkes, qalada ozyq halyqaralyq tehnopolıster úlgisindegi arnaıy ekonomıkalyq quqyqtyq rejım engiziledi. Atap aıtqanda, ıkemdi salyq júıesi, zamanaýı sot jáne jeńildetilgen tirkeý tártibi qarastyrylǵan.
Qalany Alatau City Authority basqarady, al strategııalyq sheshimder Úkimet deńgeıinde qabyldanady.
– Osy oraıda negizgi suraq týyndaıdy: Qazaqstanǵa Almaty mańynda jańa tsıfrlyq qala ne úshin qajet? Jaýap aıqyn. Qala megapolıske jaqyn ornalasyp qana qoımaı, Qytaı shekarasyna taıaý, ári bolashaq atom elektr stantsııasynyń mańynda bolady. Alataýdyń basty mindeti – robottandyrý men jasandy ıntellekt sııaqty ozyq tehnologııalardy damytý. Osy baǵytta Qazaqstan Azııa, Amerıka jáne Eýropadaǵy jetekshi tehnopolısterge uqsas tsıfrlyq ǵylymı ortalyq qurýdy kózdeıdi. Munda jasandy ıntellekt salasynyń mamandary jańa tehnologııalardy ázirleıdi ,– dedi saıasattanýshy.
Onyń aıtýynsha, mundaı ortalyq Qytaı arqyly Ońtústik-Shyǵys Azııa ekonomıkasymen baılanys ornatyp, jahandyq ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshteriniń birine aınalýǵa múmkindik beredi.
– Alataý osy úderistiń Ortalyq Azııadaǵy tirek núktesine aınalyp, óńirdegi tehnologııalyq damýǵa serpin beredi, – dedi Ǵazız Ábishev.
Sarapshynyń aıtýynsha, eger Úkimet Alataýda qýatty tehnologııalyq ortalyq qalyptastyryp, úzdik mamandardy tartyp, qoldanbaly zertteýler men olardyń nátıjelerin kommertsııalandyrý júıesin jolǵa qoıa alsa, bul eldiń bolashaǵyna berik negiz bolady. Mundaı qadam Qazaqstannyń jahandyq tehnologııalyq básekede óz ornyn saqtap, turaqty damýyna múmkindik beredi.
Aıta keteıik, Alataýda jol, gaz, ınternet jáne turǵyn úı ınfraqurylymyn damytý boıynsha jumystar kezeń-kezeńimen júrgizilip jatyr.